brand - WikiWoordenboek (original) (raw)

Een brand.

Nederlands

Uitspraak

Geluid: brand (hulp, bestand)
IPA: / brɑnt / (1 lettergreep)
- (Noord-Nederland): /ˈbrɑnt/
- (Vlaanderen, Brabant): /ˈbrɑnt/
- (Limburg): /ˈbrɑnd/

Woordherkomst en -opbouw

erfwoord via Middelnederlands brant van Oudnederlands brant, als deel van toponiem aangetroffen vanaf 1001-1050, in de betekenis van ‘vuur’ aangetroffen vanaf 1240 [1] [2] [3] [4]

enkelvoud	meervoud
naamwoord	brand	branden
verkleinwoord	brandje	brandjes

Zelfstandig naamwoord

de brand m

verbranding met vuur
- Er is een brand in de school.
(figuurlijk) iets dat heel warm en schadelijk is
▸ Ik liep als het ware met een rasp in mijn achterste (chafing noemen ze dat in Amerika) wat verschrikkelijk veel pijn deed, het was alsof ik in brand stond. Zelfs met speciaal chafing-poeder (‘Anti Monkey Butt Powder’) bleef de pijn de hele dag doorzeuren.[5]
▸ Het werd haar bijna te veel; deze keer keek hij naar haar omdat hij dat wilde, en ze had het gevoel alsof haar hoofd in brand stond.[6]
▸ De stem van de vrouw was als een oergeluid dat weer tot leven was gekomen, en Olive stond op en dronk een vijfde glas bubbels - o nee, dit was geen champagne, dit was een of andere sterkedrank, vuurwater dat haar ingewanden in brand zette.[6]
geen meervoud (figuurlijk) (verouderd) glanzende kling van een zwaard

Uitdrukkingen en gezegden

In brand vliegen
Een brandje blussen

Bemiddelen in een klein of groter conflict, of een niet al te groot probleem oplossen

In de brand zitten

In de problemen zitten

Moord en brand schreeuwen

Erg hard/uitbundig schreeuwen

Uit de brand zijn

Geholpen zijn, problemen opgelost

[3]: Zo helder (schoon, zuiver) als een (de) brand

Vertalingen

enkelvoud	meervoud
naamwoord	brand	brands
verkleinwoord

Werkwoord

vervoeging van
branden

brand

eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van branden
- Ik brand.
gebiedende wijs van branden
- Brand!
(bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van branden
- Brand je?

Uitdrukkingen en gezegden

Dominee brand je bekje niet
Pas op, dat is erg heet (van voeding of drank)

Gangbaarheid

Het woord brand staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "brand" herkend door:

99 %	van de Nederlanders;
98 %	van de Vlamingen.[7]

Verwijzingen

↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
↑ Oudnederlands Woordenboek
↑ brand (vuur) op website: Etymologiebank.nl
↑ "brand" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
↑
Tim Voors
“Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
1 2
Jessie Burton vert. Marja Borg
“De muze” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024574704
↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

Engels

enkelvoud	meervoud
brand	brands

vervoeging
onbepaalde wijs	to brand
he/she/it	brands
verleden tijd	branded
voltooid deelwoord	branded
onvoltooid deelwoord	branding
gebiedende wijs	brand

Woordherkomst en -opbouw

Uit het Oudengels, te herleiden tot het Protogermaanse *brandaz.

Zelfstandig naamwoord

brand

merk
brandmerk, stigma
brandijzer

Noors

Uitspraak

(klemtoonhomogram)

Geluid: brand Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
[A]: IPA: / bɾɑn /
[B]: IPA: / brænd /

Woordherkomst en -opbouw

[A]: Afkomstig van het Oudnoordse zelfstandige naamwoord brandr
[B]: Afkomstig van het Engelse zelfstandige naamwoord brand

Naar frequentie	11016

[A]+[B]	enkelvoud	meervoud
onbepaald	bepaald	onbepaald	bepaald
nominatief	brand	branden	brander	brandene
genitief	brands	brandens	branders	brandenes

Zelfstandig naamwoord

[A]: brand, m

een gesneden post of stok
dwarshout
bonk, vent
een bevreesde, onverschrokken persoon

Zelfstandig naamwoord

[B] brand, m

handelsmerk, merk

Zelfstandig naamwoord

brand

verouderde spelling of vorm van brann

onbepaalde mannelijke vorm nominatief enkelvoud van brand

Nynorsk

Uitspraak

Geluid: brand Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
IPA: / bɾɑn /

Woordherkomst en -opbouw

Afkomstig van het Oudnoordse zelfstandige naamwoord brandr

| | enkelvoud | meervoud | | | | | --------------------------------------------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------- | -------------------------------------------------------- | | onbepaald | bepaald | onbepaald | bepaald | | | nominatief | brand | branden | brandar | brandane |