Capra (original) (raw)
Se'n diz bucardos[1] (nombre cientifico Capra) d'un conchunto d'especies de mamiferos herbivoros d'a familia d'es bovidos, subfamilia d'es caprins, y d'ixa traza parients salvaches d'a craba domestica. En cheneral, ista palabra fa referencia enta as especies es masclos d'as cuals tienen cuernos grans y destacables, y también una estructura corporal robusta. Animals d'estructuras mes gracils poderían ser clamatos crabas simplament.
Bucardo ye, en orichen, una palabra peyorativa (con sufixo -ardo[2]), ta ixes animals, significando cosa como "mals bucos" u "bucoz", en contraposición ent'es bucos d'a craba domestica (Capra aegagrus hircus).
En es Pireneus i heba habito una subspecie d'o bucardo iberico, concretament a Capra pyrenaica pyrenaica, que heba vivito dende Chirona enta Navarra y per ixo en contacto con es territorios de fabla aragonesa. Alavez, cuan ixe animal estiore agosant-se en o cillo de la extinción, a fins d'o sieglo XX, es medios de comunicación espanyols emprenciparon a fer marchar a palabra aragonesa bucardo ta designar ixa subspecie en concreto, fendo que muta chent arredol d'o país se penseba que yera o nombre común exclusivament ta clamar-ne d'ixe animal. Ista situación ha plegato a desplazar o significato regular d'a palabra incluso en l'aragonés, a on "bucardo" ye, per propio, cualsiquier craba salvachina d'ixas caracteristicas descritas. Ye fácil que en tiempos d'antis, también se'n decís bucardos d'as bestias cabrunas d'altras montanyas d'Aragón, como en as sierras de Teruel, a on encara huei en bi ha y que no están pas de la variedat pirenenca extinta. Por textos notarials de l'aria de Castellot se sape que a la subspecie Capra pyrenaica hispanica, que se cazaba a sobén, li diciban Craba salvachina encara en o sieglo XV.
Es cheneros y especies que poderían ser clamatos bucardos son:
- Chenero Ammotragus:
- Chenero Capra:
- Capra aegagrus
* C. a. aegagrus
* C. a. blythi
* C. a. chialtanensis
* C. a. creticus
* C. a. hircus (a craba domestica)
* C. a. turcmenica - Capra caucasica
- Capra cylindricornis
- Capra falconeri
* C. f. heptnerni
* C. f. chialtanensis
* C. f. megaceros
* C. f. jerdoni - Capra ibex
- Capra nubiana
- Capra pyrenaica
* C. p. hispanica
* C. p. lusitanica
* C. p. pyrenaica
* C. p. victoriae - Capra sibirica
* C. s. alaiana
* C. s. hagenbecki
* C. s. hemalayanus
* C. s. sakeen
* C. s. sibirica - Capra walie
- Capra aegagrus
- Chenero Hemitragus:
- Chenero Pseudois
- ↑ (an) Diccionario aragonés-castellano-catalán. Estudio de Filología Aragonesa. Edacar num. 14. Zaragoza. Edicions Dichitals de l'Academia de l'Aragonés. ISSN 1988-8139. Octubre de 2024 (accesible vía web).
- ↑ KUHN, Alwin: El Dialecto Altoaragonés (traducción de l'orichinal de 1935); Xordica Editorial. Zaragoza, 2008. ISBN 978-84-96457-41-6 pp 217-218.