lalka – Wikisłownik, wolny słownik wielojęzyczny (original) (raw)

Z Wikisłownika – wolnego słownika wielojęzycznego

lalki (1.1)

lalki (1.2)

lalki (1.3)

lalki (1.4)

lalki (1.5)

lalki (1.6)

lalki (1.7)

lalka (1.9)

lalka (1.10)

tralki z dwiema lalkami (1.11)

wymowa:

IPA: [ˈlalka], AS: [lalka] ⓘ

znaczenia:

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) dziecięca zabawka mająca ludzką postać; zob. też lalka (figurka) w Wikipedii

(1.2) przen. określenie na ładną, wystrojoną kobietę

(1.3) teatr. figurka człowieka lub zwierzęcia, poruszana przez aktora podczas spektaklu

(1.4) drewniany model człowieka z ruchomymi częściami dla malarza lub rzeźbiarza[1]

(1.5) daw. model krawiecki do upinania na nim sukni[1]

(1.6) lm lalki: snopki zboża układane w polu po sześć lub siedem[1]

(1.7) lm lalki: motki lnu do przędzenia

(1.8) folk. jeden z motywów zdobniczych na pisankach[1]

(1.9) przest. zool. owadzia poczwarka[1]

(1.10) gw. (Śląsk Cieszyński) anat. źrenica[2]

(1.11) archit. wybrzuszenie tralki

odmiana:

(1.1-3)

przykłady:

(1.1) Od mamy dostałam wczoraj ładną lalkę, jak przyjdziesz do mnie, to ci pokażę.

(1.2) — Co mnie jednak dziwi najmocniej, — prawiła — to okoliczność, że na podobnych lalkach nie poznają się mężczyźni. Dla żadnej kobiety, począwszy od Wąsowskiej, kończąc na mojej pokojówce, nie jest to sekret, że w Ewelinie nie zbudził się jeszcze ani rozum, ani serce; wszystko w niej śpi…[3]

składnia:

kolokacje:

(1.1) domek dla lalek

(1.6) zbierać zboże w lalki

synonimy:

(1.1) lala, laleczka, lalunia; daw. łątka

(1.2) lala, cizia

(1.4) manekin

(1.5) manekin

(1.9) poczwarka

antonimy:

hiperonimy:

hiponimy:

(1.3) jawajka, kukiełka, kukła, marionetka, pacynka, pajacyk, lalka cieniowa, lalka żyworęka

holonimy:

(1.11) tralka

meronimy:

wyrazy pokrewne:

rzecz. lalkarz m, lalkarka ż, laluś m, lalkarstwo n

zdrobn. lala ż, laleczka ż, lalunia ż, lalusia ż

czas. lalkać

przym. lalkowy, lalusiowaty, laleczkowy, laleczkowaty, lalczyny

przysł. lalkowato, lalusiowato

wykrz. lala

związki frazeologiczne:

bezduszna lalka • teatr lalek

etymologia:

(1.1) pol. lala < prasł. *ľaľa – dziecięcy wyraz powstały przez podwojenie sylaby la, analogicznie do tata/tatko, mama/mamka, baba/babka, ciocia/ciotka, niania/niańka[4]

(1.9) kalka językowa z łaciny, łac. pupa → „lalka” i „poczwarka”

uwagi:

tłumaczenia:

(1.10) zobacz listę tłumaczeń w haśle: źrenica

źródła:

  1. 1 2 3 4 5 publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „lalka” w: Słownik języka polskiego, red. Jan Karłowicz, Adam Kryński, Władysław Niedźwiedzki, t. II: H—M, Nakładem prenumeratorów i kasy im. Mianowskiego, Warszawa 1902, s. 678.
  2. ↑ Słownik gwarowy Śląska Cieszyńskiego, red. Jadwiga Wronicz, Galeria „Na Gojach”, Ustroń 2010, ISBN 978-83-60551-28-8.
  3. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać XII. Lasy, ruiny i czary w: Bolesław Prus, Lalka, t. II, Gebethner i Wolff, Warszawa 1890, s. 492.
  4. ↑ IzabelaI. Malmor IzabelaI., Słownik etymologiczny języka polskiego, wyd. 1, Wydawnictwo Szkolne PWN, 2010, s. 224, ISBN 9788326201462, OCLC 318201664 (pol.).