zaak - WikiWoordenboek (original) (raw)

Nederlands

Uitspraak

Geluid: zaak (hulp, bestand)
IPA: / zak / (1 lettergreep); /zaːk/

Woordafbreking

zaak

Woordherkomst en -opbouw

erfwoord via Middelnederlands van Oudnederlands saka, in de betekenis van ‘rechtszaak’ voor het eerst aangetroffen als deel van een samenstelling vanaf 701 en als woord met de betekenis van ‘voorwerp, handeling’ aangetroffen vanaf 901 [1]

enkelvoud	meervoud
naamwoord	zaak	zaken
verkleinwoord	zaakje	zaakjes

Zelfstandig naamwoord

de zaak v / m

iets stoffelijks (een ding) of een abstracte voorstelling van de geest, geen betrekking hebbend op een persoon of ander levend wezen
- Kun je me die zaak daar eens aanreiken?
- De vriendschap is een schone zaak.
(juridisch) (Nederland) voor menselijke beheersing vatbare stoffelijke objecten (volgens de definitie van 3:2 BW)
▸ Het is evident dat een gebruiksrecht op een Instagram-account geen voor menselijke beheersing vatbaar stoffelijk object is en dus geen zaak in de zin van het burgerlijk recht (art. 3:2 BW).[2]
iets dat men te behartigen heeft, een aangelegenheid, affaire
- Wij behartigen uw zaak altijd.
- Dit is een vervelende zaak.
mv (handel) transactie of handel zn (vooral in de woordcombinatie zaken doen)
- Hij doet al jaren zaken met hem.
(bedrijfskunde) onderneming [1] of bedrijf [1]
- Een auto van de zaak.
- Wij bezitten een zaakje in het dorp.
- Ik ga vandaag niet naar de zaak.
(juridisch) een rechtszaak, geding, gerechtszaak, rechtsgeding
- Artsen financieren zaak tegen tabaksindustrie [3]
- De zaak komt voor in december 2010.
situatie, toestand, m.n. als gevolg van een voorafgaande reeks gebeurtenissen

Verwante begrippen

[1], [3] geval
[4] commercie, koophandel
[5] etablissement, negotie, nering, winkel

Hyponiemen

Afgeleide begrippen

Typische woordcombinaties

[3]: bemoei je met je eigen zaken!
[3]: dat verandert de zaak
[3]: de gemene zaak

een gezamenlijk belang

[3]: het is zaak ... [bijzin]
[7]: hoe staan de zaken?
[3]: onverrichter zake
[3]: ter zake

relevant

[6]: Een zaak opschorten

Uitdrukkingen en gezegden

[3]: de gang van zaken

de manier waarop iets verloopt, gedaan/uitgevoerd wordt etc.

• dit is de gewone gang van zaken.

[4]: de kurk waarop de zaak drijft

datgene wat de basis vormt voor al het andere

[1]: de gewoonste/normaalste zaak van de wereld
[3]: de zaak zijn/haar beloop laten

niet ingrijpen bij iets wat zich afspeelt, ongeacht de gevolgen

[3]: de zaken hebben
[1]: een aflopende zaak

iets wat op zijn einde loopt

[3]: een zaak van leven en dood

iets wat (al dan niet letterlijk) van levensbelang is

[3]: er is/zit [geen] schot in de zaak.

de kwestie komt [niet] dichter bij een oplossing, dankzij nieuwe ontwikkelingen

[7]: handelen naar bevind van zaken

acties afstemmen op hoe de actuele situatie zich ontwikkelt (i.p.v. ver vooruit te plannen)

[3]: het is voor de goede zaak

het dient een goed doel (m.n. gezegd van iets wat op het eerste gezicht verkeerd lijkt)

[3]: de neus in iemands anders/andermans zaken steken

zich ongevraagd bemoeien met zaken van een ander waar men zelf niets mee te maken heeft

[3]: niet veel zaaks

niet bijzonder/interessant/speciaal, weinig voorstellend

[3]: openheid van zaken geven

eerlijk, oprecht, transparant over iets zijn

[3]: de zaken op orde hebben
[3]: orde op zaken stellen

een problematische of onoverzichtelijke kwestie oplossen, in een voorheen chaotische situatie meer ordening aanbrengen

[6]: de zaak bloedt dood

hoewel er in een bepaalde kwestie nog geen oplossing, eindoordeel e.d. is, neemt de publieke aandacht ervoor af en raakt het uiteindelijk in de vergetelheid