Kiwi (original) (raw)

Kiwi
un kiwi mantelli
Dominì: Eukaryota
Rèign: Animalia
Sòtrèign: Eumetazoa
Superphylum: Deuterostomia
Phylum: Chordata
Subphylum: Vertebrata
Infraphylum: Gnathostomata
Superclâsa: Tetrapoda
Clâsa: Aves
Sòtclâsa: Neornithes
Superórdin: Paleognathae
Órdin: Apterygiformes_Haeckel_, 1866
Famija: Apterygidae_G.R.Gray_, 1840
Gènàr: Apteryx_Shaw_, 1813
Sòrta: Apteryx australis • Apteryx oweniiApteryx haastii • Apteryx rowi • Apteryx mantelli

Al kiwi (nóm sientìfic Apteryx) 'l è 'n uśèl dla famìja di Apterygidae. Al sò nóm in grèc a vōl dir “sénsa ali” pròpria parchè al n gh i à minga.

Cla bèstia chè la viṿ sōl in dla Śelànda Nóva tant che pò l'è dvintàda 'l sò sìmbul nasiunàł.

Un kiwi australis

un kiwi owenii

I kiwi i èṅ lung da i trénta-sinc a i ssanta-sinc cm p'r un pēś ch'al và da 'l chilo a i tri-sinc chilo. Al fémni i èṅ più grandi di masć specialmènt quànd i gh'aṅ da far i ōṿ. La sò tèsta l'è pìcula c'n un còl lung e rubùst acsè cuma la part ad sóta dal còrp.

I n gh'aṅ minga la cóa méntar gl'ali i èṅ curti e lugàdi sóta 'l plumi. I pē i gh'aṅ quàtar dida cun dal grifi, tri davànti e una dadrē. I èṅ bòṅ ad nudàr.

Esénd ch'i sàltan fóra 'd nòt par magnàr, in dal sótbòsc, i èṅ bòṅ ad naśàr e ad sintìr-ag bèṅ, i òć invéci i èṅ piculèṅ e i gh védan sōl da darènt.

Al sò bèc 'l è dimóndi lung, anc vint-sinc cm, incurvâ vèrs al bas. Al sò culōr al và da 'l biànc avòri a 'l ròśa, da 'l maròṅ a 'l griś scûr. Al sò péni i èṅ più di pēi a dir dabòṅ.

I faṅ i sò gnai faghénd dal buśi par tèra, grandi abàsta par star-'g in dū dèntar. I màgnan tut i invertebrâ ch'i càtan: ragn, insèt, lumàghi, lumagòt e via dascurénd. Dal vòlti i pōlan magnàr anc dla fruta madùra cascàda par tèra. Al sò magnàr preferî però i èṅ i bēg che lōr i èṅ bòṅ ad sintìr naśànd-i da sóttèra par via di buś dal naś ch'i èṅ in fónd a 'l bèc e minga a 'l inìsi cum a sucéd ad sòlit in di uśèi.

I kiwi i armàgnan insém anc tuta la vita e la fémna la fà 'n ōṿ a stagiòṅ. I pōlan campàr da i vint a i trént'an.

v · d · mElènc dal bèsti divìśi par clas
Anfìbi nòstar marasàndula • rana • ròsp
Aràcnid nòstar piuśèl • ragn • śéca • scurpiòṅ
Cefalópud nòstar fōlp
Chromadorea nòstar anisàkis
Cistôd nòstar tègna sólium
Clitelàda nòstar bēg • sangvétula • séntur
Cundrìt nòstar squâl
Diplòpuda nòstar sèntgàmbi
Echiùra dal mónd pés cas
Gastròpud nòstar lumàga • lumagòt
Insèt nòstar bēg dal légn • béga • bègatèṅ • càmula • cavalēr • cavaléta • furbśìna • furmìga • galavròṅ • gril • luśla • mósca • parpàja • parpajóla • piàtla • piōć • pisulèṅ 'd argìnt • pulga • scaravàś • sigàla • simśa • sinsàla • spóś • tavàṅ • térmula • vrèspa dal mónd mósca sasìna
Malacustràca nòstar granfi
Mamìfar nòstar àśan • béndula • caṅ • castôr • cavàl • cavariōl • cavra • cunèṅ • delfîṅ • gat • lévra • linsa • lódra • lóv • marturèl • muscardèṅ • nimàl • nùtria • ōrs • papastrèl • pégura • póndga • ris • sèruv • śghirét • signàl • sórag • tas • tópa • vaca • vólp dal mónd baléna • camèl • cangûr • capibàra • ding • diàvul dla Taśmàgna • drumedàri • elefànt • fòca • ghepàrd • jéna • kuàla • lèòṅ • leupàrd • muféta • panda • pruciòṅ • siacàl • sìmia • tapîr • tigra
Pés nòstar bôtel • bucàcia • gòb • lus • sardèla • scardva • sfója • sìvul • sturiòṅ • ténca dal mónd cichlasoma salvini • lactòria c'n i còran • marlùs • pés pajàs • piràgna • rénga • śgómbar • tôṅ
Rétii nòstar angòr • bisa • galàna • luśèrta dal mónd brookesia micra • cucudrìl
Secernentéa nòstar anchilustóma duodenàł • strungilòid stercuràlis • wucherèria bancròfti
Sèntgàmbi nòstar scutigera coleoptrata
Uśèi nòstar alòc • barbagiàṅ • bècalégn • canvarèṅ • clómb • córuv • cuc • curnàcia • falchét • faśàṅ • faraóna • franguèl • gardlèṅ • gaśa • grandòć • mérul • nàdar • gabiàṅ • galìna • lòdula • òca • pàser • pavòṅ • pètrós • pelicàṅ • pisàcra • pudajóla • pujàna • rundanìna • ruśgnōl • sèlga • sivéta • stóral • tòc • tórd • tórtura • uślèṅ dal fréd dal mónd canarèṅ • culibrì • kiwi • papagàl • pinguîṅ • strus