appel - WikiWoordenboek (original) (raw)

Nederlands

Een rode appel

Uitspraak

(heteroniem)

• [A] Geluid: áppel (hulp, bestand)
  • IPA: / ˈɑpəl / (2 lettergrepen); /ˈɑpəɫ/
    * (Noord-Nederland): /ˈɑ.pəɫ/
    * (Vlaanderen, Brabant, Limburg): /ˈɑ.pəl/
• [B] Geluid: appél (hulp, bestand)
  • IPA: / ɑˈpɛl / (2 lettergrepen)
    * (Noord-Nederland): /ɑ.ˈpɛɫ/
    * (Vlaanderen, Brabant, Limburg): /ɑ.ˈpɛl/

Woordafbreking

• ap·pel

Woordherkomst en -opbouw

• áppel: erfwoord, in de betekenis van ‘vrucht’ aangetroffen vanaf 1146 [1]

• appél: van Frans appel, in de betekenis van ‘beroep, verzet’ aangetroffen vanaf 1336 [1]
  Het Middelnederlands kende de vorm appeel (ontleend aan het Oudfrans), die bewaard is als verkleinwoord: appeelken. De moderne vorm is een hernieuwde ontlening aan het moderne Frans.

Zelfstandig naamwoord

[A] de áppel m

1. (bloemplanten) (fruit) Malus ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom (in het bijzonder van de soort Malus domestica ).
   • Snoep gezond, eet een appel!
     ▸ De groene velden hadden de tinten van peterselie, limoen en appel aangenomen. Wilde bloemen: spetters rood en paars, kanariegele bloemblaadjes die bewogen in de bries.[2]
     ▸ Toen ik de volgende ochtend om 4 uur wakker werd, stond de stille jongen al op het punt te vertrekken en gaf me een appel.[3]
2. (bloemplanten) Malus boom die deze vruchten draagt, appelboom.
   • Ik heb veel appelen staan in mijn tuin.

Hyponiemen

Afgeleide begrippen

Spreekwoorden

• Een appel valt niet ver van de boom.
  Kinderen lijken over het algemeen op hun ouders.
• Wie appelen vaart, die appelen eet.

Als je handelt in bepaalde goederen, dan zul je deze zelf waarschijnlijk ook gebruiken./Iemand die bepaalde werkzaamheden voor een ander moet verrichten, geniet daar doorgaans zelf ook van.

• Een rotte appel in de mand maakt ook het gave fruit te schand.

Een negatieve beïnvloeding van één persoon kan vele anderen op het slechte pad brengen, of ook hun reputatie aantasten.

Uitdrukkingen en gezegden

Een schip met zure appels

• [1] voor een appel en een ei
• Een appeltje voor de dorst

Iets extra's dat men achter de hand houdt voor minder goede tijden

• Appels met met peren/citroenen vergelijken

Onvergelijkbare zaken toch met elkaar (proberen te) vergelijken

• Iemand appelen voor citroenen verkopen

Iemand afzetten, in het zak zetten

• Gouden appels op zilveren schalen

Een kostbare inhoud in een kostbare verpakking

• Door de zure appel [heen] bijten

Het onaangename trotseren

• Met iemand een appeltje te schillen hebben

Met iemand nog iets (meestal) onaangenaams af te handelen hebben

• Daar komt een schip met zure appels [de haven binnen].

Daar komt een storm aan

• Dat zijn appels op gouden benen.

Dat is heel zeldzaam

Vertalingen

1. vrucht

Zelfstandig naamwoord

[B] het appél o

1. tijdstip waarop alle leden van een groep bijeengeroepen worden om hun aanwezigheid te bewijzen.
   • 's Morgens om zes uur moesten alle soldaten op appel verschijnen.
2. het doen van een beroep op iemands gevoel van eer of rechtvaardigheid
   • De appellant richtte een appel aan de gouverneur om de executie uit te stellen.
3. (juridisch) hoger beroep
4. (valkerij): de reactie of gehoorzaamheid van de vogel

Schrijfwijzen

• Tot 2006 was de spelling van appel met eindklemtoon appèl. Sindsdien wordt het woord zonder accentteken geschreven. Echter ter verduidelijking is het toevoegen van een accent aigu (een zogenaamd "klemtoonteken") in het Nederlands altijd toegestaan.

Synoniemen

• 1. bijeenroeping
• 2. oproep, smeekbede, verzoek

Hyponiemen

• avondappel, bedrijfsappel, middagappel, notarisappel, ochtendappel, pinksterappel, rijksappel

Afgeleide begrippen

• appelgeding, appelgrond, appelinstantie, appelrecht, appelrechter, appelvonnis, appelzaak

Vertalingen

Gangbaarheid

• Het woord appel staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "appel" herkend door:

Meer informatie

• Zie Wikipedia voor meer informatie.
• [áppel 2] appel in het Nederlands Soortenregister N
• [áppel 2] appel op Wikidata
• [áppel 2] appel op "Wilde planten in Nederland en België" ♣

Verwijzingen

1. 1 2 "appel" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
2. ↑
   Jessie Burton (vert.Marja Borg)
   “De muze” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024574704
3. ↑
   Tim Voors
   “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
4. ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

Achterhoeks

Zelfstandig naamwoord

appel

1. (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

Afrikaans

Uitspraak

• IPA	/ˈɑpəɫ/	geluid

Woordafbreking

• ap·pel

Woordherkomst en -opbouw

• Afgeleid van het Nederlandse appel

Zelfstandig naamwoord

appel

1. (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

Afgeleide begrippen

• appelboom
• appeltjie
• pynappel

Spreekwoorden

• 'n Appeltjie te skil.
• Die appel val nie ver van die boom af nie.

