matka – Wikisłownik, wolny słownik wielojęzyczny (original) (raw)
Z Wikisłownika – wolnego słownika wielojęzycznego
Podobna pisownia: mátka
matka (1.7) do zawijania sushi
wymowa:
znaczenia:
rzeczownik, rodzaj żeński
(1.1) rodzic płci żeńskiej; zob. też matka w Wikipedii
(1.2) zool. samica mająca potomstwo
(1.3) ent. u niektórych owadów: samica zdolna do rozrodu
(1.4) rel. zakonnica, przełożona klasztoru
(1.5) bot. roślina przeznaczona na rozsadę
(1.6) sport. osoba stojąca po zewnętrznej stronie boiska podczas gry w dwa ognie
(1.8) daw. gw. więz. gąsior z alkoholem[1]
(1.9) gw. (Śląsk Cieszyński) tereny górskie babcia[2]
(1.10) gw. (Śląsk Cieszyński) macica
(1.1-7)
przykłady:
(1.1) Pierwszej niedzieli po tym wypadku pomyślałam, że prędzej czy później odkryto by u mnie pierścień, będąc więc w kościele udałam, że znalazłam go pod nogami, i pokazałam mojej matce, która orzekła, że jest to bez wątpienia kawałek szkła, oprawny w tombak; zaleciła mi jednak, abym go schowała do kieszeni[3].
(1.2) Wysyłali łodzie z marynarzami, żeby w Atlantyku łapać w sieci delfiny wraz z orkami, w tym młode osobniki wciąż odżywiające się mlekiem matki[4].
(1.4) Na wiosnę matka generalna kazała wymalować altanę w klasztornym ogrodzie.
(1.7) Przygotować stanowisko do pracy, rozłożyć bambusową matkę, a na nią położyć pojedynczy arkusz wodorostów nori[5].
składnia:
(1.1) Matka Boska / Matka Najświętsza / Matka Przenajświętsza • matka chrzestna • matka zastępcza • biologiczna matka • królowa matka / cesarzowa matka • kukułcza matka • samotna matka • szkoła matek • przybrana / przyszła / rodzona matka • Dzień Matki • kochać / szanować matkę
(1.3) matka roju
synonimy:
(1.1) przest. mać, macierz; przest. gw. matula; przest. podn. rodzicielka; pot. mama; zdrobn. mamcia, mamusia, mamunia, mamuśka, mateńka, mateczka, matuchna, matczysko, matuś, matusia, staruszka; obraź. stara; slang. starsza; reg. śl. macierz
(1.3) królowa
(1.4) przełożona
(1.8) matka drutu → gąsior wódki[1]
antonimy:
hiperonimy:
(1.1) rodzic
(1.2) samica
hiponimy:
(1.1) instamatka, macocha, matka zastępcza
holonimy:
(1.1) rodzice
meronimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz. mać ż, macierz ż, matula ż, mateńka ż, mateczka ż, matuchna ż, matczysko n, matuś ż, matusia ż, macocha ż, matkowanie n, matecznik m
czas. matczyć ndk., matkować ndk.
przym. matczyn, matczyny, mateczny
związki frazeologiczne:
być (dla kogoś/komuś) matką • być ojcem i matką • matka Polka • matka dzieciom • powtarzać jak za panią matką • wrócić do łona matki • wyssać z mlekiem matki • o matko i córko
przysłowia: droga to chatka, gdzie mieszka matka • jak ojciec umrze, dziecko półsierota, ale jak matka, to cała sierota • jaka matka, taka córka / jaki bugiel, tako dziurka – jako matka, tako córka / jaki chleb, taka skórka, jaka matka, taka córka • jakie matki, takie dziatki • jedna matka dziesięć synów wychowa, a jednej matki dziesięć synów żywić nie mogą • kto matce nie wycierpi, ten ojcu oczy wyłupi • kto nie słucha ojca, matki, niech słucha psiej skóry / kto ojca i matki słuchać nie chce, ten katu musi przyjść w ręce / kto za młodu ojca, matki nie słucha, ten na starość byczej skóry posłucha • nadzieja matką głupich • ojca i matki tylko za grosz nie dostanie / za pieniądze ojca, matki nie kupisz / za pieniądze wszystkiego dostanie, prócz ojca i matki • potrzeba jest matką wynalazków • powtarzanie jest matką wiedzy • lepsza u matki polewka niż u obcych marcepany
