piec – Wikisłownik, wolny słownik wielojęzyczny (original) (raw)

Z Wikisłownika – wolnego słownika wielojęzycznego

piec (1.1)

piec (1.2)

piec (1.3)

piec (1.4)

piekarze pieką (2.1) chleb

pizza piecze się (4.1) w piecu (1.1)

wymowa:

IPA: [pʲjɛt͡s], AS: [pʹi ̯ec], zjawiska fonetyczne: zmięk.• i → j ⓘ

znaczenia:

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) budowla lub konstrukcja przeznaczona do spalania

(1.2) slang. inform. jednostka główna stacjonarnego komputera klasy PC

(1.3) slang. wzmacniacz gitarowy połączony z głośnikiem (szczególnie do gitar elektrycznych)

(1.4) techn. urządzenie do wytapiania szkła, ceramiki lub metali; zob. też piec przemysłowy w Wikipedii

czasownik przechodni niedokonany (dk. upiec)

(2.1) poddawać coś (zwykle żywność) działaniu wysokiej temperatury powyżej 100°C bez udziału wody

czasownik nieprzechodni niedokonany

(3.1) powodować ból odbierany jako gorące swędzenie

(3.2) działać na coś wysoką temperaturą

czasownik zwrotny piec się

(4.1) być poddawanym pieczeniu

(4.2) pot. opalać się

odmiana:

(1.1)

(2.1) koniugacja XI

forma liczba pojedyncza liczba mnoga
1. os. 2. os. 3. os. 1. os. 2. os. 3. os.
bezokolicznik piec
czas teraźniejszy piekę pieczesz piecze pieczemy pieczecie pieką
czas przeszły m piekłem piekłeś piekł piekliśmy piekliście piekli
ż piekłam piekłaś piekła piekłyśmy piekłyście piekły
n piekłom piekłoś piekło
tryb rozkazujący niech piekę piecz niech piecze pieczmy pieczcie niech pieką
pozostałe formyczas przyszłymbędę piekł,będę piecbędziesz piekł,będziesz piecbędzie piekł,będzie piecbędziemy piekli,będziemy piecbędziecie piekli,będziecie piecbędą piekli,będą piecżbędę piekła,będę piecbędziesz piekła,będziesz piecbędzie piekła,będzie piecbędziemy piekły,będziemy piecbędziecie piekły,będziecie piecbędą piekły,będą piecnbędę piekło,będę piecbędziesz piekło,będziesz piecbędzie piekło,będzie piecczas zaprzeszłympiekłem byłpiekłeś byłpiekł byłpiekliśmy bylipiekliście bylipiekli byliżpiekłam byłapiekłaś byłapiekła byłapiekłyśmy byłypiekłyście byłypiekły byłynpiekłom byłopiekłoś byłopiekło byłoforma bezosobowa czasu przeszłegopieczono tryb przypuszczającympiekłbym,byłbym piekłpiekłbyś,byłbyś piekłpiekłby,byłby piekłpieklibyśmy,bylibyśmy pieklipieklibyście,bylibyście pieklipiekliby,byliby piekliżpiekłabym,byłabym piekłapiekłabyś,byłabyś piekłapiekłaby,byłaby piekłapiekłybyśmy,byłybyśmy piekłypiekłybyście,byłybyście piekłypiekłyby,byłyby piekłynpiekłobym,byłobym piekłopiekłobyś,byłobyś piekłopiekłoby,byłoby piekłoimiesłów przymiotnikowy czynnympiekący, niepiekący żpiekąca, niepiekąca piekące, niepiekące npiekące, niepiekąceimiesłów przymiotnikowy biernympieczony, niepieczonypieczeni, niepieczeniżpieczona, niepieczonapieczone, niepieczonenpieczone, niepieczoneimiesłów przysłówkowy współczesnypiekąc, nie piekąc rzeczownik odczasownikowypieczenie, niepieczenie

