niebo – Wikisłownik, wolny słownik wielojęzyczny (original) (raw)

Z Wikisłownika – wolnego słownika wielojęzycznego

Podobna pisownia: niebò

niebo (1.1)

niebo (1.2)

wymowa:

ⓘ, IPA: [ˈɲɛbɔ], AS: [ńebo], zjawiska fonetyczne: zmięk.

znaczenia:

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) astr. meteorol. część atmosfery lub kosmosu widziana z Ziemi jako otaczająca ją sfera; zob. też niebo w Wikipedii

(1.2) rel. mityczne miejsce, gdzie przebywa Bóg, bogowie

(1.3) przen. Bóg, bóstwo

odmiana:

(1.1-3)

przykłady:

(1.1) Niebo pociemniało, pojawiły się chmury.

(1.2) Katolicy wierzą, że po śmierci duszę czeka niebo, piekło lub czyściec.

(1.3) Cóż nam robić, taki już wyrok niebios.

(1.3) Niech się dzieje wola nieba, // z nią się zawsze zgadzać trzeba[1].

składnia:

kolokacje:

(1.1) błękitne / czyste / zachmurzone niebo • patrzeć w / na niebo • coś jest na niebie • coś leci po niebie

(1.2) iść / trafić do nieba • być w niebie

synonimy:

(1.2) raj, kraina wiecznej szczęśliwości, Elizjum, Pola Elizejskie, łono Abrahama, Królestwo Niebieskie

antonimy:

(1.1) ziemia

(1.2) piekło, pandemonium

hiperonimy:

hiponimy:

(1.2) raj

holonimy:

(1.2) zaświaty

meronimy:

(1.1) firmament, chmura, słońce, księżyc, gwiazda, gwiazdozbiór, ptak

wyrazy pokrewne:

rzecz. niebiosa nmos, niebiosy nmos, niebieski m, niebianin m, niebianka ż, zaniebieszczenie n

czas. zaniebieścić dk.

przym. niebieski, niebiański, niebieskawy

przysł. niebiesko

tem. słow. niebiesko-

związki frazeologiczne:

być jak niebo i ziemia • być w siódmym niebie • czuć się jak w niebie • jak grom z jasnego nieba • manna z nieba • niebo w gębie • pod gołym niebem • poruszyć niebo i ziemię • prośba niebiosa przebija • przychylić nieba / przychylać nieba • psie głosy nie idą w niebiosy • spaść jak piorun z jasnego nieba • spaść z nieba • wielkie nieba • wołać o pomstę do nieba

etymologia:

od prasł. *nebo[2][3] (w liczbie mnogiej *nebesa), od praindoeur. *nébhos → chmura, obłok[3]

por. białor. неба, bułg. небе, chorw. nebo, czes. nebe, dłuż. njebjo, głuż. njebjo, ros. небо, scs. нєбо, słc. nebo, słń. nebo i ukr. не́бо

por. gr. νέφος, łac. nebula i sanskr. नभस्

uwagi:

Formy liczby mnogiej zaczynające się na „niebios-” są używane do nadania wypowiedzi bardziej podniosłego charakteru. Formy liczby mnogiej tworzone w sposób standardowy nie są praktycznie używane.

Słownik poprawnej polszczyzny pod redakcją W. Doroszewskiego uznaje formę „niebiosy” za błędną[4], jednak jest ona notowana przez inne słowniki[5][6][7].

tłumaczenia:

• aleucki: (1.1) ini-x̂, iniq
• angielski: (1.1) sky, heaven; (1.2) heaven
• arabski: (1.1) سماء m; (1.2) جنة
• aramejski: (1.1) ܫܡܝܐ m ż
• asamski: (1.1) আকাশ
• baskijski: (1.1) zeru, ortzi; (1.2) zeru
• bhodźpuri: (1.1) आकाश m
• białoruski: (1.1) неба n; (1.2) неба n; (1.3) неба n
• bułgarski: (1.1) небе n; (1.2) небе n
• chiński standardowy: (1.1) 天 (tiān); (1.2) 天 (tiān); (1.3) 天 (tiān)
• chorwacki: (1.1) nebo n; (1.2) raj m, nebo n
• czeski: (1.1) nebe; (1.2) nebe, nebesa
• czukocki: (1.1) йъииӄ
• dolnołużycki: (1.1) njebjo n; (1.2) njebjo n
• duński: (1.1) himmel w; (1.2) Himmelen w
• elfdalski: (1.1) imil m
• esperanto: (1.1) ĉielo; (1.2) ĉielo; (1.3) ĉielo
• fiński: (1.1) taivas; (1.2) taivas
• francuski: (1.1) ciel
• górnołużycki: (1.1) njebjo n
• grenlandzki: (1.1) qilak
• gudźarati: (1.1) આકાશ n (ākāśa), આભ n (ābha), આસમાન n (āsamāna)
• hawajski: (1.1) lani; (1.2) lani
• hebrajski: (1.1) שמים m lm (szamajim); (1.2) שמים m lm (szamajim)
• hindi: (1.1) आकाश
• hiszpański: (1.1) cielo m; (1.2) cielo m
• inari: (1.1) alme
• islandzki: (1.1) loft n, himinn m; (1.2) himnar m/lm
• japoński: (1.1) 空 (そら, sora); (1.2) 天 (てん, ten)
• jidysz: (1.1) הימל m (himl), żart. די בלויע יאַרמלקע ż (di bloje jarmlke)
• kaszubski: (1.1) niebò n
• kataloński: (1.1) cel m
• khowarski: (1.1) آسمان
• koreański: (1.1) 하늘 (hanŭl); (1.2) 하늘 (hanŭl)
• kornijski: (1.1) ebron ż; (1.2) nev m
• litewski: (1.1) dangus m
• łaciński: (1.1) caelum / coelum n; (1.2) caelum / coelum n
• łatgalski: (1.1) dabasi ż; (1.2) dabasi ż
• łotewski: (1.1) debesis ż lm
• maithili: (1.1) आकाश
• manx: (1.1) aer ż
• nawaho: (1.1) yáʼąąsh, wótʼááh; (1.2) yáʼąąsh, wótʼááh
• neapolitański: (1.1) cielo m
• niderlandzki: (1.1) hemel m
• niemiecki: (1.1) Himmel m; (1.2) Himmel m
• norweski (bokmål): (1.1) sky
• nowogrecki: (1.1) ουρανός m
• orija: (1.1) ଗଗନ (gagana)
• ormiański: (1.1) երկինք (erkink')
• pali: (1.1) ākāsa m
• pontyjski: (1.1) ουρανός m
• portugalski: (1.1) céu m; (1.2) céu m
• rosyjski: (1.1) небо n; (1.2) небо n
• rumuński: (1.1) cer n; (1.2) cer n
• sanskryt: (1.1) नभ, आकाश, दिव; (1.2) स्वर्ग, दिव, दिवस
• skolt: (1.1) âˊlmm
• słowacki: (1.1) nebo; (1.2) nebo
• staroangielski: (1.1) heofon; (1.2) heofon
• staro-cerkiewno-słowiański: (1.1) ⱀⰵⰱⱁ / небо n; (1.2) ⱀⰵⰱⱁ / небо n
• starofryzyjski: (1.1) himel m; (1.2) himel m
• staroirlandzki: (1.1) nem n; (1.2) nem n
• staroperski: (1.1) 𐎠𐎿𐎶𐎠𐎴𐎶 (asmānam), 𐎠𐎿𐎶𐎠 (asmā)
• szkocki gaelicki: (1.1) adhar m
• szwedzki: (1.1) himmel w; (1.2) paradis n, himmel w
• tahitański: (1.1) raʻi
• turecki: (1.1) gök
• tuvalu: (1.1) lagi
• tybetański: (1.1) གནམ; (1.2) ལྷ་ཡུལ
• ukraiński: (1.1) небо n; (1.2) небо n
• walijski: (1.1) awyr ż
• waloński: (1.1) cîr m
• wilamowski: (1.1) hymół m, hymmuł m, hymuł m; (1.2) paradīs, hymół m, hymmuł m, hymuł m
• włoski: (1.1) cielo
• wolof: (1.1) asamaan

źródła:

1. ↑ Aleksander Fredro, Zemsta
2. ↑ Этимологический словарь славянских языков, red. O. Trubaczow, A. Żurawlоw, t. XXIV, Moskwa 1974-, s. 101, 102, 103 i 104.
3. 1 2 Hasło „nebo” w: Hrvatski jezični portal.
4. ↑ Słownik poprawnej polszczyzny PWN, red. Witold Doroszewski, Polskie Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1980, ISBN 83-01-03811-X, s. 395.
5. ↑ Hasło „niebiosa, niebiosy” w: Słownik języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN.
6. ↑ Hasło „niebiosy” w: Marcin Woliński, Zygmunt Saloni, Robert Wołosz, Włodzimierz Gruszczyński, Danuta Skowrońska, Zbigniew Bronk, Słownik gramatyczny języka polskiego (wyd. IV online), Warszawa 2020.
7. ↑ Hasło „niebiosa” w: Słownik języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN.