Acipenser (original) (raw)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Acipenser
Linnaeus, 1758[1]
Przedstawiciel rodzaju – jesiotr ostronosy (A. oxyrinchus)
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	promieniopłetwe
Podgromada	kostnochrzęstne
Rząd	jesiotrokształtne
Rodzina	jesiotrowate
Rodzaj	Acipenser
Typ nomenklatoryczny
Acipenser sturio Linnaeus, 1758
Synonimy Acipenses[a] Linck, 1790[2] Sturio Rafinesque, 1810[3] Dinoctus Rafinesque, 1818[4] Dinectur[b] Rafinesque, 1818[5] Sterletus Rafinesque, 1820[6] Dinectus[b] Rafinesquce, 1820[7] Helops Brandt & Ratzeburg, 1833[8] Sterletus[c] Brandt & Ratzeburg, 1833[9] Lioniscus[d] Fitzinger & Heckel, 1836[10] Antaceus Heckel, 1836[11] Lioniscus[e] Bonaparte, 1846[12] Ellops[f] Gistel, 1848[13] Shipa Brandt, 1869[14] Sinosturio Jaekel, 1929[15] Gladostomus Holly, 1936[16]
Gatunki
22 gatunki (w tym 3 wymarłe) – zobacz opis w tekście
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Acipenser – rodzaj ryb z rodziny jesiotrowatych (Acipenseridae), w języku polskim zwyczajowo określany nazwą jesiotry. Rodzaj obejmuje największe gatunki z rzędu jesiotrokształtnych, osiągające do kilku metrów długości i kilkuset kilogramów masy ciała. Występują tylko na półkuli północnej. Niektóre mają duże znaczenie gospodarcze. Większość z nich jest zagrożona wyginięciem, w tym A. dabryanus i A. sturio krytycznie.

Nieduży pysk z rostrum zwykle zaokrąglonym w przekroju. Wąsik nie jest spłaszczony. Dobrze rozwinięta tryskawka. Przesłonki skrzelowe przyczepione do powierzchni międzyskrzelowej[17].

Rodzaj zdefiniował w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w dziesiątym wydaniu Systema Naturae publikacji własnego autorstwa poświęconej systematyce zwierząt[1]. Gatunkiem typowym jest (Linneuszowska tautonimia) jesiotr zachodni (A. sturio). Według analiz molekularnych Chase'a Brownsteina (inne języki) i Thomasa Neara (inne języki) tradycyjnie ujmowany rodzaj Acipenser jest parafiletyczny i należy z niego przenieść kilkanaście gatunków do innych rodzajów, głównie Huso[18].

• Acipenser (Acipenses): łac. acipenser ‘jesiotr’[19].
• Sturio: nowołac. sturio, sturionis ‘jesiotr’[20]. Typ nomenklatoryczny: Sturio vulgaris Rafinesque, 1810 (= Acipenser sturio Linnaeus, 1758).
• Dinoctus (Dinectur, Dinectus): gr. δι- di- ‘podwójny’, od δις dis ‘dwukrotny’, od δυο duo ‘dwa’[21]; νηκτης nēktēs „pływak”, od νηχω nēkhō ‘pływać’[22]. Typ nomenklatoryczny: Dinoctus truncatus Rafinesque, 1818 (= Acipenser brevirostrum Lesueur, 1818).
• Sterletus: ros. стерлядь sterljad ‘sterlet’, od niem. störling ‘jesiotr’[23]. Typ nomenklatoryczny: Acipenser ruthenus Linnaeus, 1758.
• Helops: ἡλος hēlos ‘guz, ćwiek’[24]; ωψ ōps, ωπος ōpos ‘wygląd, oblicze’[25]. Typ nomenklatoryczny: Acipenser stellatus Pallas, 1771.
• Lioniscus: gr. λειος leios ‘gładki’[26]; łac. przyrostek zdrabniający -iscus, od gr. -ισκος -iskos[27]. Typ nomenklatoryczny: Acipenser glaber Heckel, 1836 (= Acipenser nudiventris Lovetsky, 1828).
• Antaceus: etymologia nieznana, autorzy nie podali znaczenia nazwy rodzajowej[11]. Typ nomenklatoryczny: Acipenser schypa Güldenstädt, 1772 (= Acipenser nudiventris Lovetsky, 1828).
• Ellops: gr. ελλοψ ellops, ελλοπος ellopos ‘gatunek jakiejś ryby’[28].
• Shipa: ros. шип szyp ‘jesiotr’[14]. Typ nomenklatoryczny: Acipenser nudiventris Lovetsky, 1828.
• Sinosturio: nowałac. Sinae ‘chiński’, od gr. Σιναι Sinai ‘chiński’[29]; rodzaj Sturio Rafinesque, 1810. Typ nomenklatoryczny: Acipenser dabryanus Duméril, 1869.
• Gladostomus: łac. gladius ‘miecz’[30]; στομα stoma, στοματος stomatos ‘usta’[31]. Typ nomenklatoryczny: Acipenser stellatus Pallas, 1771.

