Documentaire Brandpunt - Oana Bijlsma voelt zich slachtoffer van Sogyal rinpoche - Boeddhistisch Dagblad (original) (raw)

Het Nederlandse actualiteitsprogramma Brandpunt zond gisteravond een door Dirk Mostert gemaakte reportage uit over –al of niet vermeend- seksueel misbruik door Sogyal rinpoche, oprichter en voorman van Rigpa, met onder meer een vestiging in Amsterdam. In de reportage vertelde het voormalig Rigpa-lid Oane Bijlsma hoe zij in een een-op-een situatie met deze boeddhistische leraar in haar integriteit werd aangetast toen Sogyal haar een afbeelding van een man met een enorme erectie liet zien en zij geen kant uit kon doordat Sogyal haar bij haar hoofd vasthield.

Oane Bijlsma, screen shot, uitzending Brandpunt.

Bijlsma schetst een sfeer van seksuele losbandigheid en afhankelijkheid van en door de volgelingen van Sogyal, een sfeer die volgens haar meer past bij een zakenman dan bij een boeddhistische leraar. Zij vindt dat de boeddhistische voorman zich gedraagt als een potentaat met willige volgelingen ‘die het recht heeft alles op te eisen’. Sogyal kwam al vaker in de publiciteit vanwege zijn omgang met vrouwen. In Amerika wist hij strafvervolging wegens seksuele intimidatie te voorkomen door met zijn slachtoffer een schadevergoeding overeen te komen. In de documentaire komt ook een vrouw en ex-lid van Rigpa –Mimi- in beeld die vertelt hoe Sogyal, zij was toen twee maanden lid van Rigpa, haar vroeg zich voor hem uit te kleden. Zij deed haar relaas in een documentaire die door de Canadese omroep werd uitgezonden.

Vriendelijk

Brandpunt stelt dat veel mensen het boeddhisme nog steeds zien als een wereld met vriendelijke monniken, vredelievende rituelen en verdraagzaamheid. De ervaringen van Oane Bijlsma wijken daar zo sterk van af dat zij besloot de organisatie te verlaten en geruime tijd later haar ervaringen openbaar te maken.

Oane Bijlsma heeft een paar meditatiecursussen gevolgd in Nederland als ze de smaak flink te pakken krijgt: ze wil meer weten van het boeddhisme en besluit om een cursus te volgen in Zuid-Frankrijk. In Lérab Ling om precies te zijn, een tempelcomplex vlakbij Montpellier, het hoofdkwartier van Rigpa. Ze verwacht veel van haar verblijf daar. Al snel maakt Oane volgens haar zeggen kennis met Sogyal, ze krijgt een relatie met een vertrouweling van de leraar en komt zo terecht in de inner circle van Sogyal, vertelt ze in de documentaire. Wat haar meteen opvalt is hoe Sogyal aanbeden wordt. “Hij wordt daar echt gezien als de redder. Hij is de grote “teacher” die boven de rest staat.’ Sogyal wordt volgens haar behandeld als een vorst. Die hele sfeer van volkomen afhankelijkheid stuit Oane tegen de borst maar ze besluit toch in Frankrijk te blijven. Ze gaat vrijwilligerswerk doen.

Etensresten opeten

Dat die verering van Sogyal ver gaat, viel Oane op toen ze een keer in de keuken aan het opruimen was. ‘Toen ik daar op een avond aan het werk was zag ik dat twee vrouwen de etensresten van zijn bord aan het opeten waren. Zo ver ging dus de verheerlijking van deze man.’

Sogyal, screen shot van in de documentaire getoonde foto.

Oane zegt dat ze op een gegeven moment een nare en onthutsende ervaring had met Sogyal. Sogyal zou een paar dagen in Londen blijven en -op het moment dat ze zijn kamer aan het klaarmaken is -staat ze plotseling alleen met hem in één ruimte. Oane: ‘Sogyal pakte me achter bij mijn hoofd en duwde een prentje in mijn gezicht. “Kijk, kijk,” riep hij. Op het prentje stond een tekening van een godheid met een hele grote geaderde erectie. Het voelde echt als een enorme vernedering.” Oane zegt steeds meer verhalen van andere vrouwen die ook seksueel geïntimideerd zijn of zelfs seks met Sogyal gehad hebben te hebben gehoord. Oane: ‘Ik ben er niet persoonlijk mee in aanraking geweest, maar ben ervan overtuigd dat andere vrouwen rondom hem heen seksuele handelingen met hem moesten verrichten. Er hing een lading om hem heen alsof het een eer zou zijn om seks met hem te hebben. Dat het iets heel bijzonders is. Dat noemen ze in het Tibetaans Boeddhisme tantrisch. Wat dat ook moge zijn”.

Boos en gekwetst

Nu jaren later vindt ze het tijd om haar verhaal te vertellen. ‘Ik ben heel boos en gekwetst geweest. Ik heb ook met mijzelf in het reine moeten komen. En de naïviteit heb ik moeten loslaten. Dat-omdat het boeddhistisch is- er geen sprake zou zijn van machtsmisbruik of seksueel misbruik. Dat is naïef.’

