keel - WikiWoordenboek (original) (raw)

Nederlands

keel (1)

keel (2)

Uitspraak

• Geluid: keel (hulp, bestand)
• IPA: / kel / (1 lettergreep); /keːl/

Woordafbreking

• keel

Woordherkomst en -opbouw

• [A] In de betekenis van ‘strot’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901 [1]
• [B] Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘rood (in de heraldiek)’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1350 [1]

Zelfstandig naamwoord

[A] de keel

1. v/m: (anatomie) voorste, uitwendige gedeelte van de hals
   • De chauffeur kreeg een mes op zijn keel en moest zijn geld afstaan.[2]
2. v/m: (anatomie) lichaamsopening beginnend achter in de mondholte waardoor voedsel en drank het lichaam in komt
   • Wanneer een cliënt schrikt van een handeling of aanraking zal hij reflexmatig inademen waardoor de voedselbrok nog verder de keel in kan schieten.[3]
     ▸ Ik wil gillen, maar mijn keel zit dicht.[4]

Typische woordcombinaties

• (België) neus-, keel- en oorheelkunde / (Nederland) keel-, neus- en oorheelkunde

Synoniemen

• strot

Hyponiemen

• blauwkeel, bruinkeel, geelkeel, grijskeel, holkeel, roodkeel, witkeel

Afgeleide begrippen

Uitdrukkingen en gezegden

• de baard in de keel hebben

de overgang van jongensstem naar mannenstem ondergaan hebben (door de groei van het strottenhoofd)

• een brok in de keel hebben

verdrietig of ontroerd zijn

• de keel schrapen

een schrapend geluid maken in de keel, als voorbereiding om te gaan spreken

• de keel smeren

drinken (van met name alcoholische dranken)

• de keel kost veel

drankverslaving kan leiden tot armoede

• praten met een hete aardappel in de keel

bekakt praten

• een keel opzetten

schreeuwen

• Het hangt mij de keel uit

Ik heb er genoeg van, ik ben het helemaal zat

1. ▸ De soupers aan het hof beginnen me behoorlijk de keel uit te hangen.[5]

• iemand het mes op de keel zetten

iemand door bedreiging of intimidatie tot iets trachten te dwingen

• iemand naar de keel vliegen

iemand aanvallen

• iets niet door de keel krijgen

iets uit afkeer niet op kunnen eten

• zijn hart klopte in zijn keel

hij was heel erg ongerust, bang

• Mijn hart bonkte in mijn keel en de rest van de dag stond ik op scherp. [6]

Anagrammen

• elke, leek

Vertalingen

1. voorste, uitwendige gedeelte van de hals

Zelfstandig naamwoord

[B] het keel o

1. (heraldiek) rood
   • Wapen van Hendrik I, hertog van Brabant: in (sabel) een leeuw van goud (ingekleurd), getongd en genageld van keel.[7]

Werkwoord

keel

1. eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van kelen
   • Ik keel.
2. gebiedende wijs van kelen
   • Keel!
3. (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van kelen
   • Keel je?

Gangbaarheid

• Het woord keel staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "keel" herkend door:

Meer informatie

• Zie Wikipedia voor meer informatie.

Verwijzingen

1. 1 2 "keel" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
2. ↑ Taxichauffeur krijgt mes op zijn keel en moet geld afstaan aan tweetal, WNL, 18 januari 2019
3. ↑ Wat te doen bij verslikken, zorgvoorbeter.nl
4. ↑
   Marion Pauw e.a.
   “4 wandelaars en een Siciliaan” (2022), The House of Books, ISBN 9789044363340
5. ↑
   Danielle Teller (vert. Marja Borg)
   “Er was eens iets anders” (2018), Ambo/Anthos uitgevers , ISBN 9789026346477
6. ↑ Tim Voors: Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada, 2018
7. ↑ Het Haagse handschrift van heraut Beyeren: Den Haag, Koninklijke Bibliotheek, 131 G37. Uitgeverij Verloren, 1999ISBN 9065500340, ISBN 9789065500342
8. ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

Engels

Uitspraak

• IPA: /kiːl/

Zelfstandig naamwoord

keel

1. (scheepvaart) kiel

Uitdrukkingen en gezegden

• on an even keel

Anagrammen

• leek

Estisch

Zelfstandig naamwoord

keel

1. taal