doos - WikiWoordenboek (original) (raw)

[1] Een doos.

Nederlands

Uitspraak

Geluid: doos (hulp, bestand)
IPA: / dos / (1 lettergreep)
- (Noord-Nederland): /doʊs/
- (Vlaanderen, Brabant): /doːs/
- (Limburg): /doːs/

Woordafbreking

doos

Woordherkomst en -opbouw

In de betekenis van ‘kartonnen omhulsel’ voor het eerst aangetroffen in 1361 [1]
Van Middelnederlands "dose", vanaf midden 14e eeuw bekend. Waarschijnlijk van Latijn dosis, naar het spanen doosje waarin een medicijn verstrekt werd.

enkelvoud	meervoud
naamwoord	doos	dozen
verkleinwoord	doosje	doosjes

Zelfstandig naamwoord

de doos v / m

een veelal kartonnen balkvormig opslagmiddel
- Wij deden de boeken in een kleine verhuisdoos.
  ▸ Ze begroef de snuisterijen in een blikken doos bij de put en ging ze af en toe bedooskijken.[2]
  ▸ In de volgende doos zitten de vervloekte bestelformulieren.[3]
(informeel), (dysfemisme) een vagina
(informeel), (pejoratief) (scheldwoord) een vrouw
(elektrotechniek) kunststof bakje waarin de verbindingen in een elektrische installatie tot stand worden gebracht
(informeel) toilet
- ik ben op zoek naar de doos, kunt u me even helpen?

Verwante begrippen

bak, kist, koker, korf, krat, schrijn, urn, vat, zak

Hyponiemen

Afgeleide begrippen

doos van Pandora, doos-in-doosconstructie, doosachtig, dooskwal, doosniveau, doosvormig, doosvrucht, dozenfabriek, dozenopener, dozenschuiver, luciferdoosje

Uitdrukkingen en gezegden

uit de oude doos
een sigaar uit eigen doos geven

iemand iets geven dat eigenlijk al van die persoon is

doos van Pandora

een bron van veel ellende die, eens in gang gezet, niet meer stopgezet kan worden

Vertalingen

1. een veelal kartonnen balkvormig opslagmiddel

Afrikaans: doos (af), boks (af) Arabisch: صندوق (ar), علبة (ar) Bretons: boest (br) v, -où Bulgaars: кутия (bg) v, кашон (bg) m Catalaans: caixa (ca), capsa (ca) Chinees: 箱子 (zh) Duits: Karton (de) m, Kiste (de) v, Schachtel (de) v Ekspreso: kasia Engels: box (en) Esperanto: skatolo (eo) Fins: laatikko (fi) Frans: boîte (fr) v, caisse (fr) v Hongaars: doboz (hu) Ido: buxo (io)

Iers: bosca (ga) Indonesisch: kotak (id) Interlingua: cassa (ia) Italiaans: scatola (it) v Japans: 箱 (ja) (はこ, hako) Pools: pudło (pl) o, pudełko (pl) o Portugees: caixa (pt) v Roemeens: cutie (ro) Russisch: ящик (ru) m, коробка (ru) v Spaans: caja (es) v Tok Pisin: bokis (tpi) Welsh: blwch (cy) m Zweeds: låda (sv) g

5. informele naam voor toilet

Gangbaarheid

Het woord doos staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "doos" herkend door:

100 %	van de Nederlanders;
95 %	van de Vlamingen.[4]

Meer informatie

Zie Wikipedia voor meer informatie.

Verwijzingen

↑ "doos" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
↑
Jessie Burton vert. Marja Borg
“De muze” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024574704
↑
Manik Sarkar
“Ossenkop” (2024), Hollands Diep, ISBN 9789048862696
↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be