(3.1-2) koniugacja XI

forma liczba pojedyncza liczba mnoga
1. os. 2. os. 3. os. 1. os. 2. os. 3. os.
bezokolicznik piec
czas teraźniejszy piekę pieczesz piecze pieczemy pieczecie pieką
czas przeszły m piekłem piekłeś piekł piekliśmy piekliście piekli
ż piekłam piekłaś piekła piekłyśmy piekłyście piekły
n piekłom piekłoś piekło
tryb rozkazujący niech piekę piecz niech piecze pieczmy pieczcie niech pieką
pozostałe formyczas przyszłymbędę piekł,będę piecbędziesz piekł,będziesz piecbędzie piekł,będzie piecbędziemy piekli,będziemy piecbędziecie piekli,będziecie piecbędą piekli,będą piecżbędę piekła,będę piecbędziesz piekła,będziesz piecbędzie piekła,będzie piecbędziemy piekły,będziemy piecbędziecie piekły,będziecie piecbędą piekły,będą piecnbędę piekło,będę piecbędziesz piekło,będziesz piecbędzie piekło,będzie piecczas zaprzeszłympiekłem byłpiekłeś byłpiekł byłpiekliśmy bylipiekliście bylipiekli byliżpiekłam byłapiekłaś byłapiekła byłapiekłyśmy byłypiekłyście byłypiekły byłynpiekłom byłopiekłoś byłopiekło byłoforma bezosobowa czasu przeszłegopieczono tryb przypuszczającympiekłbym,byłbym piekłpiekłbyś,byłbyś piekłpiekłby,byłby piekłpieklibyśmy,bylibyśmy pieklipieklibyście,bylibyście pieklipiekliby,byliby piekliżpiekłabym,byłabym piekłapiekłabyś,byłabyś piekłapiekłaby,byłaby piekłapiekłybyśmy,byłybyśmy piekłypiekłybyście,byłybyście piekłypiekłyby,byłyby piekłynpiekłobym,byłobym piekłopiekłobyś,byłobyś piekłopiekłoby,byłoby piekłoimiesłów przymiotnikowy czynnympiekący, niepiekący żpiekąca, niepiekąca piekące, niepiekące npiekące, niepiekąceimiesłów przysłówkowy współczesnypiekąc, nie piekąc rzeczownik odczasownikowypieczenie, niepieczenie

(4.1-2) koniugacja XI

forma liczba pojedyncza liczba mnoga
1. os. 2. os. 3. os. 1. os. 2. os. 3. os.
bezokolicznik piec się
czas teraźniejszy piekę się pieczesz się piecze się pieczemy się pieczecie się pieką się
czas przeszły m piekłem się piekłeś się piekł się piekliśmy się piekliście się piekli się
ż piekłam się piekłaś się piekła się piekłyśmy się piekłyście się piekły się
n piekłom się piekłoś się piekło się
tryb rozkazujący niech się piekę piecz się niech się piecze pieczmy się pieczcie się niech się pieką
pozostałe formyczas przyszłymbędę się piekł,będę się piecbędziesz się piekł,będziesz się piecbędzie się piekł,będzie się piecbędziemy się piekli,będziemy się piecbędziecie się piekli,będziecie się piecbędą się piekli,będą się piecżbędę się piekła,będę się piecbędziesz się piekła,będziesz się piecbędzie się piekła,będzie się piecbędziemy się piekły,będziemy się piecbędziecie się piekły,będziecie się piecbędą się piekły,będą się piecnbędę się piekło,będę się piecbędziesz się piekło,będziesz się piecbędzie się piekło,będzie się piecczas zaprzeszłympiekłem się byłpiekłeś się byłpiekł się byłpiekliśmy się bylipiekliście się bylipiekli się byliżpiekłam się byłapiekłaś się byłapiekła się byłapiekłyśmy się byłypiekłyście się byłypiekły się byłynpiekłom się byłopiekłoś się byłopiekło się byłoforma bezosobowa czasu przeszłegopieczono siętryb przypuszczającympiekłbym się,byłbym się piekłpiekłbyś się,byłbyś się piekłpiekłby się,byłby się piekłpieklibyśmy się,bylibyśmy się pieklipieklibyście się,bylibyście się pieklipiekliby się,byliby się piekliżpiekłabym się,byłabym się piekłapiekłabyś się,byłabyś się piekłapiekłaby się,byłaby się piekłapiekłybyśmy się,byłybyśmy się piekłypiekłybyście się,byłybyście się piekłypiekłyby się,byłyby się piekłynpiekłobym się,byłobym się piekłopiekłobyś się,byłobyś się piekłopiekłoby się,byłoby się piekłoimiesłów przymiotnikowy czynnympiekący się, niepiekący siężpiekąca się, niepiekąca siępiekące się, niepiekące sięnpiekące się, niepiekące sięimiesłów przymiotnikowy biernympieczony, niepieczonypieczeni, niepieczeniżpieczona, niepieczonapieczone, niepieczonenpieczone, niepieczoneimiesłów przysłówkowy współczesnypiekąc się, nie piekąc sięrzeczownik odczasownikowypieczenie się, niepieczenie się

przykłady:

(1.1) Dorzuć węgla do pieca, ogień przygasa.

(1.2) Muszę wymienić kartę graficzną w moim piecu, bo najnowsze gry się tną.

(1.3) Gitarzysta podłączył gitarę do pieca i rozpoczął koncert.

(1.4) Surówka wytapiana jest w wielkim piecu.

(2.1) Babcia piekła dziś makowiec, pewnie zaraz nas poczęstuje.

(3.1) Od patrzenia w monitor pieką mnie oczy.

(3.2) W południe słońce okropnie piekło i było bardzo duszno.

(4.1) Kaczka z jabłkami piecze się w piekarniku.

(4.2) Zamiast zwiedzać, woleliśmy leżeć plackiem na plaży i piec się na słońcu.

składnia:

(2.1) piec + B. • nie piec + D.

