yoʻl - Vikilugʻat (original) (raw)

yoʻl

YOʻL 'qatnov uchun xizmat qiladigan sath’. [Kam-pir] yolgʻizoyoh y oʻ l d a n bitta-bitta yurib ketdi (Oʻlmas Umarbekov). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu koʻp maʼnoli ot asli yo:l tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, IV, 217), keyinroq o: unlisining choʻziqlik be.lgisi yoʻqolgan (ПДП, 389; DS, 270, Devon, I, 97). Yo:n— feʼliga qiyoslab, yo:l soʻzi asli y° - asosidan —l qoʻshimchasi bilan yasalgan deb taxmin qilinadi (ЭСТЯ, IV, 218).
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

  1. Odamlar, jonivorlar va b. narsalar qatnovi natijasida yer sathida iz bosilib hosil boʻlgan uzun, davomli qism, qatnov qismi. ◆ Soʻqmoq yoʻl. ◆ Qirdagi har tomonga ketgan yoʻllar. ◆ Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam bosardi. Abdulla Qahhor, „Maston“ ◆ Choʻlning yoʻli ingichka.. "Boychechak" ◆ Dovon orqali.. bitta ot yoʻli bor, xolos. Shu tor yoʻldan Afgʻonistonga oʻtsa ham boʻladi. Komil Yashin, „Hamza“
  2. Umuman, kishilar yoki transport qatnovi uchun maxsus belgilangan yer boʻlagi. ◆ Avtomashina qatnaydigan yoʻl. ◆ Asfalt yoʻl. ◆ Tosh yoʻl. ◆ Uzoq yoʻl. ◆ Mashina yoʻlini kesib oʻtayotgan podaga signal berganda, choʻchib oʻziga keldi-yu, atrofga qaradi. Said Ahmad, „Yulduz“ ◆ Mehmonxona yonidagi yer osti yoʻlidan oʻtib, gulzor maydonga chiqishdi. O‘tkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“
  3. Kema va samolyotlar qatnashi uchun maxsus belgilab qoʻyilgan yoʻnalish, trassa. ◆ Suv yoʻli. ◆ Havo yoʻli.
  4. Yoʻnalishdagi harakat jarayoni, yoʻlda davom etayotgan yurish. ◆ [Xotin] Kumushga qarab davom etdi: Anu kungi soʻzingiz bilan, yoʻldan qayrshshb kirgan edim. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“ ◆ Oʻrmonjon yoʻl boʻyi gapirmadi.. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ ◆ Men uning uchun bir ziyoratchi, nazrini beraman-u, yoʻlimga ketaveraman. Komil Yashin, „Hamza“ ◆ -Zarari yoʻq, - dedi Meʼmor. - Buni yoʻl mashaqqati deymiz. Mirmuhsin, „Meʼmor“
  5. Yurish, qatnov yoʻnalishi. ◆ ..birov “Xotiningni ukang nikohlab oldi, uyga bormay qoʻya qol!” degan ekan, u ham yoʻlni boshqa yoqqa soldirib ketibdi. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“
  6. Biror joy, makonga sayohat yoki boshqa maqsadda qilinadigan yurish; safar. ◆ Yoʻl anjomlari. ◆ Yoʻlga hozirlanmoq. ◆ Yoʻlga chiqsang, yoʻldoshing boʻlsin. Maqol ◆ [Otabek] Bu soʻroqni oʻz-oʻziga ham berib koʻrmagan, goʻyo burungidek Margʻilon yoʻliga oshiqib hozirlanar edi. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“ ◆ Shoh Mashrab yoʻlga chiqsalar, xudoning qudrati bilan, yerning tanobi tortilib, yoʻl qisqarar ekan. Oybek, „Tanlangan asarlar“
  7. Bosib oʻtiladigan oraliq; masofa. ◆ Bundan buyon mototsikl yoʻlingizni yaqin qiladi. Sunnatilla Anorboyev, „Toʻrtkoʻzning boshidan kechirganlari“ ◆ U Miyon Qudrat hazratni ziyorat qilish uchun ozmuncha yoʻlni piyoda bosib keldimi? Komil Yashin, „Hamza“
  8. Maʼlum bir transport vositasi uchun yoʻnalish qurilmasi. ◆ Temir yoʻl. ◆ Tramvay yoʻli. ◆ Poyezd yoʻli mayda tosh, Boyning qizi qalamqosh. "Boychechak"
  9. Ayrim narsalarning yoʻnalish chizigʻi, joy oraligʻi. ◆ Nafas yoʻli. ◆ Siydik yoʻli. ◆ Xas-xashaklar suv yoʻlini toʻsib qoʻyibdi.
  10. Biror narsaga, yuzaga tortilgan, tushirilgan chiziq, iz. ◆ Bir yoʻli oq, bir yoʻli moshrang beqasam. ◆ Eshikda tikkasiga oq va qora yoʻllardan iborat pijama kiygan, boshyalang Azimboyev koʻrindi. "Guldasta"
  11. Qator, satr; misra. ◆ Bir necha yoʻl xat. ◆ [Anvar Raʼnoga] Mening yozganimni sen uyat qilmasang, men ham sening yozganingni uyat qilmayman. Lekin shart shuki, mening ikki yoʻlimga javob boʻlsin. Abdulla Qodiriy, „Mehrobdan chayon“
  12. koʻchma Biror narsaning yoʻnalish, kelish-ketish oqimi, yoʻnalishi. ◆ Hayot oʻz yoʻlidan borar, bahor bolalarga oʻz quvonchi, oʻz shodliklarini saxiylik bilan taqdim etgan edi. Oʻtkir Hoshimov, „Qalbingga quloqsol“ ◆ Xamza haqiqat yoʻlidan, maʼrifat yoʻlidan, Furqat vasiyat qilgan yoʻldan boradi. Komil Yashin, „Hamza“
  13. Faoliyatda amal tarzi, qilinadigan, tutiladigan ish-amal. ◆ Hozir senlarga ikki yoʻl: oʻgʻil, qizingni sotib boʻlsa ham, oʻttiz ikki tangani Azizbek xazinasiga toʻlash yoki es borida etakni yopib, Azizbekni oradan koʻtarish.. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“ ◆ Taqdirdan shikoyat qilmadim sira, Sizga ham shu yoʻlni maslahat koʻrdim. Shuhrat ◆ Ikkisining yoʻli ham gumrohlikdan boshqa narsa emas. Biri yigʻib oʻlgan, biri yeb oʻladi. Oybek, „Tanlangan asarlar“
  14. Kuy, qoʻshiq va shu kabilarda oʻziga xos usul. ◆ Orzuyu armonimni sheʼriy yoʻlda qaytadan Soʻzlab turibman, balki yoshlik boʻlib bahona. Abdulla Oripov ◆ Zebi kirib, mayda yoʻllardan birini oldi. Dutorning ovoziga endigina oʻz ovozini qoʻshaman deganda, tashqaridan mingboshini chaqirdilar. Choʻlpon, „Kecha va kunduz“
  15. Imkon chorasi. ◆ Hech boʻlmasa, jonni saqla edi sen, Bir yoʻl topib qochmoq kerak bu eldan. Hamid Olimjon ◆ Sodiqjon boyvachcha changaliga tushgan qizning kimligini bilgisi keldi. Ammo soʻrab bilishning hozir asti yoʻli yoʻq edi. Komil Yashin, „Hamza“
  16. koʻm. vazifasida. (asosan oʻ.-p. k. da - yoʻlida) Sabab, maqsad kabi maʼnolarni bildiradi; bora(si)da, uchun. ◆ Kimiki xalq yoʻlida, xalq gʻamida ter toʻksa, qoʻli hamma yerda baland boʻlsin.. Mirzakalon Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“ ◆ Shuning uchun ham senga yetishmoq yoʻlida jonni xatarga qoʻyib, kecha-kunduz yugurganman-da.. Komil Yashin, „Hamza“ ◆ Oʻquvchilarni joʻshqin mehnat faoliyatiga tayyorlash yoʻlidagi izlanishlarimiz hozirning oʻzida oʻz samarasini bermoqda. Gazetadan

