onder - WikiWoordenboek (original) (raw)

Nederlands

Uitspraak

• Geluid: onder (hulp, bestand)
• IPA: / ˈɔndər / (2 lettergrepen); /ˈɔn.dər/

Woordafbreking

• on·der

Woordherkomst en -opbouw

• erfwoord, de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901 [1]

| | vnw. bijw. | | | | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------- | | voorzetselbijwoord | onder | | | persoonlijk | eronder | | | aanwijz. | nabij | hieronder | | veraf | daaronder | | | vragend/betrekk. | waaronder | |

Bijwoord

onder

1. bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord zoals onderlopen
   • De polder liep door de dijkdoorbraak geheel onder.
2. prepositioneel deel van een voornaamwoordelijk bijwoord zoals waaronder
   • Dit is het hoofdstuk waar dit onder gerangschikt is.

Uitdrukkingen en gezegden

• ten onder gaan

de verliezer zijn van een strijd, gewoonlijk met dodelijke gevolgen

∗ In vergelijking met andere gokverslaafden was het risico hanteerbaar, als ze de aandelen tenminste niet gingen belenen om nieuwe te kopen en die dan weer te belenen. Anders kon iemand er nauwelijks aan ten onder gaan als hij zijn dagen, en in het ergste geval zijn nachten, besteedde aan korte aandelentransacties.[2]

Vertalingen

1. bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord zoals onderlopen.

2. prepositionaal deel van een voornaamwoordelijk bijwoord zoals waaronder.

Voorzetsel

onder

1. op een plaats die lager gelegen is dan het aangeduide
   • Hij zit onder de boom.
     ▸ Studenten en promovendi met veel kennis van onder meer kritieke grondstoffen zijn hard nodig voor de energietransitie, zegt men ook buiten de muren van de VU. De ongeveer tachtig bachelor- en masterstudenten die de studie in Amsterdam jaarlijks trekt, zijn harder nodig dan ooit, klinkt het. Ook bijvoorbeeld voor de opslag van CO2 onder de grond en kustbescherming is hun kennis nodig.[3]
     ▸ Door een kier onder de deur kwamen er steeds sneeuwvlokken naar binnen gewaaid en ik voelde mijn slaapzak langzaam vochtig worden.[4]
2. binnen een bepaalde groep of categorie
   • Zij was de jongste onder de hoogleraren.
   • Onder alle wedstrijden die hij won, was de Elfstedentocht de meest bijzondere.
     ▸ De politie verrichtte in totaal dus negentien aanhoudingen. Onder hen zijn zes minderjarigen.[5]

Synoniemen

• [2] van

Uitdrukkingen en gezegden

• [2] onder meer

Hyponiemen

• achteronder, daaronder, eronder, ervanonder, hieronder, kopje-onder, linksonder, rechtsonder, vanonder, vooronder, waaronder