Oane heeft volgens eigen zeggen nog geprobeerd om haar ervaringen bij Rigpa Nederland aan te kaarten. Maar daar werd ze naar eigen zeggen ‘totaal niet serieus genomen.’ Rigpa Nederland stelt in een verklaring: ‘Binnen de Stichting Rigpa Nederland is misbruik onacceptabel en worden klachten daarover uitermate serieus genomen. De Boeddhistische gemeenschap heeft een onafhankelijk meldpunt waarbij we zijn aangesloten, evenals een onafhankelijk vertrouwenspersoon. Onze deuren staan al tientallen jaren open voor een breed publiek. Elk van onze studenten moet zich prettig en veilig voelen binnen onze gemeenschap. Mevrouw Oane Bijlsma heeft destijds binnen Rigpa daarom volop de ruimte gekregen haar verhaal te doen. Wij kennen de concrete feiten niet waarover Oane Bijlsma melding maakt en kunnen er derhalve ook niet over oordelen.’

Bijlsma zegt in 2015 ook haar ervaringen met het meldpunt seksueel misbruik boeddhistische gemeenschap te hebben gedeeld. Maar dat leverde vooralsnog volgens haar niks op. ‘Die verzamelen slechts slachtofferverhalen.’

Dakini’s

Rob Hogendoorn, onderzoeker en publicist, zegt in de documentaire, dat Sogyal zich schuldig maakt aan het misbruiken van een aantal jonge vrouwen, die zijn entourage vormen en dakini’s worden genoemd. Hij zegt dat Rigpa de gebeurtenissen van en door Sogyal niet weerspreekt, dat hij dit soort dingen doet, ze (Rigpa) weerspreken alleen dat dat mensen schaadt. Hogendoorn vindt dat een leraar altijd van zijn studenten moet afblijven.

In de documentaire komt ook Olivier Raurich, oud-directeur Rigpa Frankrijk aan het woord. De man heeft inmiddels de organisatie verlaten. Hij vertelt voornamelijk te zijn opgeleid en getraind om vragen als ‘jullie goeroe is beschuldigd van seksueel misbruik, war vindt u daarvan’ inhoudelijk niet te beantwoorden door te zeggen: De Dalai Lama staat achter Sogyal’. Toen begreep ik dat er iets niet in de haak was en stapte ik op, zegt hij.

Geen centraal gezag

In de Brandpunt-reportage wordt belicht dat het boeddhisme geen centraal gezag heeft dat sancties kan opleggen aan leraren die in de fout gaan, zoals de rooms-katholieke kerk wel heeft. Iedereen kan zich boeddhistisch leraar noemen en aan de slag gaan. Ron Sinnige, vakbondsbestuurder en boeddhistisch leraar: ‘Je kunt jezelf neerzetten als leraar, maar misschien was je in Tibet de slager van om de hoek. Mensen komen toch wel, ze krijgen een paar oneliners te horen die wel wijs klinken. Het is kwalijk.’ Overigens zegt Sinnige dat je nergens aan kunt zien dat hij wel deugt, omdat er geen registratie is.

Cas de Jong, redactielid bij Brandpunt, vroeg Hilde Bakker, senior adviseur bij Movisie en expert op het gebied van seksueel geweld in religieus en cultureel traditionele omgevingen naar haar bevindingen.

In de komende uitzending brengen we een groot verhaal over misbruik in de Boeddhistische gemeenschap. Bent u verbaasd dat het zelfs in deze kringen nu ook opduikt?

Bakker: ‘Nee, verbaasd ben ik hier eerlijk gezegd niet over. Zo uniek is het helaas niet wat er in die Boeddhistische centra gebeurt. Het gaat om een gesloten gemeenschap en er zijn religieuze leiders die een enorm aanzien genieten. Dat zijn risicofactoren.’

‘Wat je vaak ziet bij geestelijk leiders is –omdat ze op een enorm voetstuk staan- ze ook in hun eigen onaantastbaarheid zijn gaan geloven. Ze worden op handen gedragen door de gemeenschap en nergens in gecorrigeerd. Als zij seksueel misbruik plegen gieten zij hier dikwijls een “religieus sausje” over heen: de spirituele en de seksuele ervaring worden aan elkaar verbonden, waardoor er geen sprake meer van misbruik lijkt te zijn. Als je samen iets seksueels beleeft, dan kan de pleger dit presenteren als iets heel bijzonders. Dan sta je als het ware in contact met God. Slachtoffers raken hierdoor extra in de war. Maar door de vaak onaantastbare positie van de religieuze pleger, worden zij niet geloofd als zij – vaak na heel lange tijd – over het misbruik gaan praten.’

Maakt deze “religieuze” rechtvaardiging het extra traumatisch voor slachtoffers van seksueel misbruik?

‘Ja, je ziet vaak dat slachtoffers naast een trauma vanwege seksueel misbruik, in een geloofscrisis terecht komen hierdoor. Ze raken in vertwijfeling over hun geloof en raken het kwijt, omdat het lijkt alsof het misbruik van “hoger hand” is goed gekeurd. Bij seksueel misbruik in gezinnen waar het geloof een belangrijke rol speelt zie je soms ook dat die religieuze connectie een rol speelt. Ik hoorde bijvoorbeeld over een vader die- voordat hij misbruik ging plegen- het slachtoffer dwong om samen een gebed te doen tot God. Je kunt daardoor als slachtoffer het idee krijgen dat God het goed vindt, omdat deze ermee ingestemd heeft. Dat maakt het trauma van slachtoffers extra ernstig.’

Omslagfoto Sogyal-Rinpoche-foto-Pedro-Rocha-Flickr-5163009896_007a2b2a47_o.