pas - WikiWoordenboek (original) (raw)

Nederlands

Uitspraak

Geluid: pas (hulp, bestand)
IPA: / pɑs / (1 lettergreep)

Woordherkomst en -opbouw

In de betekenis van ‘nationaliteitsverklaring’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1688 [1]
In de betekenis van ‘bijwoord van tijd: zo-even’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1669 [1]
Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘schrede’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1265 [1]

Bijwoord

pas

even tevoren.
- Ik heb pas de nieuwe plaat van mijn favoriete band gekocht.
nog niet lang.
- Ik ben nog maar pas afgestudeerd.
niet eerder dan.
- Die winkel gaat pas om half twee weer open.
  ▸ Pas na een kwart eeuw, in 2009, kwam het tot een verzoening tussen Buikhuisen en de universiteit. De decaan van de faculteit Rechten, Carel Stolker, zocht hem naar aanleiding van het interview op in Spanje en ging met hem in gesprek. Een jaar later verscheen Buikhuisen op een congres van de rechtenfaculteit.[2]
  ▸ Pas na lange tijd was ik ontspannen genoeg om de fles te vullen.[3]
in nog hogere mate.
- Vind jij dat mooi? Dit is pas een mooi schilderij!

Synoniemen

(even tevoren)
- net
(nog niet lang)
- net
(niet eerder dan)
- maar

Verwante begrippen

daarnet, daarstraks, juist, zo-even, zojuist, zonet

Uitdrukkingen en gezegden

Pas uit de dop komen

nog niet lang ergens aan deelnemen

Tussenwerpsel

pas

om aan te geven dat men de beurt voorbij laat gaan.
- Ik kan geen goede zet doen. Pas!

Werkwoord

vervoeging van
passen

pas

eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van passen
- Ik pas.
gebiedende wijs van passen
- Pas!
(bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van passen
- Pas je?

enkelvoud	meervoud
naamwoord	pas	passen
verkleinwoord	pasje	pasjes

Zelfstandig naamwoord

de pas m

het plaatsen van de ene voet voor de andere bij het gaan.
- Let op je passen en trap niet in die hondendrol!
manier van lopen.
- Vertraag je pas eens zodat de rest van de groep kan volgen.
door een overheid verkregen identiteitsbewijs.
- Laat je pas eens zien, onder de 18 jaar mag je hier niet binnen.
doorgang tussen bergtoppen, waar men over de bergkam heen kan.
- Die pas voerde hen over de bergkam heen.
(in België) (sport) schot naar een medespeler
- De voetballer geeft een pas naar zijn ploeggenoot.
(dans) een sierlijke stap gedaan door een artiest op het podium
▸ In een begeleidend citaat vertelt Muskee dat ze dixieland speelden op VVD-feestjes voor mensen met een clubsjaal en glazen sherry in de hand - niet leuk, een beetje oubollig. Hij stapte spoedig over naar The Rocking Strings, dat Shadows-achtige rock & roll speelde, compleet met pakjes en pasjes. Ze hadden een heel talentvolle gitarist, Muskees vriend Eelco Gelling.[4]

Synoniemen

(het plaatsen van de voet)
- schrede
- stap, voetstap
(manier van lopen)
- tred
(identiteitsbewijs)
- paspoort
(doorgang tussen bergtoppen)
- bergpas
(schot naar een medespeler)
- pass

Afgeleide begrippen

pascontrole, pasfoto, pasgang, pashouder, pasjesmaatschappij, paskaart, paspoort

Uitdrukkingen en gezegden

Ergens bij te pas komen

Ergens bruikbaar, handig voor zijn

Geen pas geven

Niet zijn zoals het hoort

Iemand de pas afsnijden

Iemand de voortgang belemmeren (ook fig.)