Gatunki zaliczane do tego rodzaju[32]:

• Acipenser baerii Brandt, 1869 – jesiotr syberyjski[17] (Huso baerii[18])
• Acipenser brevirostrum Lesueur, 1818 – jesiotr krótkonosy[33][34] (Huso brevirostrum[18])
• Acipenser colchicus Marty, 1940 – jesiotr kolchidzki[34], jesiotr pontyjski[35] (Huso colchicus[18])
• Acipenser dabryanus Duméril, 1869 (Sinosturio dabryanus[18])
• Acipenser desotoi Vladykov, 1955
• Acipenser fulvescens Rafinesque, 1817 – jesiotr jeziorny[34] (Huso fulvescens[18])
• Acipenser gueldenstaedtii Brandt & Ratzeburg, 1833 – jesiotr rosyjski[17], jesiotr wschodni[36] (Huso gueldenstaedtii[18])
• Acipenser medirostris Ayres, 1854 – jesiotr zielony[37] (Sinosturio medirostris[18])
• Acipenser mikadoi Hilgendorf, 1892 – jesiotr sachaliński[17] (Sinosturio mikadoi[18])
• Acipenser naccarii Bonaparte, 1836 – jesiotr adriatycki[34] (Huso naccarii[18])
• Acipenser nudiventris Lovetsky, 1828 – szyp[17] (Huso nudiventris[18])
• Acipenser oxyrinchus Mitchill, 1815 – jesiotr ostronosy[34]
• Acipenser persicus Borodin, 1897 – jesiotr kaspijski[34], jesiotr perski[35], jesiotr południowokaspijski[35] (Huso persicus[18])
• Acipenser ruthenus Linnaeus, 1758 – sterlet[17], czeczuga[17] (Huso ruthenus[18])
• Acipenser schrenckii Brandt, 1869 – jesiotr amurski[17] (Sinosturio schrenckii[18])
• Acipenser sinensis Gray, 1835 – jesiotr chiński[34] (Sinosturio sinensis[18])
• Acipenser stellatus Pallas, 1771 – siewruga[17] (Huso stellatus[18])
• Acipenser sturio Linnaeus, 1758 – jesiotr zachodni[17], jesiotr właściwy[36]
• Acipenser transmontanus Richardson, 1836 – jesiotr amerykański[33][34], jesiotr biały[38] (Sinosturio transmontanus[18])

Podgatunki

Niektóre z zamieszczonych tu informacji od 2025-11 wymagają weryfikacji.

Uwagi: Podgatunki wymagają weryfikacji.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tej sekcji.

• Acipenser baerii baicalensis – jesiotr bajkalski
• Acipenser baerii stenorrhynchus – jesiotr z Leny
• Acipenser gueldenstaedtii gueldenstaedtii – jesiotr północnokaspijski[35]
• Acipenser oxyrinchus oxyrinchus – populacja atlantycka oraz bałtycka (jesiotr bałtycki)
• Acipenser oxyrinchus desotoi – jesiotr zatokowy

Mieszańce

Niektóre z zamieszczonych tu informacji od 2025-11 wymagają weryfikacji.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tej sekcji.

• alonka (Acipenser gueldenstaedtii x Acipenser baerii)
• bester[36] (Huso huso x Acipenser ruthenus)

Gatunki wymarłe[39]

• †_Acipenser albertensis_
• †_Acipenser ornatus_
• †_Acipenser toliapicus_
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 

1. ↑ Wariant pisowni Acipenser Linnaeus, 1758.

2. ↑ a b Wariant pisowni

3. ↑ Nie Sterletus Rafinesque, 1820.

4. ↑ Pisownia tylko w liczbie mnogiej jako Lionisci.

5. ↑ Latynizacja nazwy Lionisci Fitzinger & Heckel, 1836.

6. ↑ Nowa nazwa dla Helops Brandt & Ratzeburg, 1833.

7. ↑ a b C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 237. (łac.).

8. ↑ H.F. Linck. Versuch einer Eintheilung der Fische nach den Zähnen. „Magazin für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte”. 6 (3), s. 37, 1790. (niem.).

9. ↑ C.S. Rafinesque: Indice d’ittiologia Siciliana, ossia, Catalogo metodico dei nomi Latini, Italiani, e Siciliani dei pesci, che si rinvengono in Sicilia: disposti secondo un metodo naturale: eseguito da un appendice che contiene la descrizione di alcuni nuovi pesci siciliani: illustrato da due piance. Messina: Presso Giovanni del Nobolo, con approvazzione, 1810, s. 41, 58. (łac.).

10. ↑ C.S. Rafinesque. Further discoveries in natural history made during a journey through the western region of the United States. „The American Monthly Magazine and Critical Review”. 3, s. 447, 1818. (ang.).

11. ↑ C.S. Rafinesque. General Account of the Discoveries made in the Zoology of the Western States. „The American Monthly Magazine and Critical Review”. 4, s. 107, 1818. (ang.).

12. ↑ Rafinesque 1820 ↓, s. 248.

13. ↑ Rafinesque 1820 ↓, s. 249.

14. ↑ Brandt i Ratzeburg 1833 ↓, s. 3.

15. ↑ Brandt i Ratzeburg 1833 ↓, s. 3, 349.