etymologia:
(1.1) zdrobn. od stpol. mać[6][7]
(1.2-6) od (1.1)
uwagi:
(1.1) por. mama • mamusia • mamunia • mamuśka • mateńka • mateczka • matuchna • matczysko • matuś • matusia • rodzicielka • mać • macierz • matula • staruszka
tłumaczenia:
(1.7) dla języków nierozróżniających zdrobnień zobacz listę tłumaczeń w haśle: mata
(1.9) zobacz listę tłumaczeń w hasłach: babcia, babka
(1.10) zobacz listę tłumaczeń w haśle: macica
- abchaski: (1.1) ан
- aceh: (1.1) ma
- afrykanerski: (1.1) moeder
- ajnoski: (1.1) ハポ (hapo)
- aklanon: (1.1) ina, nanay
- alabama: (1.1) iki, piichi, maama; (1.2) iki
- aleucki: (1.1) anaq, ana-x̂
- amharski: (1.1) እናት
- angielski: (1.1) mother
- arabski: (1.1) أم ż, والدة ż, egip. arab. ام ż
- awarski: (1.1) эбел
- azerski: (1.1) ana
- baskijski: (1.1) ama; (1.2) ama; (1.4) ama
- beludżi: (1.1) مات
- białoruski: (1.1) маці ż
- bretoński: (1.1) mamm ż
- brithenig: (1.1) madr ż; (1.2) madr ż; (1.3) madr ż; (1.4) madr ż
- bułgarski: (1.1) майка ż
- chantyjski (wachowski): (1.1) ӛңкӓ
- chiński standardowy: (1.1) 母亲
- chorwacki: (1.1) majka ż
- czeski: (1.1) matka ż, pot. máti ż, przest. poet. máť ż, przest. zgrub. mutr ż; (1.4) mater ż
- czukocki: (1.1) ытԓя
- dolnołużycki: (1.1) maś ż
- duński: (1.1) mor w, moder w
- dzongkha: (1.1) ཨ་མ
- esperanto: (1.1) patrino
- estoński: (1.1) ema
- fiński: (1.1) äiti
- francuski: (1.1) mère ż; (1.2) mère ż; (1.4) mère ż
- fryzyjski: (1.1) mem w
- gagauski: (1.1) ana; (1.2) ana
- górnołużycki: (1.1) mać ż
- grenlandzki: (1.1) anaana
- gruziński: (1.1) დედა (deda)
- guarani: (1.1) sy
- hausa: (1.1) uwa
- hebrajski: (1.1) אם ż (em)
- hindi: (1.1) माता ż, अम्मा ż
- hiszpański: (1.1) madre ż; (1.2) madre ż; (1.4) madre ż
- ido: (1.1) matro
- indonezyjski: (1.1) ibu, bunda, ibunda
- interlingua: (1.1) matre
- inuktitut: (1.1) ᐊᓈᓇ (anaana)
- islandzki: (1.1) móðir ż
- jaćwieski: (1.1) ate ż
- jakucki: (1.1) ийэ
- japoński: (1.1) お母さん (おかあさん, okāsan), 母 (はは, haha)
- jidysz: (1.1) מאַמע ż (mame), מוטער ż (muter); (1.2) מאַמע ż (mame), מוטער ż (muter), מאַטקע ż (matke); (1.3) מוטער ż (muter), קיניגין ż (kinigin); (1.4) מוטער ż (muter)
- kannada: (1.1) ಅಮ್ಮ (am'ma)
- karelski: (1.1) emä, muamo
- kaszubski: (1.1) mëma ż
- kataloński: (1.1) mare ż
- kazachski: (1.1) шеше
- khowarski: (1.1) نن
- koreański: (1.1) 어머니 (eomeoni)
- łaciński: (1.1) mater ż
- łotewski: (1.1) māte ż
- macedoński: (1.1) мајка ż
- maltański: (1.1) omm ż
- mikmak: (1.1) giju'
- nawaho: (1.1) amá
- niderlandzki: (1.1) moeder ż
- niemiecki: (1.1) Mutter ż
- nowogrecki: (1.1) μητέρα ż, μάνα ż, μαμά ż
- nowopruski: (1.1) mūti ż
- orija: (1.1) ଜନନୀ, ମାତା
- ormiański: (1.1) մայր
- pali: (1.1) ammā ż
- perski: (1.1) مادر (mādar)
- polski język migowy:
- połabski: (1.1) motai ż
- portugalski: (1.1) mãe ż; (1.2) madre ż
- rosyjski: (1.1) мать ż; (1.2) настоятельница ż, игуменья ż
- rumuński: (1.1) mamă ż
- sanskryt: (1.1) अक्का ż, मातृ ż, सुतिनी ż, जननी ż, सूषणा ż; (1.2) अक्का ż
- słowacki: (1.1) matka ż, pot. mati ż, ekspr. mať ż, ekspr. mater ż
- starogrecki: (1.1) μήτηρ ż, μήτης ż, τοκάς ż
- staroperski: (1.1) 𐎶𐎠𐎫𐎠
