yaxshi - Vikilugʻat (original) (raw)

yax-shi

YAXSHI 'ijobiy sifatta ega’, ’kishiga yoqadigan, maʼqul boʻladigan’. Yaxshi soʻz - jon ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi (Maqol). Bu sifat qadimgi turkiy tilda ham ’didga, xohishga mos tush-, maʼqul boʻl-’ maʼnosini anglatgan yaq— feʼlining (ЭСТЯ, IV, 64) ’biroz’ maʼno— sini ifodalovchi -(ï)sh qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan shaklidan —ï qoʻshimchasi bilan yasalgan; -ï qoʻ-shimchasi qoʻshilganidan keyin ikkinchi boʻgʻindagi tor Unli talaffuz qilinmay qoʻygan, sh undoshi taʼsirida uning oldidagi q undoshi x undoshiga almashgan (Devon, III, 39); oʻzbek tilida a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: (yaq- + ïsh = yaqïsh-) + ï = yaqïshï > yaqshi > yaxshï > yäxshi.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

  1. Ijobiy sifatga ega boʻlgan, biror talabga toʻla javob beradigan, kishiga yoqadigan, maʼqul boʻladigan. ◆ Yaxshi kishi. ◆ Yaxshi ot. ◆ Yaxshi baho. ◆ Yaxshi gap. ◆ Yaxshi gʻoya. ◆ Yaxshi tilaklar. ◆ Yaxshi yemoq. ◆ Yaxshi kiymoq. ◆ O‘zini yaxshi tutmoq. ◆ Yaxshi soʻz - jon ozigʻi, Yomon soʻz - bosh qozigʻi. Maqol ◆ Yaxshi oshini yer, yomon - boshini. Maqol ◆ Yaxshiga yondash, yomondan qoch. Maqol ◆ Yaxshi bilan yursang, yetarsan murodga, Yomon bilan yursang, qolarsan uyatga. Maqol ◆ [Kumush] Kundan-kunga Zaynabning susayib, oʻziga begonalashib borganini yaxshi anglar edi. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“ ◆ Yaxshi gapirib ham koʻrdi, yomon gapirib ham koʻrdi, foydasi boʻlmadi. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ ◆ Gulnor, siz yaxshi oʻylang, ixtiyor sizda. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Yaxshining yuzida zuluk ham xol boʻlib koʻrinadi. Abdulla Qahhor, „Toʻyda aza“
    Yaxshi koʻrmoq - 1) biror narsani, kishini yoqtirmoq, maʼqul koʻrmoq. ◆ Suhbatni yaxshi koʻradi. ◆ Ozoda kiyinishni yaxshi koʻraman. ◆ Bu kambagʻal xasta yigitni Yoʻlchi yaxshi koʻrar, ahvoliga koʻngildan qaygʻurar edi. Oybek, „Tanlangan asarlar“ 2) muhabbat qoʻymoq, sevmoq. ◆ Bir-birini yaxshi koʻrmoq. ◆ -Rostini ayt, muallim bolani yaxshi koʻrasanmi? - deb soʻradi Tojiboy qoʻqqisdan. Parda Tursun, „Oʻqituvchi“ ◆ Zulfiqor ustodning qizini nihoyatda yaxshi koʻrib qolganini doʻstiga aytib qoʻygan edi. Mirmuhsin, „Meʼmor“
  2. mod. s. Rozilik, maʼqullash maʼnosini bildiradi; xoʻp boʻladi, durust, maʼqul. ◆ Yaxshi, hozir yetib boraman. ◆ Yaxshi, men yana oʻylab koʻraman. ◆ [Yusufbek hoji:] Yaxshi. Vaʼda ham berayin, ammo sen unashmay tur! Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“ ◆ [Oqsoqol] Oʻrnidan turdi va qattiq ovoz bilan: -Yaxshi.. Bu kishiga ham "forma"dan berasan, - dedi va shoshganicha chiqib ketdi. Parda Tursun, „Oʻqituvchi“

ezgu

ЯХШИ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

OʻTIL

yaxshi

yaxshi

Ruscha ru

yaxshi хороший; добрый, славный; приличный; // хорошо; ◆ aʼlo va yaxshi baholar отличные и хорошие отметки; ◆ yaxshi odamlar хорошие, славные люди; ◆ bunday qilish yaxshi emas нехорошо так поступать; ◆ oʻzing kelganing yaxshi лучше, чтобы ты сам пришёл; ◆ undan koʻra bu yaxshi этот лучше, чем тот; ◆ yaxshi qol! счастливо (тебе) оставаться!; ◆ xayr, qizim, yaxshi qol! до свидания, дочь моя, счастливо (тебе) оставаться!; ◆ yaxshi kelding хорошо, что ты пришёл; ◆ yaxshi ishlamoq хорошо работать;◆ oʻzini yaxshi sezmoq хорошо чувствовать себя; ◆ yaxshi tikilgan kostyum хорошо сшитый костюм; ◆ yaxshi uyushtirilgan mehnat хорошо организованный труд; ◆ yaxshigina 1) хорошенький, славненький; 2) значительный, основательный; 3) хорошенько; значительно, основательно; как следует; ◆ yaxshigina yigit довольно хороший парень; ◆ yaxshigina uxlab turdim я хорошо выспался (поспал); ◆ yaxshigina ovqatlandim я хорошо (плотно) покушал; ◆ bugun yaxshigina issiq сегодня довольно жарко; ◆ yaxshi niyat - yarim davlat посл. доброе намерение - половина богатства; ◆ yomon urugʻdan yaxshi meva kutma посл. от плохого семени не жди хороших плодов; ◆ yaxshi otga bir qamchi, yomon otga ming qamchi посл. хорошей лошади довольно одного удара, а плохой - тысячи мало; ◆ aldashga bola yaxshi посл. обмануть ребёнка легко;
2 хороший, добрый, славный (человек); ◆ yaxshiga yondash, yomondan qoch см. ◆ yondashmoq 2; yomonning yaxshisi boʻlguncha, yaxshining yomoni boʻl посл. лучше будь худшим среди хороших, чем лучшим среди плохих;
3 частица хорошо; ладно; ◆ yaxshi, hozir boraman хорошо, я сейчас пойду; ◆ yaxshi, men yana oʻylab koʻraman хорошо, я ещё раз подумаю; ◆