dwars - WikiWoordenboek (original) (raw)

Nederlands

Uitspraak

• Geluid: dwars (hulp, bestand)
• IPA: / dwɑrs / (1 lettergreep); /dʋɑrs/

Woordafbreking

• dwars

Woordherkomst en -opbouw

• In de betekenis van ‘scheef, weerbarstig’ voor het eerst aangetroffen in 1265 [1]

• erfwoord afkomstig van: Middelnederlands: dwers Germaans *thwerkazVeranderd o.i.v *thwer- «draaien»Indo-Europees: *twork-/*twerk- «verstrengelen, wringen» [2]	Verwant in Germaans: WestEngels: thwart «dwarsbomen» Angelsaksisch þweorh Duits: quer Noord Oudnoords: þvert	Andere Indo-Europese talen Italisch Latijn: torquere «verdraaien, wringen»

Bijvoeglijk naamwoord

dwars

1. in de breedterichting
   • Schouderbinnenwaarts is dus eigenlijk iets dwarser dan schoudervoor.
2. geneigd medewerking te weigeren
   • In maanden die volgden werd Daantje steeds dwarser en dwarser.
     ▸ Ze legde uit dat ze een gedachbij de gevangene had geplant dat nog kon groeien als ze hem niet te hard aanpakten, daar zou hij alleen nog maar dwarser van worden en zijn adrenaline zou erdoor toenemen.[3]
3. ergens helemaal doorheen dus ook door het midden
   ▸ We lopen al lang niet meer over een pad, maar dwars over een akker heen, de ruïne steeds verder achter ons latend.[4]
   ▸ Waarom ging ik zes maanden op de Pacific Crest Trail (PCT) dwars door Amerika lopen?[5]

• De weg liep dwars door het park heen.

Hyponiemen

• overdwars

Afgeleide begrippen

Vertalingen

Bijwoord

dwars

1. in de breedterichting
   • Dwars door de sloot lag een omgevallen knotwilg.
2. ~ liggen: niet meewerken, tegenstand bieden
   • Het voorstel kreeg veel bijval, maar er lagen twee landen dwars.
3. iemand iets ~ zitten: een wrok koesteren over iets
   • Het zat hem dwars dat hij daarvan valselijk beschuldigd werd.

Synoniemen

• haaks

Uitdrukkingen en gezegden

• [1]: De wind is achterlijker dan dwars (zeilterm)

De wind komt schuin van achteren

Vertalingen

3. iemand iets dwarszitten

Gangbaarheid

• Het woord dwars staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "dwars" herkend door:

Meer informatie

• Zie Wikipedia voor meer informatie.

Verwijzingen

1. ↑ "dwars" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
2. ↑ dwars op website: Etymologiebank.nl
3. ↑
   Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
   “Blauwe ster” (2016), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628265
4. ↑
   Marion Pauw e.a.
   “4 wandelaars en een Siciliaan” (2022), The House of Books, ISBN 9789044363340
5. ↑
   Tim Voors
   “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
6. ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

Achterhoeks

Bijvoeglijk naamwoord

dwars

1. dwars; in de breedterichting
2. dwars; geneigd medewerking te weigeren

Nedersaksisch

Bijvoeglijk naamwoord

dwars

1. dwars; in de breedterichting
2. dwars; geneigd medewerking te weigeren

Synoniemen

• dweer

Oost-Fries

Bijvoeglijk naamwoord

dwars

1. dwars; in de breedterichting