Chernika (original) (raw)

Vikipediya, erkin ensiklopediya

Chernika (Vaccinium) — erikadoshlarga mansub buta yoki yarim butalar turkumi. 200 dan ortiq turi bor. Yevrosiyo va Shim. Amerikaning oʻrta va sovuq iklim sharoitlarida, Kavkaz, Gʻarbiy va Sharqiy Sibir hamda Uzoq Sharqsa tarqalgan. Oddiy Ch. (V. myrtillus) turi AQSH va Gʻarbiy Yevropa mamlakatlarida ekiladi. Boʻyi 15—40 sm. Ildizi uzun, tarqoq. Gullari ochyashil, gulbandlarida yakkayakka joylashgan. May—iyunda gullaydi. Chetdan changlanadi. Mevasi iyul-avgustda yetiladi, tarkibida 12% oshlovchi modda, 44 mg% S vitamini, qand, limon va olma kislotasi, boʻyoq moddalari, siydik va qonda qand miqdorini kamaytiruvchi neomirtillin glikozidi bor. Yangi mevasidan kisel, vino, likyor va boshqa tayyorlanadi. Tibbiyotda Ch.ning quritilgan mevalaridan ich ketishini qoldiruvchi vosita sifatida foydalaniladi. Oq qaragʻay, qaragʻay, eman, qayin, kashtan oʻrmonzorlarida, tundra, oʻrmon tundra, toglarda usadi. Tabiiy holda ildizpoyasidan koʻpayadi.

Chernika (ko‘k meva, ya’ni blueberry) nafaqat mazali, balki juda qiziqarli va foydali xususiyatlarga ega bo‘lgan mevalardan biridir. Uning tashqi qismi chuqur ko‘k rangda bo‘lsa-da, ichki qismi ko‘pincha och yashil yoki och rangda bo‘ladi, bu esa uni boshqa ko‘k rangli mevalardan ajratib turadi. Chernika “superfood” sifatida tanilgan, chunki u antioksidantlarga, ayniqsa antosianinlarga juda boy bo‘lib, bu moddalar organizmni erkin radikallardan himoya qiladi, yurak va miya faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi. Tarixiy jihatdan ham bu meva qiziqarli: Shimoliy Amerikada mahalliy xalqlar uni ming yillardan beri iste’mol qilib kelgan va hatto dorivor vosita sifatida ham ishlatgan. Ikkinchi jahon urushi davrida esa britaniyalik uchuvchilar chernika murabbosi tungi ko‘rishni yaxshilaydi deb hisoblashgan, garchi bu to‘liq ilmiy isbotlanmagan bo‘lsa ham, uning ko‘z salomatligi uchun foydali ekani inkor etilmaydi. Bundan tashqari, chernika kuchli pigmentga ega bo‘lgani uchun tabiiy bo‘yoq sifatida ham ishlatiladi va uni iste’mol qilganda til vaqtincha binafsha rangga kirishi mumkin. Qiziqarli tomoni shundaki, u hatto kosmonavtlar ratsioniga ham kiritilgan, chunki quritilgan holatda uzoq vaqt saqlanadi va ozuqaviy qiymatini yo‘qotmaydi. Shu bilan birga, chernika past kaloriyali (100 grammda taxminan 50–60 kaloriya), lekin vitamin C, K va tolaga boy bo‘lib, sog‘lom ovqatlanish uchun juda yaxshi tanlov hisoblanadi. Undagi shakar tabiiy bo‘lgani sababli, me’yorida iste’mol qilinganda qondagi glyukoza darajasini keskin oshirmaydi.[1]

1. ↑ Ushbu Maʼlumot Chatgpt dan olindi