szelma – Wikisłownik, wolny słownik wielojęzyczny (original) (raw)

Z Wikisłownika – wolnego słownika wielojęzycznego

wymowa:

ⓘ

znaczenia:

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy lub żeński

(1.1) posp. osoba przebiegła, cwana, pozbawiona skrupułów; hultajska, łajdacka, łotrowska[1][2]

(1.2) rub. spryciarz[3], urwis[1], psotnik, wisus

odmiana:

(1.1-2) w rodzaju męskoosobowym: lub w rodzaju żeńskim:

przykłady:

(1.1) Sąsiad należy do grona szelmów, typków spod ciemnej gwiazdy.

(1.1) Ewa poczuła nareszcie, że jest dziewką schorowaną, zżartą od syfilisu, szelmą uliczną, sprzedajnym bydlęciem[5].

(1.1) Szelmy, chcą mnie do ruiny doprowadzić tą swoją pomadą! […] Odkąd bawimy tutaj, spotrzebowały tłuszczu co najmniej z dwunastu świń […] Potrzebne doprawdy wyrzucać tyle pieniędzy po to, aby sobie gęby paćkać![6]

(1.2) A to szelma, znowu mu się udało.

składnia:

kolokacje:

synonimy:

(1.1) cwaniak, oszust, przechera; posp. łajdak, łajdus, łobuz, łotr, łachudra, kundel, skunks, drań, szuja, podlec, nikczemnik, nędznik, kanalia, szubrawiec, parszywiec, zgniłek, pętak, psubrat, łajza, gadzina, ananas, ziółko, ptaszek, gagatek, ancymonek, filut, urwis, gałgan, hultaj, huncwot, drapichrust, chuligan, łapserdak, nicpoń, hycel, ladaco, szatan, skurczybyk, skurkowaniec, sobaka, sukinkot, jucha, śmierdziel, wywłoka; diabelskie nasienie, diabelski syn, chytry lis, szczwany lis; wulg. skurwysyn; daw. frant, bisurman, wisus

antonimy:

hiperonimy:

hiponimy:

holonimy:

meronimy:

wyrazy pokrewne:

rzecz. szelmeczka ż, szelmostwo n, szelmowskość ż, szelmucha ż, szelmutka ż

czas. szelmić ndk., szelmować ndk.

przym. szelmowski

przysł. szelmowsko

związki frazeologiczne:

etymologia:

czes. šelma → bestia, filut < niem. Schelm[2] < śwn. schelme → złoczyńca, oprawca[7]

uwagi:

tłumaczenia:

• angielski: (1.1) cur, imp, knave, prankster, rascal, rogue
• czeski: (1.1) šelma ż
• esperanto: (1.1) fripono
• hiszpański: (1.1) bribón m, pícaro m
• jidysz: (1.1) שעלמע m (szelme)
• niemiecki: (1.1) Schelm m, Schelmin ż
• słowacki: (1.1) šelma ż
• szwedzki: (1.1) skälm w, rackare w, spjuver w, skojare w, filur w
• wilamowski: (1.1) šełm m, siełm m, ku̇jon m
• włoski: (1.1) filibustiere m

źródła:

1. 1 2 Słownik współczesnego języka polskiego, red. Bogusław Dunaj, t. 2, Przegląd Reader's Digest, Warszawa 1998, ISBN 83-909366-3-1, s. 381.
2. 1 2 Hasło „szelma” w: Słownik języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN.
3. ↑ Hasło „szelma” w: Słownik języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN.
4. ↑ Hasło „szelma” w: Marcin Woliński, Zygmunt Saloni, Robert Wołosz, Włodzimierz Gruszczyński, Danuta Skowrońska, Zbigniew Bronk, Słownik gramatyczny języka polskiego (wyd. IV online), Warszawa 2020.
5. ↑ Stefan Żeromski, Dzieje grzechu, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2005, s. 448.
6. ↑ Molier (Jean Baptiste Pocquelin), Pocieszne wykwintnisie (tłum. T. Boy-Żeleński), Lwów 1926.
7. ↑ Friedrich Kluge, Elmar Seebold: Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache, Walter de Gruyter, Berlin/New York 2001, s. 798, ISBN 978-3-11-017473-1.