Yoʻl bermoq - 1) oʻtib ketish uchun yoʻlni boʻshatmoq. ◆ Mansur pastak eshikni ochib, Gavharga yoʻl berdi. O‘tkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“ 2) toʻsqin boʻlmaslik, qarshilik qilmaslik; imkon bermoq, yoʻl qoʻymoq. ◆ ..ular mehnat ahlini istaganlaricha ishlatib, hamyonlarini yana ham qappaytirishlari uchun avomning fikrini ochishga yoʻl bermaydilar. Komil Yashin, „Hamza“
Yoʻl bosmoq - maʼlum masofani yurib oʻtmoq. ◆ Maston necha kilometr yoʻl bosganini va yana necha kilometr bosish kerakligini bilar edi. A. Qahhor, „Maston“
Yoʻl boshlamoq - 1) yoʻlovchilarni boshlab yurmoq. ◆ -Yuring, - dedi Talʼat yoʻl boshlab. Oʻtkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“ 2) ish-faoliyatda rahnamolik qilmoq; yetakchilik qilmoq, yetaklamoq.
Yoʻl boʻlsin? - 1) qayoqqa boryapsiz? ◆ Ha, yigitning guli, yoʻlingiz boʻlsin? Tohir Malik, „Ajab dunyo“ 2) (j.k. bilan) koʻchma biror ishni bajarish kimsaning qoʻlidan kelmasligini ifodalash uchun ishlatiladi. ◆ Sheʼr yozishga senga yoʻl boʻlsin.
Yoʻl koʻrsatmoq - 1) olib boradigan yoʻlni koʻrsatmoq. ◆ Adashgan yoʻlovchiga yoʻl koʻrsatmoq. 2) yoʻl-yoʻriq koʻrsatmoq, qanday yoʻl tutishni aytmoq. ◆ [Yormat] Ellikboshiga yalindi: -Man gʻaribga yoʻl koʻrsating. Kimga arz qilay? Oybek, „Tanlangan asarlar“
Yoʻl olmoq - biror tomonga yurishni boshlamoq, yoʻlga tushmoq. ◆ Tongotarda hujradan chiqqan Memor karvonsaroy hovlisini kesib oʻtib, darvozadan tashqariga yoʻl oldi. Mirmuhsin, „Meʼmor“
Yoʻl solmoq - ayn. yoʻl olmoq. ◆ Yarash polvon toʻgʻri kolxoz idorasiga yoʻl soldi. Sa’dulla Siyoyev, „Otliq ayol“
Yoʻl qoʻymoq - ayn. yoʻl bermoq 2. ◆ ..nimaiki ish qilsa, odamlar xursand boʻlishini oʻylashi, saxiyligi bironta kishining bu qizga oʻqrayib qarashiga yoʻl qoʻymasdi. Mirmuhsin, „Meʼmor“ ◆ -Ota, ustoz haqlar, - dedi Hamza. - Hiylaga baʼzan shariat ham yoʻl qoʻyadi. Komil Yashin, „Hamza“
Yoʻlga kirmoq - yurishni boshlamoq (goʻdak haqida). ◆ Adolat yoʻlga kirdi degandan boillab topganini sandiqqa tashladi. Saida Zunnunova, „Olov“ ◆ ..qoniga belangan dadangni koʻtarib kirganlarida, sen yoʻlga kirgan eding. Yo‘ldosh Shamsharov, „Toshqin“
Yoʻlga solmoq - yaxshi gapirib, aldab-suldab koʻndirmoq, roziligini olmoq. ◆ Boʻtaboy uni [Sodiqni] aldab-suldab yoʻlga solmoqchi boʻldi. Said Ahmad, „Hukm“