Overerving en ontlening

• → Xhosa: i-apile

Meer informatie

• Zie Wikipedia voor meer informatie.

Frans

Uitspraak

• Geluid: appel (hulp, bestand)
• IPA: /a.pɛl/

Gelijkklinkende woorden

• appelle, appelles, appellent

Woordherkomst en -opbouw

• Oudfrans apel (11de eeuw). Van de stam van appeler [1]

Zelfstandig naamwoord

appel m

1. aanroep, oproep
2. (juridisch) appel, beroep [2]
3. sein
4. telefoongesprek
5. (sport) het zich afzetten voor een sprong
6. (kaartspel) invite [1]

Typische woordcombinaties

• faire appel à quelqu'un
  beroep doen op iemand; iemand oproepen (bv. als expert in een rechtzaak)

Verwijzingen

Fries

Woordherkomst en -opbouw

• Afgeleid van het Oudfriese appel

Zelfstandig naamwoord

appel

1. (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

Schrijfwijzen

• apel

Afgeleide begrippen

• appeltsje
• sinesappel

Verwijzingen

• Wurdboek fan de Fryske taal - Instituut voor de Nederlandse taal

Gronings

Zelfstandig naamwoord

appel

1. (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

Schrijfwijzen

• abbel

Limburgs

Uitspraak

• Geluid: appel Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
• IPA:
  • (Etsbergs): /ɑpɐɫ/, /ɑpɐl/
  • (Montforts): /ɑpəl/, /ɑpl̩/
  • (Rothenbachs): /ɑʰpɫ̩/

Zelfstandig naamwoord

appel m

1. (Hooglimburgs), (fruit) appel (vrucht).

Verbuiging

Meer informatie

• Zie Wikipedia voor meer informatie.

Middelengels

Uitspraak

• IPA: /apəl/

Woordherkomst en -opbouw

• Afgeleid van het Angelsaksische æppel

Zelfstandig naamwoord

appel

1. (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

Schrijfwijzen

Afgeleide begrippen

• appeltre

Overerving en ontlening

• Engels: apple
• Schots: aipple, aiple

Middelhoogduits

Woordherkomst en -opbouw

• Afgeleid van het Oudhoogduitse apful

Zelfstandig naamwoord

apfel

1. (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

Schrijfwijzen

• apfel
• epfel
• öpfel

Overerving en ontlening

• Duits: Apfel

Middelnederlands

Woordherkomst en -opbouw

• Afgeleid van het Oudnederlandse appel

Zelfstandig naamwoord

appel m

1. (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

Schrijfwijzen

• apel
• āpel

Overerving en ontlening

• Nederlands: appel
  • Afrikaans: appel
    * → Xhosa: i-apile

Verwijzingen

• Vroegmiddelnederlands woordenboek - Instituut voor de Nederlandse taal
• Middelnederlands woordenboek - Instituut voor de Nederlandse taal

Nedersaksisch

Woordherkomst en -opbouw

• Afgeleid van het Middelnederduitse appel

Zelfstandig naamwoord

appel m

1. (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

Schrijfwijzen

• abbel
• Appel

Meer informatie

• appel
• appel

Oudfries

Woordherkomst en -opbouw

• Afgeleid van het Proto-West-Germaanse *applu

Zelfstandig naamwoord

appel m

1. (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

Overerving en ontlening

• Fries: apel, appel
• Noord-Fries: aapel, ååpel, Oapel
• Saterfries: Appel

Oudsaksisch

Uitspraak

• IPA: /apel/

Woordherkomst en -opbouw

• Afgeleid van het Proto-West-Germaanse *applu

Zelfstandig naamwoord

appel

1. (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

Schrijfwijzen

• apl
• appul

Overerving en ontlening

• Middelnederduits: appel
  • Nedersaksisch: abbel, appel, Appel
    * → Duits: (spreektaal) Appel
  • Plautdietsch: Aupel, Auppel

Ripuarisch

Uitspraak

• IPA: /ɒpəɫ/

Zelfstandig naamwoord

appel m

1. (fruit) appel

Schrijfwijzen

• (Duitsland) Appel

Papiaments

Woordherkomst en -opbouw

• Van het Nederlandse appel

Zelfstandig naamwoord

appel

1. (fruit) appel

Synoniemen

• (enkel op Aruba) aplo

Stellingwerfs

Zelfstandig naamwoord

appel

1. (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

Twents

Zelfstandig naamwoord

appel

1. (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

Veluws

Zelfstandig naamwoord

appel

1. (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

Meer informatie

• Zie Wikipedia voor meer informatie.

West-Vlaams

Zelfstandig naamwoord

appel

1. (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

Meer informatie

• Zie Wikipedia voor meer informatie.