16. ↑ Fitzinger i Heckel 1836 ↓, s. 270.

17. ↑ a b Fitzinger i Heckel 1836 ↓, s. 293.

18. ↑ Ch.-L. Bonaparte. Catalogo metodico dei pesci europei. „Atti della Settima Adunanza degli Scienziati Italiani Sesta Riunione”. 7 (2), s. 20, 1846. (wł.).

19. ↑ J.von N.F.X. Gistel: Naturgeschichte des Thierreichs für höhere Schulen. Stuttgart: Hoffmann, 1848, s. ix. (niem.).

20. ↑ a b J.F. von Brandt. Einige Worte über die europäisch-asiatischen Störarten (Sturionides). „Mélanges biologiques tirés du Bulletin de l’Académie impériale des sciences de St. Pétersbourg”. 7, s. 113, 1869. (niem.).

21. ↑ O. Jaekel. Die Morphogenie der ältesten Wirbeltiere. „Monographien zur Geologie und Palaeontologie”. 3, s. 29, 1929. (niem.).

22. ↑ M. Holly: Pisces 4, Ganoidei. Leipzig: De Gruyter, 1936, s. 31, seria: Das Tierreich. (niem.).

23. ↑ a b c d e f g h i j G. Nikolski: Ichtiologia szczegółowa. Tłum. Franciszek Staff. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1970.

24. ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q Chase D.Ch.D. Brownstein Chase D.Ch.D., Thomas J.T.J. Near Thomas J.T.J., Toward a Phylogenetic Taxonomy of Sturgeons (Acipenseriformes: Acipenseridae), „Bulletin of the Peabody Museum of Natural History”, 66 (1), 2025, DOI: 10.3374/014.066.0101, ISSN 0079-032X [dostęp 2025-04-30] .

25. ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 5.

26. ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 224.

27. ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 71.

28. ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 144.

29. ↑ sterlet. Merriam-Webster. [dostęp 2023-07-31]. (ang.).

30. ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 102.

31. ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 155.

32. ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 121.

33. ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 114.

34. ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 80.

35. ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 213.

36. ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 96.

37. ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 222.

38. ↑ RonR. Fricke RonR., William NeilW.N. Eschmeyer William NeilW.N., Richard van derR. Laan Richard van derR. (red.), SEARCH, [w:] Eschmeyer’s Catalog of Fishes, California Academy of Sciences, 7 sierpnia 2012 [dostęp 2012-08-23] (ang.).

39. ↑ a b Krystyna Kowalska, Jan Maciej Rembiszewski, Halina Rolik Mały słownik zoologiczny, Ryby, Wiedza Powszechna, Warszawa 1973

40. ↑ a b c d e f g h Eugeniusz Grabda, Tomasz Heese: Polskie nazewnictwo popularne krągłouste i ryby - Cyclostomata et Pisces. Koszalin: Wyższa Szkoła Inżynierska w Koszalinie, 1991.

41. ↑ a b c d Josef Reichholf, Gunter Steinbach, Claus Militz: Wielka encyklopedia ryb: słodkowodne i morskie ryby Europy. Wiśniewolski Wiesław (tłum.). Warszawa: Muza, 1994. ISBN 83-7079-317-7.

42. ↑ a b c Jerzy Gronau: Słownik nazw ryb. Kraków: Księgarnia Akademicka, 1994. ISBN 83-901154-9-2.

43. ↑ Wykaz oznaczeń handlowych gatunków ryb oraz wodnych bezkręgowców wprowadzanych do obrotu na rynek polski. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 2015. [dostęp 2015-12-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-04-12)]. (pol.).

44. ↑ Stanisław Rutkowicz: Encyklopedia ryb morskich. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1982. ISBN 83-215-2103-7.

45. ↑ The Paleobiology Database (en)

• C.S. Rafinesque. Fishes of the River Ohio. „The Western Review and Miscellaneous Magazine: A Monthly Publication, Devoted to Literature and Science”. 3 (4), s. 244–252, 1820. (ang.).

• J.F. von Brandt & J.T.Ch. Ratzeburg: Medizinische Zoologie oder getreue Darstellung und Beschreibung der Thiere, die in der Arzneimittellehre in Betracht kommen. Cz. 2. Berlin: Hirschwald, 1833, s. i–iv; 1–364; ryc. 1–36. (niem.).

• L.J.F.J. Fitzinger & J.J. Heckel. Monographische Darstellung der Gattung Acipenser. „Annalen des Wiener Museums der Naturgeschichte”. 1 (12), s. 261–326; ryc. 25–30, 1836. (łac. • niem.).

• Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 1, Springfield: Charles C. Thomas, 1944, s. 1–256, OCLC 637083062 (ang.).

• Mały słownik zoologiczny: ryby. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976.

• Ryby : encyklopedia zwierząt. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN : Dorota Szatańska, 2007. ISBN 978-83-01-15140-9.

• Włodzimierz Załachowski: Ryby. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997. ISBN 83-01-12286-2.

• NKC: ph631051

• J9U: 987007293978505171

• stara БРЭ: 2696300

• DSDE: stør