przyjaciel – Wikisłownik, wolny słownik wielojęzyczny (original) (raw)

Z Wikisłownika – wolnego słownika wielojęzycznego

przyjaciele (1.1)

wymowa:

ⓘ, IPA: [pʃɨˈjät͡ɕɛl], AS: [pšyi ̯äćel], zjawiska fonetyczne: zmięk.• utr. dźw.• podw. art.

ⓘ

znaczenia:

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba obdarzana zaufaniem, żyjąca z kimś w serdecznych stosunkach

(1.2) osoba okazująca komuś lub czemuś swoją sympatię, zainteresowanie, będąca zwolennikiem

(1.3) eufem. mężczyzna będący z kimś w związku erotycznym

(1.4) stpol. żona

odmiana:

(1.1-3)

przykłady:

(1.1) Prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie.

(1.1) Gdzie są moi przyjaciele / Bojownicy z tamtych lat / Zawsze było ich niewielu / Teraz jestem sam[1].

(1.3) Jan to jej przyjaciel.

składnia:

kolokacje:

(1.1) zaufany / wierny / szczery / oddany / stary / serdeczny / zacny / życzliwy / fałszywy / wątpliwy przyjaciel

(1.2) Towarzystwo Przyjaciół Dzieci

synonimy:

(1.1) druh, kolega, kumpel, kum, pobratymiec, towarzysz

(1.2) protektor, miłośnik, zwolennik

(1.3) kochanek

antonimy:

(1.1) obcy, wróg, nieprzyjaciel

hiperonimy:

hiponimy:

holonimy:

meronimy:

wyrazy pokrewne:

rzecz. przyjaźń ż, przyjacielstwo n, przyjacielskość ż, przyjaźnienie n, pozaprzyjaźnianie n, zaprzyjaźnienie n, zaprzyjaźnianie n

forma żeńska przyjaciółka ż, przyjaciółeczka ż

przym. przyjacielski, przyjazny

przysł. przyjaźnie, przyjacielsko

czas. przać, przyjaźnić ndk., pozaprzyjaźniać dk., zaprzyjaźnić się dk., zaprzyjaźniać się ndk.

związki frazeologiczne:

fałszywy przyjaciel • przyjaciel domu • przyjaciel od kieliszka • przyjaciel od serca • stary przyjaciel • znaleźć w kimś przyjaciela

przysłowia prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie • dla przyjaciela nowego nie opuszczaj starego • przyjaciela tak potrzeba, jak wody i chleba • przyjaciół dość nabędziesz, gdy mało brać, wiele dawać będziesz • przyjaciela trudno znaleźć, a prędko go stracić można • przysługa przyjaciół rodzi • ten przyjaciel prawdziwy, kto w nieszczęściu życzliwy • gdy pieniędzy wiele, wkoło przyjaciele • jeden prawdziwy przyjaciel lepszy niż wielu krewnych

etymologia:

w użyciu od XIV w., od prasł. *prijateljь[2] → ten, kto komuś sprzyja, jest komuś przychylny, życzliwy, jest z kimś zaprzyjaźniony[3] < prasł. *prijati → sprzyjać, być przychylnym, życzliwym, okazywać przyjaźń (por. pol. sprzyjać) + prasł. *teljь[3]

ogsłow., por. białor. прыяцель, chorw. prijatelj, czes. přítel, dłuż. pśijaśel, głuż. přećel, mac. пријател, ros. приятель, scs. приѩти, słc. priateľ, słń. prijatelj, ukr. при́ятель

źródłosłów dla pol. przyjaciółka + przyjacielski + przyjacielstwo + nieprzyjaciel[3]

uwagi:

w starannej polszczyźnie należy przestrzegać przed stosowaniem form przyjacieli, przyjacielom, przyjacielami, przyjacielach[4][5]

tłumaczenia:

źródła:

  1. ↑ Republika, Biała flaga, 1981.
  2. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „przyjaciel” w: Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN.
  3. 1 2 3 Hasło „przyjaciel” w: Wiesław Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2005, ISBN 83-08-03648-1, s. 497.
  4. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Porada „przyjaciel” w: Poradnia językowa PWN.
  5. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „Dlaczego przyjaciele, ale: przyjaciołom?” w: Maciej Malinowski, Obcy język polski.