- staropruski: (1.1) mothe ż; (1.2) mothe ż; (1.3) mothe ż; (1.4) mothe ż
- sycylijski: (1.1) matri ż; (1.2) matri ż
- syngaleski: (1.1) අම්මා
- szkocki: (1.1) mither
- szkocki gaelicki: (1.1) màthair ż
- szwedzki: (1.1) mor w, moder w, mamma w
- tagalski: (1.1) nanay, ina, inang, inay, slang. ermat
- tahitański: (1.1) metua vahine
- tajski: (1.1) มารดา, แม่, คุณแม่
- tatarski: (1.1) ana
- tocharski A: (1.1) mācar ż
- tocharski B: (1.1) mācer ż
- tonga: (1.1) fae
- turecki: (1.1) ame, ana, anne
- turkmeński: (1.1) eje
- tuvalu: (1.1) matua fafine, matua
- tybetański: (1.1) ཨ་མ
- ukraiński: (1.1) мати ż
- verlan: (1.1) reum
- wenedyk: (1.1) mocica ż
- wepski: (1.1) mamoi
- węgierski: (1.1) anya
- wilamowski: (1.1) muytter ż, mu̇tter ż, mütter ż, müter ż
- włoski: (1.1) madre ż; (1.2) madre ż; (1.4) madre ż
źródła:
- 1 2 Słowniczek gwary więziennej w: Język Polski, nr 10, 1913, s. 297.
- ↑ Słownik gwarowy Śląska Cieszyńskiego, red. Jadwiga Wronicz, Galeria „Na Gojach”, Ustroń 2010, ISBN 978-83-60551-28-8.
- ↑
Dzień trzydziesty piąty w: Jan Potocki, Rękopis znaleziony w Saragossie, Księgarnia Zagraniczna, Paryż, s. 108. - ↑ Ingrid Newkirk, Wolność dla zwierząt.
- ↑ Sushi maki z tuńczykiem (pl). Kulinarne pogawędki, 2020-06-26. [dostęp 2023-04-24].
- ↑ Porada „matka, niedziela i pierścionek” w: Poradnia językowa PWN.
- ↑ Prof. Jan Miodek o etymologii słowa matka, raciborz.com.pl
wymowa:
znaczenia:
rzeczownik, rodzaj żeński
(1.1-2)
przykłady:
składnia:
synonimy:
antonimy:
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
związki frazeologiczne:
etymologia:
uwagi:
zobacz też: Indeks:Czeski - Rodzina
źródła:
wymowa:
IPA: /ˈmɑt̪ka/
znaczenia:
rzeczownik
przykłady:
składnia:
synonimy:
antonimy:
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
związki frazeologiczne:
etymologia:
uwagi:
zobacz też: Indeks:Fiński - Fałszywi przyjaciele
źródła:
wymowa:
znaczenia:
rzeczownik, rodzaj żeński
(1.5) techn. pot. nakrętka, mutra
(1.1-6)
przykłady:
składnia:
(1.1) Matka Božia / Božia Matka → Matka Boża • krkavčia matka → kukułcza matka • slobodná matka → samotna matka • stará matka → babka, babcia • láskavá / starostlivá matka → łaskawa / troskliwa matka • budúca / nastávajúca / mnohodetná matka → wielodzietna / przyszła matka • Deň matiek → Dzień Matki
(1.3) rojová matka → matka rojowa • včelia matka → matka pszczela
synonimy:
(1.1) mama, mať, mater; pot. mati; zdrobn. mamka, mamička, mamina, maminka, mamuľa, mamulienka
(1.3) kráľovná
(1.4) abatiša
(1.5) matica
(1.6) maternica
antonimy:
(1.1) otec
hiperonimy:
(1.1) rodič
(1.2) samica
hiponimy:
(1.1) macocha
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz. mama ż, mať ż, mater ż, mati ż, matica ż
zdrobn. mamka ż, mamička ż, mamina ż, maminka ż, mamuľa ż, mamulienka ż
związki frazeologiczne:
przysłowia: aká matka, taká Katka • opatrnosť je matkou múdrosti • pýcha býva matkou svárov
etymologia:
uwagi:
(1.1) por. mama • mať • mater • mati • mamka • mamička • mamina • maminka • mamuľa • mamulienka; zobacz też: Indeks:Słowacki - Rodzina
(1.4) por. abatiša; zobacz też: Indeks:Słowacki - Indeks terminów religijnych
źródła:
- ↑ Hasło „matka” w: Ferdinand Buffa, Mikuláš Stano, Poľsko-slovenský a slovensko-poľský slovník, Slovenské pedagogické nakladateľstvo, Bratysława 1988.