rad - WikiWoordenboek (original) (raw)

Nederlands

Uitspraak

• Geluid: rad (hulp, bestand)
• IPA: / rɑt / (1 lettergreep)

Gelijkklinkende woorden

• rat

Woordafbreking

• rad

Woordherkomst en -opbouw

• [A] * In de betekenis van ‘wiel’ voor het eerst aangetroffen in 1300. Mogelijk was de eigenlijke betekenis specifiek "wiel met spaken".[1] [2]
• [B] In de betekenis "snel, vlug" voor het eerst aangetroffen in de 15e eeuw. Mogelijk verwant met rad "wiel", het bijvoeglijk naamwoord ras en rennen . Te herleiden tot PIE *raþa-.[3]

Zelfstandig naamwoord

het rad o

1. (werktuigbouwkunde) wielvormig voorwerp dat kracht overbrengt binnen een machine of op het water [4]
   ▸ Het principe van de nieuwe techniek om water te ,brassen' is eenvoudig: de windmolen doet in het water een schoepenrad draaien. Dat rad brengt de temperatuur en de hoeveelheid zuurstof in het water in evenwicht.[5]
2. (juridisch), (historisch) strafwerktuig bestaand uit een wiel dat is bevestigd op een houten paal, waarna het gefolterde lichaam van een veroordeelde hierop wordt gelegd
   • De misdadiger werd op het rad gezet.
3. (Bargoens) grote munt [2]

Hyponiemen

Afgeleide begrippen

Uitdrukkingen en gezegden

• [1]: Het slechtste rad maakt het meeste geraas

Wie het minste van een zaak af weten, zijn juist geneigd het meest hierover te roeptoeteren (vgl. de beste stuurlui staan aan wal)

• [1]: Het vijfde rad aan de wagen

Gezegd van iemand die of iets wat ergens prima bij gemist kan worden

• [1]: Iemand een rad voor de ogen draaien

Iemand op gemene, slinkse wijze bedriegen of misleiden

• [2]: Voor galg en rad opgroeien

Vanaf de jeugd een levenspad volgen dat later waarschijnlijk naar criminaliteit leidt

Vertalingen

1. wielvormig voorwerp dat kracht overbrengt binnen een machine of op het water

Bijvoeglijk naamwoord

rad

1. snel, vlot [3]
   • Mede dankzij zijn radde acties heeft hij haar leven kunnen redden.

Uitdrukkingen en gezegden

• Rad van tong zijn

Veel, snel en/of goed kunnen praten, welbespraakt zijn

Afkorting

rad

1. (eenheid) SI-eenheid voor hoek (symbool voor radiaal)
2. (eenheid) eenheid van geabsorbeerde radioactieve straling (afkorting voor radiation)

Anagrammen

• dar, dra

Gangbaarheid

• Het woord rad staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "rad" herkend door:

Verwijzingen

1. ↑ "rad" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
2. 1 2 rad op website: Etymologiebank.nl
3. 1 2 rad op website: Etymologiebank.nl
4. ↑ rad op website: Etymologiebank.nl
5. ↑ “Windomolen in vijver” (29 augustus 2001), Het Nieuwsblad
6. ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

Nedersorbisch

Uitspraak

• IPA: /rat/

Woordafbreking

• rad

Woordherkomst en -opbouw

• Afgeleid van het Proto-Slavische *radъ

Bijvoeglijk naamwoord

rad

1. graag
   «Pijom rad piwo.»
   Ik drink graag bier.

Schrijfwijzen

• rady

Oudhoogduits

Woordherkomst en -opbouw

• Afgeleid van het Proto-Germaanse *hradaz

Bijvoeglijk naamwoord

rad

1. snel

Pools

Uitspraak

• IPA: /rat/
• Geluid: rad (hulp, bestand)

Woordafbreking

• rad

Zelfstandig naamwoord

rad m

1. (scheikunde), (element) radium (Ra).

Afgeleide begrippen

• radowy

Afkorting

rad

1. (wiskunde) radiaal.

Slowaaks

Uitspraak

• IPA: /rat/

Woordafbreking

• rad

Zelfstandig naamwoord

rad m

1. rij

Tsjechisch

Uitspraak

• IPA: /rat/

Woordafbreking

• rad

Zelfstandig naamwoord

rad

1. genitief meervoud van rada