Sele (original) (raw)

Een Engel un de een Düvel, de ümme de Sele van enen Bischop up den Dodenbedde fecht. Katalaansch Tempera-Malerie uut’n 15. Jaarhunderd.

Sele, ook Seel, mönsterländsch un suurländsch ook Siale,[1] betekent je na mythsche, religöse, philosoophsche oder psycholoogsche Traditschoon un Lere vele verscheden Dinger un Ansichten. Vandage betekent Sele faken alle Geföle un Gedanken bi’n Minsche tohope. In düssen Sinne bedüd„ Sele “ meest dat like as „Psyche“, wat dat ooldgreesksche Woord för Sele is.

Butendem givt et religiöse un philosoophsche Ansichten, in den Sele up een immateriell Prinzip Betog nimt, dat för enen Dreger van den Leven geld un in den Loop van de Tied ewig bestaan blivt. Faken is ook de Ansicht verknütt, de Seel könne unafhängig van dat Liev bestaan un so ook na den Dode wieder existeren. De Dood is denn de Vörgang in den sik Sele un dat Liev scheed. Dat givt Tradistschonen, de leert, de Sele were al daar, eer dat een Minsch boren werd, se leevt bloot ene Tied lang in dat Liev un bruukt dat as een Wärktüüg. Dat Liev geld denn faken as een Gefängnisse för de Sele. In velen mang so ’ne Aard Leren is de ewige Sele alleen, wat ene Persoon uutmaket; dat Liev, dat al so vergeet, geld för unwichtig oder as ene Last un een Hinner för de Sele. Vele Mythen un religöse Dogmen segget wat över dat Lott, dat na den Dode up de Sele tövt. In velen Leeren givt dat de Reinkarnatschoon, dat heet de Sele wandert na den den Dode in een nieg Liev.

In de froen Neetied leren Forschers un Philosophen dat Kunzept uut de antike Philosophie meer un meer af. In den Öllderom gull de Seel as dat Levensprinzip för alle Wesen, dat de Funktschonen in dat Liev stüürt. In’n 17. Jaarhunderd kam nu de Sicht up, dat’t Prinzip van de Sele nich Nood dööt Geföle un Perzesse in dat Liev to verklaren. Groten Inflodd hadde dat Modeel van René Descartes, na dat alleen de Minsche ene Sele het, de bloot för dat Denken toständig is. An Descartes siene Lere knütt dat „Liev-Sele-Probleem“ an, dat ook vandage noch kene afsloten Anter het un ook nu noch in de Philosophie van den Geist ene Diskusschoon is.

De moderne Philosophie diskuteert een wied Spektrum van verscheden Ansichten. Welke Positschonen, neemt een egestännige Seel, de unfafhänfig van dat Liev is, för würklik an. Ander, so as de eliminative Materlialismus, denket man dat wi över den Geist nix seggen könnt, denn in Würklikheed kümmt den Geist nix liek, dat wi nich as slichte bioloogsche Perzesse verklaren könnt.

Allgemeen

Religioonswetenschop

Philosoophsche Œversichten

Philosophiehistorie

Moderne Philosophie

Theologie

Biologie

Theologie

Philosophie

Psychologie

  1. ↑ Sē²le, WWb: Digitale Uutgave in’n Wöördebooknett van den Trier Center for Digital Humanities, afropen den 27.02.2024, In: Westfälisches Wörterbuch (WWb) IV, bearbeed van Robert Damme, 2018, Kolumn 1376. Heruutgeven van de Kommission für Mundart- und Namenforschung van den Landschaftsverband Westfalen-Lippe. Kiel/Hamborg: Wachholtz Verlag . ISBN 978-3-529-04610-0 (hoogdüütsch)