Pinulongang Basko (original) (raw)

Gikan sa Wikipedia, ang gawasnong ensiklopedya

Basque Country in Spain and France

Ang pinulongang Basko o, sa mas yano, Basko, nailhan usab, apan panagsa ra, isip euscara o euschera (lumad nga ngalan euskara, [euˈs̺kaɾa]; euskera, vasco o vascuence[1]; pranses, basque), usa ka Paleo-Europeanhong pinulongan nga gisulti sa Nasod nga Basko, sa ato pa, sa mga geograpikanhong dapit nga nahimutang sa amihanang bahin sa Espanya (gitawag og Hegoalde, o ang Habagatang Nasod nga Basko, nga naglakip sa rehiyon sa Navarra ug sa Awtonomong Komunidad sa Nasod nga Basko) ug sa tumoy sa habagatang-kasadpan sa Pransiya (gitawag og Iparralde, o ang Amihanang Nasod nga Basko, nga anaa sa departamento sa Pyrénées-Atlantiques).

Kini nga pinulongan gigamit isip lumad nga pinulongan sa 20,3% sa mga Basko (sa ato pa, mga ka mamumulong gikan sa kinatibuk-ang ka molupyo). Kon ilakip ang mga mamumulong nga naggamit niini isip ikaduhang pinulongan, ang Basko nailhan ug gisulti sa ka tawo sa Nasod nga Basko. Ang Basko usa ka ergatibo-absolutibo nga pinulongan ug tungod niini lahi kini sa tanang Indo-Europeanhong pinulongan, nga adunay nominatibo-akusatibo nga pagkahan-ay.

Ang bugtong pinulongan nga adunay napamatud-an nga kabanay sa Basko mao ang patay na nga pinulongang Aquitana. Ang mga glottologo, pinaagi sa teknik nga nailhan nga internal nga pagtukod pag-usab, misulay sa pagtukod pag-usab sa mga yugto sa pinulongan nga wala mapamatud-i ug sa usa ka proto-Basko nga pinulongan; bisan pa niana, tungod ka ang mga datos nga anaa karon wala pa magtugot sa pagdiskobre sa gigikanan niining duha ka pinulongan, ang ilang banay sa pinulongan giisip nga nahilain ug walay kabanay sa bisan unsa nga pundok sa pinulongan.

Usa ka linggwistikong mapa sa Peninsulang Iberika diin ang hayag nga asul sa Ginalyego, ang itom-asul sa Portuges, ang hayag nga berde nagpakita sa Asturiano, ang berde sa Liones, ang dalag sa Kinatsila, ug ang hayag nga kape sa Aragones.

Ang Basko (euskara) usa ka hilit nga pinulongan nga wala malambigit sa pamilyang Indoeuropeo. Bisan pa niini, kining karaan nga sinultihan nagpuyo sulod sa daghang milenyo dungan sa mga Indoeuropeo nga pinulongan sa amihanang bahin sa peninsula, ilabi na ang mga pundok sa Ibero-Romanse sama sa Portuges (Português),Gilayego (galego), Liones (Llïonés), Kinatsila (castellano), Inutsitan (Occitá), Aragonés ug ang Pinonlang Katalan (catalá).

Kining tanan nga mga pinulongan adunay sutil nga impluwensya sa usag usa tungod sa ilang geograpikanhong nahimutangan, nga naghimo sa amihanang Espanya nga usa ka mahinungdanong dapit alang sa pagtuon sa kasaysayan sa mga pinulongan ug sa ilang ebolusyon.

1. ↑ Sa Kinatsila sa Espanya, ang terminong mas kaylap mao ang euskera, usa ka diyalektong porma sa "euskara", bisan tuod sa kasaysayan kaylap ang mga terminong vasco o vascuence.