Kwalijk te pas zijn

Er slecht aan toe zijn

Te pas en te onpas

Zo nu en dan

Van pas komen

Bruikbaar, handig zijn

∗ Zijn oude wolfshuid kwam goed van pas wanneer het werk in de pikzwarte ochtend begon met het verwarmen van het hout.[5]

Vertalingen

1. het plaatsen van de voet

4. doorgang tussen bergtoppen

5. schot naar een medespeler

stellend
onverbogen	pas
verbogen	(alleenpredicaat)

Niet in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Taalunie als bijvoeglijk naamwoord

Bijvoeglijk naamwoord

pas

van de juiste grootte, passend
- Dat oude gordijn van mijn ouders is precies pas in onze nieuwe logeerkamer.
waterpas
- Deze vloer ligt niet pas.

Gangbaarheid

Het woord pas staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "pas" herkend door:

99 %	van de Nederlanders;
100 %	van de Vlamingen.[6]

Verwijzingen

1 2 3 "pas" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
↑ Weblink bron “Criminoloog Wouter Buikhuisen (91) overleden” (10 mei 2025), NOS
↑
Tim Voors
“Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
↑ Weblink bron “Window of my eyes: Harry Muskee en de verloren tijd” (zaterdag 16 januari 2016, 13:44), NOS
↑
Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
“Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142
↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

Extremeens

Uitspraak

Geluid: pas Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?

Frans

Woordafbreking

enkelvoud	meervoud
zonder lidwoord	met lidwoord	zonder lidwoord	met lidwoord
pas	le pas	pas	les pas

Zelfstandig naamwoord

pas m

pas (het plaatsen van de voet)
pas (manier van lopen)

Bijwoord

ne ... pas

niet
«Je ne fume pas.»
Ik rook niet.

Bijwoord

pas

(spreektaal) niet
«Je fume pas.»
Ik rook niet.

Piëmontees

Uitspraak

Geluid: pas Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?

Slowaaks

Zelfstandig naamwoord

pas m onbezield

pas, paspoort; een door een overheid vergeven identiteitsbewijs

Tsjechisch

| | enkelvoud | meervoud | | | ---------------------------------------------------------------------------- | ---------------------------------------------------------- | ----------------------------------- | | nominatief | pas | pas | | genitief | pas | pas | | datief | pas | pas | | accusatief | pas | pas | | vocatief | pas | pas | | locatief | pas | pas | | instrumentalis | pas | pas |

Anagrammen

Verwijzingen

Slovník spisovného jazyka českého - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)

Uitspraak

IPA: /pas/

Zelfstandig naamwoord

pas m onbezield

pas, paspoort; een door een overheid vergeven identiteitsbewijs
«Platnost pasu nelze prodloužit.»
De geldigheid van een paspoort kan niet verlengd worden.
(sport) pas, pass; het overspelen van de bal tussen twee spelers van hetzelfde team
(kaartspel) pas; een deelnemer aan een spel die aangeeft dat hij zijn beurt voorbij laat gaan
(anatomie) taille
(kleding) taille

Verbuiging

| | enkelvoud | meervoud | | | ---------------------------------------------------------------------------- | ---------------------------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------- | | nominatief | pas | pasy | | genitief | pasu | pasů | | datief | pasu | pasům | | accusatief | pas | pasy | | vocatief | pase | pasy | | locatief | pasu / pase | pasech | | instrumentalis | pasem | pasy |

Typische woordcombinaties

cestovní pas m onbezield – paspoort neplatný pas m onbezield – ongeldig paspoort odebrat pas – het paspoort afnemen platný pas m onbezield – geldig paspoort	předložit pas – het paspoort laten zien zbrojní pas m onbezield – vuurwapen_pas_ ztratit / ztrácet pas – het paspoort verliezen

Meer informatie

Zie Wikipedia voor meer informatie.

Verwijzingen

Internetová jazyková příručka - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)
Slovník spisovného jazyka českého - Ústav pro jazyk český AV ČR (1) (Tsjechisch)
Slovník spisovného jazyka českého - Ústav pro jazyk český AV ČR (2) (Tsjechisch)

Bijwoord

pas

(kaartspel) pas; een deelnemer aan een spel die aangeeft dat hij zijn beurt voorbij laat gaan

Schrijfwijzen

Oude schrijfwijze: pass

Verwijzingen

Slovník spisovného jazyka českého - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)

Werkwoord

pas

informeel tweede persoon enkelvoud gebiedende wijs van het imperfectieve werkwoord pást