stać – Wikisłownik, wolny słownik wielojęzyczny (original) (raw)

Z Wikisłownika – wolnego słownika wielojęzycznego

Podobna pisownia Podobna pisownia: stac

koń stoi (1.1) nieruchomo

samochód stoi (1.7) przed domem

wymowa:

ⓘ, IPA: [stat͡ɕ], AS: [stać]

znaczenia:

czasownik nieprzechodni niedokonany

(1.1) o człowieku, zwierzęciu: być w pozycji wyprostowanej, podpartym tylko na nogach

(1.2) o przedmiocie: być ustawionym w taki sposób, że pionowy wymiar jest większy od poziomych

(1.3) pot. o penisie: być w stanie erekcji (często z podmiotem domyślnym)

(1.4) o mechanizmie, silniku: nie pracować, nie działać

(1.5) przest. pot. kosztować, mieć jakąś cenę

(1.6) tylko w bezok. mieć na coś dość pieniędzy, móc kupić

(1.7) znajdować się w jakimś miejscu

(1.8) środ. inform. działać (o programie lub serwerze)

(1.9) nie ruszać się z miejsca

(1.10) zabiegać (o coś)[1]

(1.11) tylko w bezok. być w stanie coś zrobić

czasownik zwrotny dokonany stać się (ndk. stawać się)

(2.1) aspekt dokonany od: stawać się

(2.2) gw. (Mazury) skończyć się[2]

odmiana:

(1.1-10)

forma liczba pojedyncza liczba mnoga
1. os. 2. os. 3. os. 1. os. 2. os. 3. os.
bezokolicznik stać
czas teraźniejszy stoję stoisz stoi stoimy stoicie stoją
czas przeszły m stałem stałeś stał staliśmy staliście stali
ż stałam stałaś stała stałyśmy stałyście stały
n stałom stałoś stało
tryb rozkazujący niech stoję stój niech stoi stójmy stójcie niech stoją
pozostałe formyczas przyszłymbędę stał,będę staćbędziesz stał,będziesz staćbędzie stał,będzie staćbędziemy stali,będziemy staćbędziecie stali,będziecie staćbędą stali,będą staćżbędę stała,będę staćbędziesz stała,będziesz staćbędzie stała,będzie staćbędziemy stały,będziemy staćbędziecie stały,będziecie staćbędą stały,będą staćnbędę stało,będę staćbędziesz stało,będziesz staćbędzie stało,będzie staćczas zaprzeszłymstałem byłstałeś byłstał byłstaliśmy bylistaliście bylistali byliżstałam byłastałaś byłastała byłastałyśmy byłystałyście byłystały byłynstałom byłostałoś byłostało byłoforma bezosobowa czasu przeszłegostano tryb przypuszczającymstałbym,byłbym stałstałbyś,byłbyś stałstałby,byłby stałstalibyśmy,bylibyśmy stalistalibyście,bylibyście stalistaliby,byliby staliżstałabym,byłabym stałastałabyś,byłabyś stałastałaby,byłaby stałastałybyśmy,byłybyśmy stałystałybyście,byłybyście stałystałyby,byłyby stałynstałobym,byłobym stałostałobyś,byłobyś stałostałoby,byłoby stałoimiesłów przymiotnikowy czynnymstojący, niestojący żstojąca, niestojąca stojące, niestojące nstojące, niestojąceimiesłów przysłówkowy współczesnystojąc, nie stojąc rzeczownik odczasownikowystanie, niestanie

(2.1)

forma liczba pojedyncza liczba mnoga
1. os. 2. os. 3. os. 1. os. 2. os. 3. os.
bezokolicznik stać się
czas przyszły prosty stanę się staniesz się stanie się staniemy się staniecie się staną się
czas przeszły m stałem się stałeś się stał się staliśmy się staliście się stali się
ż stałam się stałaś się stała się stałyśmy się stałyście się stały się
n stałom się stałoś się stało się
tryb rozkazujący niech się stanę stań się niech się stanie stańmy się stańcie się niech się staną
pozostałe formyczas zaprzeszłymstałem się byłstałeś się byłstał się byłstaliśmy się bylistaliście się bylistali się byliżstałam się byłastałaś się byłastała się byłastałyśmy się byłystałyście się byłystały się byłynstałom się byłostałoś się byłostało się byłoforma bezosobowa czasu przeszłegostano siętryb przypuszczającymstałbym się,byłbym się stałstałbyś się,byłbyś się stałstałby się,byłby się stałstalibyśmy się,bylibyśmy się stalistalibyście się,bylibyście się stalistaliby się,byliby się staliżstałabym się,byłabym się stałastałabyś się,byłabyś się stałastałaby się,byłaby się stałastałybyśmy się,byłybyśmy się stałystałybyście się,byłybyście się stałystałyby się,byłyby się stałynstałobym się,byłobym się stałostałobyś się,byłobyś się stałostałoby się,byłoby się stałoimiesłów przysłówkowy uprzednistawszy sięrzeczownik odczasownikowystanie się, niestanie się

przykłady:

(1.1) Stoję sobie na polanie w lesie, a tu nagle – dzik!

(1.2) Regał stoi pod ścianą.

(1.3) Zawsze mi (penis) stoi, kiedy widzę dziewczynę w krótkiej spódnicy.

(1.4) Zegarek mi stoi.

(1.5) Ceny akcji stały na poziomie 20 (dwudziestu) złotych za sztukę, po czym nagle spadły.

(1.6) Nie stać mnie na nowy samochód.

(1.7) Na postoju stała taksówka.

(1.8) Ten serwer stoi już prawie miesiąc bez przerwy.

(1.9) Autobus stoi na przystanku.

składnia:

(1.1-2, 1.5, 1.7) stać + okolicznik miejsca

(1.3) stać + C.

(1.6) stać + B. (kogoś) na + B. (coś)

(1.10) stać o + B. (coś)

(1.11) stać + B. (kogoś) na + B. (coś)

kolokacje:

(1.3) komuś stoi

(1.6) stać kogoś / mnie/ciebie / … na samochód / dom / …

(1.7) wolno stojący

synonimy:

(1.1) reg. pozn. stojeć; gw. (Mazowsze) stojać[3]

(1.2), (1.7) znajdować się, być

(1.5) kosztować

(1.7) zaparkować (samochód)

antonimy:

(1.1) iść, biec, siedzieć, jechać, …

(1.4) działać

hiperonimy:

hiponimy:

holonimy:

meronimy:

wyrazy pokrewne:

rzecz. stanie n, stałość ż, stoisko n, stojak mrz, stojanka ż, stójka ż, stół mrz, stacja ż, stacz mos

czas. stawać ndk. / stanąć dk., stawać się ndk. / stać się dk.

związki frazeologiczne:

(1.1) miejsce stojące • co się stało, to się nie odstanie • przeklinać na czym świat stoi • stać na antypodach • stać na czatach / stać na świecy • stać nad grobem • stać nad przepaścią • przysłowie: co się stało w igrze, tego ani diabeł nie wydrze; zobacz też: stawać

(1.6) stać go na buty, a nie stać na cholewy

etymologia:

prasł. *stati[4]

uwagi:

(1.6) tylko w bezokoliczniku: „stać kogoś na coś”

tłumaczenia:

(2.1) dla języków nierozróżniających aspektów zobacz listę tłumaczeń w haśle: stawać się

(2.2) zobacz listę tłumaczeń w haśle: skończyć się

źródła:

  1. ↑ Radosław Grześkowiak, Ewa Nawrocka, Bolesław Oleksowicz, Stanisław Rosiek, Między tekstami 2. Renesans. Barok. Oświecenie (echa współczesne), wyd. III, wyd. słowo / obraz terytoria, Gdańsk 2005, s. 91.
  2. ↑ Bajka o księdzu, kuczerze i królu, zapisała H. Kurkowska, w Z gwary warmińskiej i mazurskiej, „Poradnik Językowy” nr 2/1951, s. 28.
  3. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „stojać” w: Renata Kucharzyk, Anna Niezabitowska, Jerzy Reichan, Maria Tokarz, Wiktoria Wójcicka, Jadwiga Wronicz, Mały słownik gwar polskich, Lexis, Kraków 2010, ISBN 978-83-89425-63-8, s. 267.
  4. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN.

wymowa:

IPA: /statʃ/, IPA: [stɑ̈tʃ]

znaczenia:

czasownik nieprzechodni niedokonany

(1.1) stać[1]

odmiana:

przykłady:

składnia:

kolokacje:

synonimy:

antonimy:

hiperonimy:

hiponimy:

holonimy:

meronimy:

wyrazy pokrewne:

związki frazeologiczne:

etymologia:

prasł. *stati < praindoeur. *steh₂-

uwagi:

źródła:

  1. ↑ https://iecor.clld.org/languages/sorbianupper