kiezen - WikiWoordenboek (original) (raw)

Nederlands

Uitspraak

• Geluid: kiezen (hulp, bestand)
• IPA: / ˈkizə(n) / (2 lettergrepen)

Woordafbreking

• kie·zen

Woordherkomst en -opbouw

• van Middelnederlands kiesen, in de betekenis van ‘een keus doen’ aangetroffen vanaf [1] [2] [3]

Werkwoord

kiezen

1. overgankelijk uit meerdere mogelijkheden één nemen
   • Hij koos uiteindelijk toch de rode rozen.
     ▸ Ik was altijd gewend in de bergen hoge, leren bergschoenen te dragen maar ditmaal had ik gekozen voor lage trailrunner schoenen die erg licht waren en snel droogden.[4]
     ▸ Ik werd met trompetgeschal verwelkomd en uitgenodigd om me te hullen in kleren uit hun Burning Man verkleeddoos en kon kiezen uit hamburgers, tosti’s, salades, pasta, koffie, bier of wiet.[4]
     ▸ Ze wekte de indruk van een soort kuise elegantie, of ze die tactiek nu zelf had gekozen of dat ze wijze raad van haar verdediger had gekregen.[5]
   1. (politiek) selecteren door van stemrecht gebruik te maken
      ▸ De leden van de Provinciale Staten kiezen maandag de nieuwe Eerste Kamer.[6]
2. inergatief ~ voor: een bepaalde handelwijze of mogelijkheid prefereren boven alle andere
   • Er werd bewust gekozen voor een vrij voorzichtige aanpak.
     ▸ Om mensen zelf te laten kiezen voor een helm, zijn de komende tijd in het hele land acties waarbij je een helm kunt uitproberen. Ook moet de helm aantrekkelijker worden door verbetering van het design en kortingsacties.[7]

Uitdrukkingen en gezegden

• [2] het ruime sop kiezen
  aan een tocht over zee beginnen

Spreekwoorden

• [1] het is kiezen of delen
  wanneer twee partijen iets onderling verdelen, moet de partij die verdeelt de andere partij laten kiezen, om te voorkomen dat een van beiden bevoordeeld wordt t.o.v. de ander

Hyponiemen

• afkiezen, doorkiezen, herkiezen, uitkiezen, uitverkiezen, verkiezen

Afgeleide begrippen

Vertalingen

1. uit meerdere mogelijkheden één nemen

Zelfstandig naamwoord

de kiezen mv

1. meervoud van het zelfstandig naamwoord kies

Uitdrukkingen en gezegden

• Iets voor de kiezen krijgen

Met iets geconfronteerd worden zonder dat men daarom gevraagd heeft/Iets te verduren krijgen

• Ze hadden best eens kunnen experimenteren met een week die twee keer zo lang was, zodat je tenminste niet de ene na de andere maandag voor je kiezen kreeg. [8]

Gangbaarheid

• Het woord kiezen staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "kiezen" herkend door:

Meer informatie

• Zie Wikipedia voor meer informatie.

Verwijzingen

1. ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
2. ↑ kiezen op website: Etymologiebank.nl
3. ↑ "kiezen" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
4. 1 2
   Tim Voors
   “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
5. ↑
   Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
   “1968, De grote eeuw deel 7” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044633535
6. ↑ Weblink bron “Statenleden kiezen Eerste Kamer” (26 mei 2003) op nu.nl
7. ↑ Weblink bron
   Noor de Kort
   “Nederlanders willen geen fietshelm, maar dat gaat misschien veranderen” (16 april 2025), NOS
8. ↑
   Harstad, Johan
   Max, Mischa & Het Tet-offensief 2017 ISBN 9789057598494 pagina 13
9. ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be