Leu (original) (raw)
 |
Po des linwincieusès racsegnes sol mot "leu", alez s' vey sol Wiccionaire |
|---|
On leu, c'est ene biesse ås tetes, magneuse di tchå, riwaitêye come li ratayon do tchén.
Sincieus no d' l' indje : Canis lupus.
Li frumele si lome leuve, lovresse uco lexhe di leu.
Les djonnes si lomnut les loveas, lovteas, lovtons u leutons.[1]
Li leu esteut ene biesse foirt ricrindowe do vî tins, et k' a leyî bråmint des nos d' plaeces.
Il a eto siervou po spoter les dmorants di sacwants viyaedjes. On ndè djåze eto bråmint dins des fåves di vî vî tins.
Dins les creyances des djins, li cene do leu-waerou a stî foite, disk' a lanawaire.
Des ceps ås leus
Dinltins, dins tchaeke dutcheye u conteye, gn aveut on lovtî : c' esteut eployî d' on conte, d' on duk k' aveut l' droet di fé des tchesses ås leus sol dutcheye. C' esteut sovint les dmanants d' on viyaedje ki dmandént å Cwand , tini ene trake po tchessî les leus (vî papî, 1805)
On pleut eto sayî d' apicî les leus pa des fosses ås leus.
On lezî meteut eto des cepes.
Les ptits ronds mostrèt la k' on-z a rilevé on racontaedje so l' dierin leu
Dins bråmint des viyaedjes, on-z a rilevé li date k' on-z a touwé l' dierin leu. Ôtrumint, c' est des racontaedjes k' endè djanut, sins date, mins avou des nos d' djins, et les pondants et les djondants. C' esteut todi dins l' dierinne mitan do 19inme sieke.
Sacwantès dates :
- 1844 & 1845 : Yopôl Prumî touwe deus leus a Sint-Houbert. I sont-st epayîs å Rweyål Institut des Syinces Natureles di Beldjike a Brussele.
- 8 di decimbe 1958 : C. Blanckart di Surlet endè touwe onk dins les Grand Bwès d' Tchini (il est å Muzêye del tchesse al Vå-Sinte-Ane.
- 1865 & 1866 :A. de Bellefroid d' Oudoumont touwe deus leus a Habâ. Les tiesses sont-st å tchestea d' Epråve.
- 1886 : Li Conte di Flande touwe deus leus a Mûnô. I sont-st epayîs å Rweyål Institut des Syinces Natureles di Beldjike a Brussele.
- 1887 : J. de Gerlache touwe on leu a Bley. Il est epayî å Muzêye Gåmès a Vierton.
Li leu a rivnou e l' Walonreye a pårti di 2016. Il a stî metou come «indje waeranteye». On n' sait s' il a vnou d' Almagne u d' France et d' Itåleye, pa les Ales.
Di 2016 a 2023, on a sepou idintifyî traze leus e l' Walonreye, inte di zels ene meute e l' Hôte Fagne.
E l' Beldjike, foû del Walonreye, gn a eto ene meute avou ene dijhinne di biesses dins l' province do Limbork.[2]
Li ministere a metou e-n alaedje on «plan leu» po-z aidî les acleveus d' bedots k' avént des pietes.
Dijhaedje del fåve «les mehins do dierin leu di Lvå»
Gn a toplin des fåves do vî vî tins avou les leus. Inte di zels :
- Fåve do dierin leu (metans : «les mehins do dierin leu di Lvå»[3])
- Li leu et les set gadots, riscrît a môde di live d' imådjes (Li gate èt lès bikèts (live d' imådjes)).
- Fåve do violoneu et do leu.
Loukîz a : Pådje di scrijhaedjes so les leus (so l' Aberteke)
Commons
- ↑ ALW al notule 8 28.
- ↑ (fr) Daniel-Etienne Ryelandt, Est-ce que le loup est dangereux pour l'honne ?, Arduina l° 3, måss 2023
- ↑ fåve riscrîte pa Jules Baquet (nexhou l' 27 di djulete 1905 et moirt li 6 d’ octôbe 2005), sorlon ene racontroûle kinoxhowe di s' mononke-tåye, Léopold-Joseph Baquet (1821-1896), eplaidî dins «_Entre Wimbe et Gongon_» l° 4, moes d' awousse 1985, replaidî e sistinme Feller dins «_De la Meuse à l'Ardenne_», l° 10, 1990, p. 38.