Raʼnodoshlar (original) (raw)

Vikipediya, erkin ensiklopediya

Prunus tomentosa Murray, Himoloydan Yaponiyagacha (Rosaceae), Fribourg botanika bog'i

Raʼnodoshlar, atirguldoshlar (Rosaceae) — ikki urugʻpallali oʻsimliklar boʻlimi. Daraxt, buta va oʻtlardan iborat. Barglari ketma-ket joylashgan. Gullari toʻgʻri, asosan, ikki jinsli, yakka yoki koʻpincha toʻpgulda oʻrnashgan. Changchisi koʻp; meva barglari bitta va koʻp boʻladi. Mevasi — poʻstli, koʻsakcha, olma, danak va boshqa koʻrinishda boʻladi. Baʼzi madaniy raʼnodoshlarda mevalar partenokarp va urugsiz tuzilgan. 100 ga yaqin turkumi (3000 dan ortiq turi) bor. Butun yer sharida tarqalgan. Asosan, Shimoliy yarim sharning moʻtadil va subtropik hududlarida tarqalgan. Oʻzbekistonda 38 turkumga mansub 266 turi usadi. Raʼnodoshlar oilasi koʻpincha quyidagi kenja oilalar: tobulgʻidoshchalar (mevasi — koʻp poʻstli); olmadoshchalar (mevasi— olma); atirguldoshchalar (mevasi — koʻp koʻsakcha); olxoʻridoshchalar (mevasi — danakcha)ga boʻlinadi.

Raʼnodoshlarga mevali (olma, nok, behi, olcha, olvoli gilos, olxoʻri, oʻrik, shaftoli va boshqalar), rezavor mevali (malina, qulupnay, maymunjon va boshqalar), manzarali (atirgul, tobulgʻi va boshqalar) oʻsimliklar kiradi.

Atirgul oilasi iqtisodiy jihatdan eng muhim oltita ekin o'simlik oilasidan biri hisoblanadi. Iqtisodiy botanika: Yigirma beshta iqtisodiy jihatdan muhim o'simlik oilasi. Hayotni ta'minlash tizimlari ensiklopediyasi (EOLSS) elektron kitobi va olma, nok, behi, mushuk, bodom, shaftoli, o'rik, olxo'ri, olcha, qulupnay, malina, va atirgul kabi turkumlarni o'z ichiga oladi.

Ko'pgina turkumlar ham yuqori baholanadigan manzarali o'simliklar hisoblanadi. Bularga daraxtlar va butalar (Cotoneaster, Chaenomeles, Crataegus, Dasiphora, Exochorda, Kerria, Photinia, Physocarpus, Prunus, Pyracantha, Rhodotypos, Rosa, Sorbus, Spiraea), o'tli ko'p yillik o'simliklar (Alchemilla, Aruncus), Filipendula, Geum, Potentilla, Sanguisorba), alp o'simliklari (Dryas, Geum, Potentilla) va alpinistlar (Rosa).

Biroq, dunyoning ba'zi qismlarida bir nechta turkum zararli begona o'tlar ham kiritiladi, bu esa ularni nazorat qilish uchun pul talab qiladi. Bu invaziv o'simliklar o'rnatilgandan so'ng mahalliy ekotizimlarning xilma-xilligiga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Bunday tabiiylashtirilgan zararkunandalarga Acaena, Cotoneaster, Crataegus va Pyracantha kiradi.

Bolgariya va G'arbiy Osiyoning ayrim qismlarida Rosa damascena, Rosa gallica va boshqa turlar kabi yangi gullardan atirgul yog'i ishlab chiqarish muhim iqtisodiy sanoat hisoblanadi.

• 
  Oddiy ayol mantiyasi (Alchemilla vulgaris)
• 
  Echki soqoli (Aruncus dioicus)
• 
  Tog 'mahoganiyasi (Cercocarpus betuloides)
• 
  Shimoliy do'lana (Crataegus submollis)
• 
  Loquat (Eriobotrya japonica), odatda kuzda gullaydigan mevali daraxt
• 
  Olma daraxti gullari (Malus domestica)
• 
  Qizil uchli Photinia (Photinia x Fraseri) yangi o'simtalarning qizil uchi bilan mashhur
• 
  Oddiy to'qqiz po'stloqli (Physocarpus opulifolius)
• 
  Sudralib yuruvchi cinquefoil (Potentilla reptans)
• 
  Qizil olov tikan (Pyracantha coccinea)
• 
  Nashi noki (Pyrus pyrifolia) Osiyo mamlakatlariga xosdir.
• 
  Rhodotypos scandens, zaharli amigdalin moddasi ko'p bo'lgan yapon butasi
• 
  Qizil ikra (Rubus spectabilis)
• 
  Koreya tog 'kulining kuzgi barglari (Alniaria alnifolia)
• 
  Atirgul o'tloqi (Spiraea splendens)

[1]

1. ↑ Manba xatosi: Invalid <ref> tag; refs with no name must have content