moeder - WikiWoordenboek (original) (raw)

Nederlands

Uitspraak

• Geluid: moeder (hulp, bestand)
• IPA: / ˈmudər / (2 lettergrepen)

Woordafbreking

• moe·der

Woordherkomst en -opbouw

• erfwoord, in de betekenis van ‘vrouw met kinderen’ aangetroffen vanaf 901 [1] [2]

Zelfstandig naamwoord

de moeder v

1. (familie) vrouwelijke ouder
   ▸ Is er een Griekse mythe voor het verlangen dat je, zoals Oedipus, niet met je moeder maar met je schóónmoeder naar bed zou willen? In De Kookwinkel zie ik de langwerpige rasp liggen van meer dan honderdtwintig euro, maar dan heb je wel een stuk gereedschap dat is ontworpen door Rodrigo Otazu.[3]
   ▸ Zijn moeder kreeg vlak na zijn geboorte multiple sclerose. Zijn vader, druk met de zorg voor zijn chronisch zieke echtgenote, keek nauwelijks om naar Harry. Als enig kind werd hij opgevoed door zijn oma.[4]
2. persoon of zaak die op een moeder lijkt omdat dit het oorspronkelijk voortbrengende is bijv. moederbedrijf
3. het oudste en belangrijkste element van een verzameling
   ▸ En zo was ik ineens klaar voor de moeder aller tochten, de PCT.[5]

Synoniemen

• [1] ma, mama, mams, moe, moer

Antoniemen

• [2] dochter

Verwante begrippen

• vader, gezin, familie

Hyponiemen

• [1] (intensivering) aartsmoeder, moordmoeder

Afgeleide begrippen

Uitdrukkingen en gezegden

• Bij moeders pappot blijven

Niet verder kijken dan het eigen huis; thuis blijven wonen

• Daar helpt geen lieve moeder aan

Daar helpen zelfs lieve woordjes niet

• (informeel) Je moeder

Als beledigend, gemelijk, narrig etc. bedoelde afwijzing van bijv. een verzoek of voorstel

• Moeders wil is wet

Wat moeder wil, dat gebeurt

• Niet moeders mooiste

Gezegd van iemand die of iets wat erg lelijk, afstotelijk e.d. is

• Voorzichtigheid is de moeder van de porseleinkast

Door voorzichtigheid wordt schade voorkomen

• Zo moeder, zo dochter

een vrouw lijkt op haar moeder

Vertalingen

Werkwoord

moeder

1. eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van moederen
   • Ik moeder.
2. gebiedende wijs van moederen
   • Moeder!
3. (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van moederen
   • Moeder je?

Gangbaarheid

• Het woord moeder staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "moeder" herkend door:

Meer informatie

• Zie Wikipedia voor meer informatie.

Verwijzingen

1. ↑ moeder op website: Etymologiebank.nl
2. ↑ "moeder" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
3. ↑
   Ronald Giphart e.a.
   “Een familie en een Griekse god” (2023), The House of Books, ISBN 9789044366471
4. ↑ Weblink bron “Window of my eyes: Harry Muskee en de verloren tijd” (zaterdag 16 januari 2016, 13:44), NOS
5. ↑
   Tim Voors
   “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
6. ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

Middelnederlands

Zelfstandig naamwoord

moeder v

1. (familie) moeder

Nedersaksisch

Zelfstandig naamwoord

moeder

1. (familie) moeder

Veluws

Zelfstandig naamwoord

moeder

1. (familie) moeder