Yoʻlga tushmoq - 1) biror yoʻl bilan (biror tomon) yurishni boshlamoq. ◆ [Nuri] .. qovun polizni sayr qilishni bahona qipdi-da, akasining oʻgʻli Rafiqjon bilan birga yoʻlga tushdi. Oybek, „Tanlangan asarlar“ 2) toʻgʻri yoʻl, meʼyoriy iz (yoʻnalish)ga tushmoq, shunday holat kasb etmoq. ◆ Savodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga tushib oldi. Komil Yashin, „Hamza“
Yoʻlga chiqmoq - yoʻlga otlanib yura boshlamoq, yoʻl olmoq. ◆ Vzvod yarim tunda yoʻlga chiqdi, razvedkaga. Toshtemir Rustamov, „Mangu jasorat“ ◆ ..avzoyidan sezdiki, u shum niyat bilan yoʻlga chiqqan. "Yoshlik"
Yoʻlga qoʻymoq - tashkil qilmoq, ishga solib yubormoq; rivojlantirmoq; tartibga solmoq. ◆ Yoshlar oʻrtasida targʻibot ishlarini yoʻlga qoʻymoq.
Yoʻldan ozdirmoq - notoʻgʻri (nomaqbul) yoʻlga boshlamoq, yomon yoʻlga chalgʻitmoq. ◆ Sizning muloyim, odobli singlingizni ham yoʻldan ozdirishim mumkin. Mirmuhsin, „Meʼmor“
Yoʻldan toydirmoq - notoʻgʻri yoʻlga chalgʻitmoq, burmoq. ◆ ..musulmonlarni haq yoʻldan toydirmoqchi boʻlgan shul kitoblarni agʻdar-toʻntar qilib, koʻchaga chiqarib tashlagim keldi. Komil Yashin, „Hamza“
Yoʻldan urmoq - toʻgʻri yoʻldan chalgʻitmoq. ◆ Yoʻq, endi Mengliboyni hech kim yoʻldan urolmaydi. Said Ahmad, „Yulduz“ ◆ Tagʻin meni yoʻldan uryapti deb oʻylamang. Sizni yaxshi koʻrganim uchun aytyapman. Oʻtkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“
Yoʻldan chiqarmoq - ayn. yoʻldan urmoq.
Yoʻldan qaytarmoq - 1) orqaga qaytishga majbur qilmoq; 2) koʻchma kishini yomon xulq yoki nojoʻya xatti-harakatdan tiymoq, toʻxtatib qolmoq. ◆ Muhammadrajab.. xotini orqali uni shu yoʻldan qaytarishga urindi. Abdulla Qahhor, „Sarob“
Yoʻli ochilmoq - baxtli boʻlib, ishi yurishib ketmoq. ◆ Yoʻli ochilgan yigitning yangasi oldidan chiqar. Maqol
Yoʻli tushmoq - yurishi, safari biron joy, (tomon)ga toʻgʻri kelmoq. ◆ Qabristonga tushganda yoʻlim, Men shu gʻamgin holni koʻraman. Abdulla Sher, „Qadimgi kuy“
Yoʻli uchun - ayn. yoʻliga ◆ ..yolgʻizgina qizining koʻz yoshlariga yuragi dosh berolmadimi yoki yoʻli uchun shunday qildimi - Abdurahmonboy.. qizini yupatishga tushdi. Komil Yashin, „Hamza“
Yoʻlingdan qolma - senda ishim yoʻq, menga keraging yoʻq, ketaver. ◆ “Yordam bergan boʻlsangiz, rahmat, yoʻlingizdan qolmang”, demaydimi qiz. Oʻtkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“
Oq yoʻl tilamoq - q. oq. ◆ ..ular bilan changga botib borayotganligidan mamnun boʻlib, ichida unga oq yoʻl tilab, deraza pardasini tushirdi. Komil Yashin, „Hamza“

