tegen - WikiWoordenboek (original) (raw)

Nederlands

Uitspraak

• Geluid: tegen (hulp, bestand)
• IPA: / ˈteɣə(n) / (2 lettergrepen)
  • (Noord-Nederland): /teːχən/
  • (Vlaanderen, Brabant, Limburg): /teːɣən/

Woordafbreking

• te·gen

Woordherkomst en -opbouw

• In de betekenis van ‘in de andere richting, ten aanzien van’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1284.[1]
• Middelnederlands tēghen, naast ouder tjēghen, samengetrokken uit te + jēghen, waarvoor zie jegens. Te diende daarin om aan te duiden in welke richting een handeling plaatsvond; vgl. Oudnederlands angegin, ingegen ‘tegemoet, in strijd met’.[2] Evenzo gevormd zijn Nederduits tegen ‘tegen’ en Duits zugegen ‘aanwezig’; met genitiefuitgang Oudfries tōjēnis(t) en Oudengels tōgēanes.

Voorzetsel

tegen

1. zijdelings aanleunend
   • De fiets staat tegen de deur.
2. oneens met, ter bestrijding van
   • Er is geen middel tegen deze ziekte.
   • Het raadslid stemde tegen het voorstel.
3. voor of omstreeks een bepaalde tijd
   • We gingen tegen de ochtend naar huis.
   • Het liep tegen zevenen toen hij binnenkwam.
   • Tegen de tijd dat hij het doorkreeg, was alles al verloren.
4. de ontvangende persoon van een boodschap: aan
   • Ik heb het tegen je gezegd.
     ▸ "Dat wordt straks wel even wennen", zegt machinist Jos van der Veen tegen RTV Noord. Hij had gisteravond zijn laatste rit naar het "oude hoofdstation"". "Ik vind het mooi om een stukje spoorweggeschiedenis mee te maken, zowel aan het einde van iets of het begin van iets. Nu mag ik het einde meemaken, hartstikke leuk."[3]
     ▸ "De beste manier om riffen te beschermen is het stoppen van de klimaatverandering", zegt koraaldeskundige Mark Eakin tegen persbureau AP. "Dat betekent dat we de uitstoot door het verbranden van fossiele brandstoffen moeten terugdringen. Al het andere is eerder een soort van pleister dan een oplossing."[4]
5. voor de prijs van
   • Ik ruilde met de buurjongen tien knikkers tegen een bal.

Synoniemen

• anti, contra
• omstreeks, rond
• aan (datief)
• voor

Antoniemen

• voor

Verwante begrippen

• jegens

Hyponiemen

• bezwaar hebben tegen, daarentegen, daartegen, ertegen, hiertegen, waartegen

Afgeleide begrippen

Uitdrukkingen en gezegden

• [2] vechten tegen de bierkaai
• tegen de borst stuiten

ergens zwaar moeite mee hebben

• tegen de draad ingaan

het er niet er mee eens zijn en er tegen in gaan

• tegen de klippen op gaan

aan een stuk doorgaan (met liegen)

• tegen de lamp lopen

betrapt/gesnapt worden

• tegen de maan blaffen

iets doen wat totaal niet helpt

• tegen de stroom oproeien

tegen de meerderheid ingaan

• tegen de verdrukking in groeien

ondanks zware omstandigheden toch vooruit komen

• [2] tegen het hart
• tegen heug en meug

met tegenzin doen

• tegen wil en dank (doen/zijn)

met tegenzin

• de kont tegen de krib gooien

Zich verzetten

• de verzenen tegen de prikkels slaan

zich verzetten tegen iets wat niet tegen te gaan is

• ergens geen kruid tegen gewassen zijn

ongeneeslijk

• hard tegen hard gaan

niemand die wil toevoegen en er beide voor gaan om te winnen

• iemand tegen zich in het harnas jagen

iemand door de eigen toedoen boos maken

• iets tegen het licht houden.
• met de rug tegen de muur staan

geen kant op kunnen, hooguit een laatste uitweg

• met het hoofd tegen de muur lopen

mislopen

• zijn kont tegen de krib gooien

Vertalingen

2. oneens met, ter bestrijding van

| | vnw. bijw. | | | | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------- | | voorzetselbijwoord | tegen | | | persoonlijk | ertegen | | | aanwijz. | nabij | hiertegen | | veraf | daartegen | | | vragend/betrekk. | waartegen | |

Bijwoord

tegen

1. (predicatief) oneens, negatief
   • Bent u voor of tegen?
2. bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord
   tegenspreken: Hij sprak deze bewering tegen.
3. prepositioneel deel van een voornaamwoordelijk bijwoord
   daartegen:Daar is een goed middel tegen.

Afgeleide begrippen

• voorzetsels/bijwoorden
  tegenaan, tegenover, tegenop, tegenin
• samengestelde werkwoorden:
  tegengaan, tegenkomen, tegenspreken, tegenvallen, tegenzitten
• zelfstandig naamwoorden:
  tegenboeking, tegendeel, tegengas, tegengif
• bijvoeglijk naamwoorden:
  tegendraads

Spreekwoorden

• Daar is geen kruid tegen gewassen.
  Dat is hopeloos; daar bestaat geen middel tegen.

Verwante begrippen

• togen

Zelfstandig naamwoord

het tegen o

1. negatief argument of negatieve kant
   • Het tegen kreeg meer aandacht dan het voor.

Antoniemen

• voor zn

Anagrammen

• engte, genet

Gangbaarheid

• Het woord tegen staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "tegen" herkend door:

Verwijzingen