Czepiak (original) (raw)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Czepiak

Ateles
É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1806[1]
IlustracjaCzepiak czarnoręki (Ateles geoffroyi)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd naczelne
Podrząd wyższe naczelne
Nadrodzina małpy szerokonose
Rodzina czepiakowate
Podrodzina czepiaki
Rodzaj czepiak
Typ nomenklatoryczny
Simia Paniscus Linnaeus, 1758
Synonimy
Ateleus[a]: G. Fischer, 1813[2] Paniscus[b] Rafinesque, 1815[3] Mamatelesus Herrera, 1899[4] Montaneia Ameghino, 1911[5] Ameranthropoides Montandon, 1929[6]
Gatunki
7 gatunków – zobacz opis w tekście
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Czepiak[7] (Ateles) – rodzaj nadrzewnych ssaków naczelnych z podrodziny czepiaków (Atelinae) w obrębie rodziny czepiakowatych (Atelidae).

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w gęstych lasach Ameryki Środkowej i Południowej – od Meksyku po dorzecze Amazonki[8][9][10].

Długość ciała samic 30–66 cm, samców 37–70 cm, ogona 64–93 cm; masa ciała samic 5–10,5 kg, samców 7,4–10,4 kg[9][11]. Czepiaki z tego rodzaju charakteryzują się smukłą sylwetką przystosowaną do szybkiego przemieszczania się pomiędzy konarami drzew. Bardzo sprawnie poruszają się metodą brachiacji, wykorzystują również długi, chwytny ogon do przytrzymywania się gałęzi.

Rodzaj zdefiniował w 1806 roku francuski przyrodnik Étienne Geoffroy Saint-Hilaire w artykule poświęconym małpom z rodzaju Ateles, opublikowanym w roczniku Annales du Muséum d’histoire naturelle[1]. Geoffroy Saint-Hilaire wymienił kilka gatunków – Ateles pentadactylus É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1806 (= Simia Paniscus Linnaeus, 1758), Simia Paniscus Linnaeus, 1758, Ateles arachnoides É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1806, Ateles belzebuth É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1806 i Ateles policomos (?) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie)[12] Simia Paniscus Linnaeus, 1758.

Do rodzaju należą następujące gatunki[18][11][8]:

Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa[7] Podgatunki[9][8][11] Rozmieszczenie geograficzne[9][8][11] Podstawowe wymiary[9][11][c] StatusIUCN[19]
Ateles geoffroyi Kuhl, 1820 czepiak czarnoręki 6 podgatunków wschodni i południowo-wschodni Meksyk (od wschodniego San Luis Potosí, Veracruz i wschodniej Oaxaci) na południe do północno-zachodniej Kolumbii (Cordillera de Baudó) DC: 31–63 cmDO: 64–86 cmMC: 6–9,4 kg EN
Ateles fusciceps J.E. Gray, 1866 czepiak ciemny 2 podgatunki wschodnia Panama (zbocza od strony Oceanu Atlantyckiego), zachodnia i południowo-zachodnia Kolumbia oraz północno-zachodni Ekwador (2 pozostałe populacje na zachód od Andów); zakres wysokości: 100–2500 m n.p.m. DC: 30–64 cmDO: 66–86 cmMC: 8–9 kg EN
Ateles chamek (Humboldt, 1812) czepiak czarnolicy gatunek monotypowy amazońska Brazylia na południe od rzeki Amazonka, wschodnie Peru oraz północna i środkowa Boliwia DC: 40–60 cmDO: 70–88 cmMC: 5–7 kg EN
Ateles paniscus (Linnaeus, 1758) czepiak czarny gatunek monotypowy region Gujana (na wschód od rzeki Escequibo, nie na wybrzeżu), północno-wschodnia Brazylia (na północ od rzeki Amazonka, na wschód od rzeki Negro i rzeki Branco); wątpliwy na zachód od rzeki Escequibo DC: 42–66 cmDO: 64–93 cmMC: 8,4–9,1 kg VU
Ateles marginatus É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1809 czepiak białolicy gatunek monotypowy endemit Brazylii (na południe od rzeki Amazonka, pomiędzy wschodnim brzegiem od rzek Tapajós i Teles Pires i zachodnim brzegiem rzeki Xingu) DC: 35–70 cmDO: 62–90 cmMC: 5,8–10,4 kg EN
Ateles belzebuth É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1806 czepiak czarci gatunek monotypowy południowa Wenezuela, północno-zachodnia Brazlia, wschodnia Kolumbia, wschodni Ekwador i północno-wschodnie Peru; granice zasięgu nie są dobrze znane DC: 46–50 cmDO: 74–81 cmMC: 7,8–9,3 kg EN
Ateles hybridus I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1829 czepiak brązowy gatunek monotypowy północno-wschodnia Kolumbia (dolina środkowego biegu rzeki Magdalena, Serranía de Perijá) do zachodniej Wenezueli (Andy; izolowane populacje w północno-środkowej części w Parku Narodowym Guatopo; zakres wysokości: 20–700 m n.p.m. DC: 45–50 cmDO: 74–81 cmMC: 7,5–10,5 kg CR

