dam - WikiWoordenboek (original) (raw)

Universeel taalgebruik

Woordherkomst en -opbouw

• Samenstelling van “m” (meter) met het voorvoegsel “da” (deca-)

Symbool

dam

1. (natuurkunde), (wiskunde), (eenheid) het symbool voor decameter, een lengte van 10 meter of 0,01 kilometer

Verwante begrippen

• dam², dam³

Afgeleide begrippen

• dam-eenheid

Nederlands

[A] De Afsluitdijk is een typische dam.

Uitspraak

• Geluid: dam (hulp, bestand)
• IPA: / dɑm / (1 lettergreep)

Woordafbreking

• dam

Woordherkomst en -opbouw

• [A] erfwoord van Middelnederlands dam en Oudnederlands dam, in de betekenis van ‘waterkering’ aangetroffen vanaf 1165 [1] [2] [3]
• [B] mogelijk via Frans dame van Spaans dama [4] [5]

[A] de dam m

1. (waterbeheer) relatief smalle, massieve bodemophoging in een waterweg om wegverkeer tussen de oevers mogelijk te maken en/of ter bescherming tegen overstromingen
   • Bij een dijk is aan de ene zijde land en aan de andere zijde water bij een dam is aan beide zijden water.
   • In het Deltaplan is de functie van een dam primair de kustverdediging.
     ▸ Tijdens het vuurgevecht plonsden ze verder, tot ze bij een dam in de sloot uitkwamen.[6]
2. (waterbeheer) vaste waterkering, aangelegd voor de waterbeheersing en doorgaans voorzien van regelbare doorlaatopeningen of sluizen
3. (figuurlijk) een beschermende, afsluitende, emotionele hindernis
   ▸ Ikm' Woorden tuimelen over elkaar heen, Otto bouwt een dam tegen de springvloed van verdriet voordat die over zijn oudste vriendin wordt uitgestort.[7]
   ▸ Olive was er echter van overtuigd dat het vanzelf wel zou gebeuren; het was bijna alsof ze de kracht van Teresa's vernedering in de lucht kon proeven, alsof er achter de deur van de logeerkamer een dam op het punt van doorbreken stond.[8]

Verwante begrippen

• [1] dijk, golfbreker, havenhoofd, landhoofd, pier, stuwmeer, talud, wal

Hyponiemen

Afgeleide begrippen

Uitdrukkingen en gezegden

• Als er een schaap over de dam is, volgen er meer

als de eerste stap is gezet is het voor een ander niet moeilijk meer om die ook te maken en volgt de rest vanzelf

• het hek is van de dam

er ontstaan problemen nu de belemmering is opgeheven

Vertalingen

Werkwoord

[A] dam

1. eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van dammen
   • Ik dam.
2. gebiedende wijs van dammen
   • Dam!
3. (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van dammen
   • Dam je?

Zelfstandig naamwoord

[B] de dam v / m

1. (spel) (bij het damspel) twee gestapelde schijven

Afgeleide begrippen

• dammen ww (zie dit woord voor verdere afleidingen)
• damlijn
• damslag
• damzet

Vertalingen

1. (bij het damspel) twee gestapelde schijven

Werkwoord

[B] dam

1. eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van dammen
   • Ik dam.
2. gebiedende wijs van dammen
   • Dam!
3. (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van dammen
   • Dam je?

Gangbaarheid

• Het woord dam staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "dam" herkend door:

Meer informatie

• Zie Wikipedia voor meer informatie.

Verwijzingen

1. ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
2. ↑ dam op website: Etymologiebank.nl
3. ↑ "dam" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
4. ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
5. ↑ dam op website: Etymologiebank.nl
6. ↑
   Teuntje de Haan
   “Een muur van water” (2018), Em. Querido's Uitgeverij , ISBN 9789021409375
7. ↑
   Jessie Burton vert. Mieke Trouw-Luyckx
   “Het huis aan de gouden bocht” (2014), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789021809526
8. ↑
   Jessie Burton vert. Marja Borg
   “De muze” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024574704
9. ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

Engels

Uitspraak

• Geluid: dam(US) (hulp, bestand)

Zelfstandig naamwoord

dam

1. (waterbeheer) dam (een scheiding tussen twee wateren: zee, stuwmeer, rivier etc.)

Nedersaksisch

Zelfstandig naamwoord

dam

1. (waterbeheer) dam

Urkers

Zelfstandig naamwoord

dam

1. (waterbeheer) dam