Afgeleide begrippen

Uitdrukkingen en gezegden

• [2] onder de mensen
• Onder de duim hebben

iets goed kunnen/beheersen

• Onder de duim houden

in bedwang houden, iemand de baas zijn

• Onder de groene zoden liggen

begraven zijn

• Onder de hamer komen

openbaar op ene veiling verkocht worden

• Onder de neus wrijven

duidelijk zeggen wat er van gevonden wordt

• Onder de pannen zijn
• Onder de pantoffel zitten

thuis niets te vertellen hebben

• Onder de plak zitten

niets durven tenzij de partner het goed vindt

• Onder de roos

iemand iets vertellen wat die niet aan anderen vertellen mag

• Onder de schoenzolen schrijven

ergens niets van terecht komen

• Onder de voet raken

vallen

• onder de voeten geven
• Onder de wol kruipen

naar bed gaan

• Onder een gelukkig gesternte geboren zijn

altijd voorspoed hebben en gelukkig zijn

• Onder één hoedje spelen

samen iets oneerlijks doen

• Onder een hoedje te vangen zijn

niet veel zeggen of mak zijn

• Onder en boven de wet zijn

zich niet aan de regels hoeven te houden

• Onder het juk moeten doorgaan

zich aan andermans macht moeten onderwerpen

• Onder het mes zitten

een examen hebben ofwel: in angstige omstandigheden zitten

• Onder iemands duiven schieten

klanten bij een ander overhalen om klant te worden bij jou

• Onder valse vlag varen

zich voordoen als een ander of zich anders voordoen

• Onder water zijn

afwezig zijn

• Onder zeil gaan

gaan rusten of slapen ofwel: vertrekken of weggaan

• onder vuur

dat iets of iemand kritiek op iemand anders heeft

• onder vuur genomen worden

iemand levert veel kritiek op iemand

• onder vuur komen te liggen

iemand levert veel kritiek op je

• onder vuur nemen

je levert zelf veel kritiek op iemand

• Een adder(tje) onder het gras

een gemene bedoeling die ergens achter schuilt, een verborgen valstrik/dubbele bodem van iets

• Er schuilt een addertje onder het gras

het lijkt mooi, maar pas op!

• Het niet onder stoelen of banken steken

je niet stil houden, maar je mening openlijk uiten

• Iemand onder de kin strijken

vriendelijke of vleiende dingen tegen iemand zeggen

• Iemand onder handen nemen

iemand flink aanpakken

• Iemand onder schot houden
• Iemand onder vier ogen spreken

praten met iemand zonder dat anderen erbij zijn

• Iemand onder zijn vleugels nemen

iemand beschermen of verzorgen

• Iemand een hart onder de riem steken of Iemand een riem onder het hart steken

iemand moed inspreken

• Iemand een steek onder water geven

tegen iemand lelijke dingen zeggen op een bedekte/verborgen wijze

• Iemand het bloed onder de nagels vandaan halen

schuldeisers die iemand het bedrag tot op de laatste cent laten betalen ofwel: iemand verschrikkelijk irriteren

• Iemand iets onder de roos vertellen

iemand in het geheim iets meedelen.

• Iets onder de knie hebben/krijgen

Iets kunnen of leren kunnen

• Iets onder de knie krijgen
• Iets onder de leden hebben

niet helemaal gezond zijn

• Iets onder de loep nemen

iets nauwkeurig onderzoeken

• Iets onder ogen zien

Zich iets realiseren

• Is Saul onder de profeten?

niet verwachten dat iemand er ook aanwezig is

• Met zijn ziel onder de arm lopen

zich vervelen

• Niets nieuws onder de zon zijn

een opmerking/etc die nieuw lijkt maar al eerder gezegd is

• Zijn licht niet onder de korenmaat zetten

meespreken, je mening geven en laten merken dat je er iets van weet

• zwaar onder vuur liggen

veel kritiek ontvangen

Vertalingen

1. op een plaats die lager gelegen is dan het aangeduide.

Gangbaarheid

• Het woord onder staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "onder" herkend door:

Verwijzingen

1. ↑ "onder" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
2. ↑
   Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
   “De tweede doodzonde” (2020), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044645149
3. ↑ Weblink bron
   Sven Schaap
   “Werkveld luidt noodklok op actiedag tegen verdwijnen aardwetenschappen VU” (6 mei 2025), NOS
4. ↑
   Tim Voors
   “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
5. ↑ Weblink bron “Politie arresteert eerste vrouwelijke drugsuithaler ooit in Rotterdamse haven” (5 januari 2024) op nu.nl
6. ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

Afrikaans

Uitspraak

Voorzetsel

onder

1. onder

Nedersaksisch

Voorzetsel

onder

1. onder

Stellingwerfs

Voorzetsel

onder

1. onder

Categorieën:

• Woorden in het Nederlands
• Woorden in het Nederlands van lengte 5
• Woorden in het Nederlands met audioweergave
• Woorden met 2 lettergrepen in het Nederlands
• Woorden in het Nederlands met IPA-weergave
• Erfwoord in het Nederlands
• Bijwoord in het Nederlands
• Voorzetsel in het Nederlands
• Woordenlijst Nederlandse Taal
• Prevalentie Nederland 99 %
• Prevalentie Vlaanderen 99 %
• Woorden in het Afrikaans
• Woorden in het Afrikaans met audioweergave
• Voorzetsel in het Afrikaans
• Woorden in het Nedersaksisch
• Voorzetsel in het Nedersaksisch
• Woorden in het Stellingwerfs
• Voorzetsel in het Stellingwerfs