(3.1-2) piec + B. • nie piec + D.

kolokacje:

(1.1) palić coś w piecu • wrzucać coś / dorzucić do pieca • palenisko pieca

(1.4) wielki piec • piec indukcyjny • piec łukowy

(2.1) piec ciasto / ciastka / mięso / kiełbasę / kurczaka / ziemniaki / … • piec coś z mąki / z ciasta / z mięsa / z … • piec coś w piekarniku / w prodiżu / w piecu / na rożnie / na blasze

synonimy:

(4.1) opalać się, smażyć się

antonimy:

(2.1) dusić, smażyć

hiperonimy:

(1.1) urządzenie

(1.2) komputer

(1.3) wzmacniacz

(1.4) urządzenie

(2.1) kuchcić, pichcić

(3.1) boleć

hiponimy:

(1.1) kominek, koza, westfalka, kuchnia, kuchenka, koksownik, koksiak, trociniak, grill

(1.4) marten, żeliwiak, dymarka, kopulak

holonimy:

(1.1) kotłownia, sauna, kuchnia, spalarnia, krematorium, spopielarnia, kocioł, piekarnia

(1.4) huta, fryszerka

meronimy:

(1.1) trzon, palenisko, ruszt, popielnik, płyta, przewał, komin, drzwiczki, fajerek, piekarnik

(1.4) trzon, komora, płaszcz

wyrazy pokrewne:

rzecz. pieczenie n, upieczenie n, pieczeń ż, pieczyste n, piekarnia ż, piekarenka ż, piekarnik m, piekarz m, piekarczyk m, piecuch m, piecuszek m, opiekanie n, opieczenie, przypiekanie n, przypieczenie n, wypiek m, wypiekanie n, wypieczenie n, pieczonki nmos, Pieczonka ż, Pieczonki nmos, pieczarka ż, pieczeniarz m, pieczywo n, pieczywko n, pieczka ż, Piekary nmos, Piec m, Piecowice nmos, Piecówka ż, Pieczyska nmos, zapiecek m, zapiekanka ż, zapiekaneczka ż, opiekacz m, wypieki nmos, dopiekanie n, dopieczenie n, spiekanie n, spieczenie n, zapieczenie n, zapiekanie n, napieczenie n, podpiekanie n, podpieczenie n, piecowy m

zdrobn. piecyk m

czas. opiekać ndk., opiec dk., przypiekać ndk., przypiec dk., wypiekać ndk., wypiec dk., upiec dk., dopiekać ndk., dopiec dk., zapiekać ndk., zapiec dk., spiekać ndk., spiec dk., napiec dk., podpiekać ndk., podpiec dk.

przym. piecowy, piekarniczy, pieczysty, pieczeniowy, pieczarkowy, piekarski, pieczony

przysł. piekarniczo

związki frazeologiczne:

cztery kąty, a piec piąty • jak u Pana Boga za piecem / bezpiecznie jak u Pana Boga za piecem • kto nie widział ołtarza, i piecu się kłania • nie z jednego pieca jadł chleb • w starym piecu diabeł pali • choć dziś Anastazy, pal w piecu dwa razy • choć dziś Atanazy, pal w piecu dwa razy • kto chce na starość ciepło mieć, musi za młodu piec pobudować • święty Michał będzie ludzi w piec wpychał • maj, koniowi daj, a sam za piec uciekaj • wszystkie z domu, a piec komu? • soból za stół, ryś przed stół, a z baranem za piec • siedzieć za piecem • chować się za piec • amant stary – jak piec stary: dymi, a nie grzeje • zachciało się komuś kafelka z pieca • iść do pieca • w maju siankiem krowy paść, a do pieca drewna kłaść • Urszula, Kordula do pieca przytula • na Trzech Króli każdy się do pieca tuli • całujże mnie w gębę, jak łbem w piecu będę • na piecu wychowany / za piecem wychowany • gorąco, jak w kaliskim piecu / duszno, jak w kaliskim piecu • świnie w piecu ryją, psy naczynia myją • da Bog na piecu, komu chce • kto sam w piecu lega, drugiego ożogiem maca • siać groch na piecu • pieczone gołąbki nie lecą same do gąbki • jaki warzony, taki pieczony

etymologia:

(1) prasł. *pektь → pieczenie, nazwa czynności utworzona od czasownika prasł. *pekti → piec, wtórnie skonkretyzowana jako → urządzenie do pieczenia mięsa, chleba, później także → urządzenie do ogrzewania pomieszczenia; por. czes. pec, ros. печь[1]

(2-4) prasł. *pekti → piec, por. czes. péci, ros. печь; to z praindoeur. *peku̯- → przyrządzać jedzenie, gotować, piec, por. litew. kepti (z przestawką spółgłosek), alb. pjek[1]

uwagi:

zob. też piec w Wikipedii

zob. też piec w Wikicytatach

(3.1-2) czasowniki nieprzechodnie (nie tworzą strony biernej), ale rządzą dopełnieniem jak czasownik przechodni (zobacz składnia)

tłumaczenia:

źródła:

  1. 1 2 Wiesław Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2005, ISBN 83-08-03648-1.