joyini oʻzgartirish ning yoʻl

| | birlik | koʻplik | | | -------------------- | -------- | ----------- | | Bosh kelishik | yoʻl | yoʻllar | | Qaratqich kelishigi | yoʻlning | yoʻllarning | | Joʻnalish kelishigi | yoʻlga | yoʻllarga | | Tushum kelishigi | yoʻlni | yoʻllarni | | O‘rin-payt kelishigi | yoʻlda | yoʻllarda | | Chiqish kelishigi | yoʻldan | yoʻllardan | | Vosita kelishigi | yoʻlla | yoʻllarla |

o‘ram, ko‘cha

ЙЎЛ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

yoʻl (koʻplik yoʻllar)

yo‘l

Ruscha ru

yoʻl 1 дорога, путь; трасса; // дорожный; ◆ temir yoʻl железная дорога; ◆ tosh yoʻl шоссейная дорога; ◆ soʻqmok yoʻl тропа, тропинка; ◆ havo yoʻli 1) лётный путь, воздушная трасса 2) анат. дыхательные пути, ◆ yer osti yoʻllari подземные пути; ◆ Somon yoʻli астр. Млечньй Путь; ◆ samolyot shimolga tomon yoʻl soldi (или oldi) самолёт взял направление (путь, курс) на север; самолёт лег курсом на север; ◆ yoʻl bosmoq идти, шагать;
2 дорога, путь, маршрут; рейс (поездка); // дорожный; ◆ yoʻl kira или ◆ yoʻl haqi плата за проезд; ◆ uzoq yoʻl дальняя дорога, ◆ yoʻl anjomlari дорожные вещи; ◆ yoʻl olmoq отправляться в пугь; ◆ Lenin yoʻlidan bormoq идти по ленинскому пути; ◆ partiyaning bosh yoʻli генеральная линия партии; ◆ yoʻl izlamoq или qidirmoq искать выход; ◆ yoʻl ochildi представилась возможность; ◆ yoʻl solmoq 1 ) прокладывать путь, строить дорогу; 2) отправляться в путь, направляться; ◆ yoʻlga solmoq направлять; ◆ yoʻlga tushmoq (или chiqmoq) отправляться в дорогу; ◆ ishni yoʻlga qoʻymoq налаживать работу (дело); ◆ yoʻl(ga) boshlamoq вести за собой, направлять, указывать путь (дорогу); ◆ yoʻl topmoq находить выход; ◆ yoʻliga yurmoq следовать примеру (кого-л.); ◆ yoʻlda qoldirmoq опередить, оставить позади; ◆ yoʻldan urmoq (или ozdirmoq, chiqarmoq) сбивать с правильного пути; ◆ yoʻl tutmoq держать (брать) курс; вести линию на...; придерживаться (чего-л.); ◆ toʻgʻri yoʻl tutmoq придерживаться правильного пути; вести правильную линию; ◆ zinhor manmanlikning yoʻlini tutma никогда не становись на путь зазнайства; не зазнавайся; ◆ yoʻlni toʻsmoq загораживать (кому-л.) дорогу; препятствовать (кому-л.); ◆ yoʻlim tushdi мне было по пути; ◆ dunyo orttirish yoʻliga tushmoq стать на путь наживы, накопления богатства; ◆ yoʻl qoʻymoq допускать, позволять; ◆ yoʻl qoʻyib bermoq попустительствовать; ◆ yoʻldan toymoq (или ozmoq) пойти по ложному пути; сбиться с пути истинного; ◆ yoʻldan qaytarmoq отговаривать; ◆ oq yoʻl ! счастливый путь!; ◆ oq yoʻl tilamoq желать (кому-л.) удачи, счастливого пути; ◆ yoʻling ochiq! скатертью (тебе) дорога!; ◆ yoʻling ochilsin! желаю тебе удачи! пусть будет тебе удача!; ◆ yoʻl yurdi, yoʻl yursa ham moʻl yurdi фольк. (букв. он шёл, шёл и много прошёл долго ли, коротко ли); ◆ yoʻl boʻlsin? куда едете (идёте)?; куда держите путь?;
3 строка, строчка; ◆ bir necha yoʻl xat yozmoq написать несколько строчек;
4 полоса, полоска;◆ bir yoʻli oq, bir yoʻliqizil mato материя в белую и красную полоску;
5 путь способ, приём; ◆ yangi yoʻl bilan ish olib bormoq работать по новому способу; ◆ bu masalani ikki yoʻl bilan hal qilmoq (или echmoq) mumkin эту задачу можно решать двумя способами (двумя путями);
6 с.-х. борозда, грядка; арычек (на поле);
7 в роли служебного имени; yoʻlida по, для, ради, за; ◆ yuqori hosil olish yoʻlidagi yutuqlar успехи в деле получения высокого урожая;◆ doʻstlikni mustahkamlash yoʻlida intilish стремление к укреплению дружбы; ◆ vatan yoʻlida jonni ayamaslik не жалеть жизни для родины; ◆