Kategorie IUCN: VU – gatunek narażony, EN – gatunek zagrożony, CR – gatunek krytycznie zagrożony.

Takson o nieznanym lub wątpliwym zastosowaniu (nomen dubium)[20]:

  1. ↑ Nieuzasadniona poprawka Ateles É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1806.

  2. ↑ Nomen nudum.

  3. ↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

  4. ↑ a b É. Geoffroy Saint-Hilaire. Mémoire Sur les Singes à main imparfaite ou les Atéles. „Annales du Muséum d’histoire naturelle”. 7, s. 262, 1806. (fr.).

  5. ↑ J. Fischer von Waldheim: Zoognosia tabulis synopticis illustrata: in usum praelectionum Academiae imperialis medico-chirugicae mosquensis edita. Cz. 2. Mosquae: Typis Nicolai S. Vsevolozsky, 1813, s. 529. (łac.).

  6. ↑ C.S. Rafinesque: Analyse de la nature: or, Tableau de l’univers et des corps organisés. Palerme: Aux dépens de l’auteur, 1815, s. 53. (fr.).

  7. ↑ A.L. Herrera: Sinonimia vulgar y cientifica de los principales vertebrados mexicanos. Mexico: Officina Tipografica de la Secretan’a de Foment, 1899, s. 19. (hiszp.).

  8. ↑ a b F. Ameghino. Montaneia antropomorpha un género de monos hoy extinguido de la isla de Cuba. „Anales del Museo Nacional de Buenos Aires”. Serie III. 13, s. 317, 1911. (hiszp.).

  9. ↑ G. Montandon. Un singe d’apparence anthropoide en Amérique du Sud. „Comptes rendus hebdomadaires de l’Académie des Sciences”. 188, s. 817, 1929. (fr.).

  10. ↑ a b Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 43–44. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

  11. ↑ a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 216. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).

  12. ↑ a b c d e A.B. Rylands, R.A. Mittermeier, F.M. Cornejo, T.R. Defler, K.E. Glander, W.R. Konstant, L.P. Pinto & M. Talebi: Family Atelidae (Howlers, Spider and Woolly Monkeys and Muriquis). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 537–541. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.).

  13. ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Ateles. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-07].

  14. ↑ a b c d e Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 140–141. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

  15. ↑ a b Palmer 1904 ↓, s. 127.

  16. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 509.

  17. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 25.

  18. ↑ Etymologia za: The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

  19. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 21.

  20. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 172.

  21. ↑ N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, J. Zijlstra & D. Huckaby: Treeview of Mammalian Taxonomy Hierarchy. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.13) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2024-10-08]. (ang.).

  22. ↑ Taxonomy: – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-10-04]. (ang.).

  23. ↑ J.S. Zijlstra: Ateles. Hesperomys project. [dostęp 2022-11-22]. (ang.).