airtchî — Wiccionaire (original) (raw)

• Début
• 1 Walon (Rifondou)
  • 1.1 Etimolodjeye
  • 1.2 Prononçaedje
  • 1.3 Sustantif
    * 1.3.1 Sinonimeye
    * 1.3.2 Sipårdaedje do mot
    * 1.3.3 Ortografeyes
    * 1.3.4 Ratournaedjes
  • 1.4 Waitîz eto

Èn årtike di Wiccionaire.

Tayon-bodje latén « arcus » (air), adon près-parint do vî francès « archier » ; çou ki dene on mot avou l’ cawete « -î ».

• AFE :
  • diferins prononçaedjes : /ɛːʀ.ˈt͡ʃiː/ /ɔːʀ.ˈt͡ʃiː/ /aʀ.ˈʃɛ/ (waitîz cial ådzo e hagnon «ortografeye») (betchfessî ai, halcrosse rîlêye)
  • prononçaedje zero-cnoxheu : /ɛːʀ.ˈt͡ʃiː/
• Ricepeures : air·tchî

| | singulî | pluriyal | | | ---------- | ---------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------- | | omrin | airtchî | airtchîs | | femrin | airtchire | airtchires |

airtchî omrin

1. esportif, sôdård did dinltins, ki saetche des flitches avou èn air.
   • Nos n' avans co tot a schipe ene dijhinne d' airtchîs. — Paul-Henri Thomsin, ratournant e walon Walon’rèye, tére di lédjindes, 1998, p. 25 (fråze rifondowe).
2. rayire (trô par la k’ on tape ene sacwè el cåve), avou si dzeu e cogne d’ air.
3. (oujhea), oujhea ki rshonne ås orondes cwand i vole, mins k’ a ene cogne foirt diferinne, come ene årbalesse, ki l’ sincieus no, c’ est : Apus apus.
   • Vochal vinou l’ airtchî
     Po magnî l’ araegne…
     Pôve moxhe, ki n’ ti såvéves tu ?
     Wice don ?
     Pa drî les cabus. — Pôve moxhe, cråmignon (fråze rifondowe).
   • Les ålouwetes et les airtchî
     Volèt, volèt, bin hôt dzeu l’ tere. — Joseph Calozet (fråze rifondowe).
4. pitite mwinre djin.

• 
  airtchî chinwès
• 
  oujhea
• 
  airtchî d' cåve
• 
  airtchîs d' cåve
• 
  Sipårdaedje do sinse « rayire » (airtchî d' cåve)
• (ome k’ a èn air ås fritches) : årbalestrî
• (oujhea): mårtinet, mårtea-di-schayteu
• (trô po vudî åk el cåve): lårmî, rayire, calonire, loukete, sipira ; Loukîz a : « rayire ».
• (finiesse di cåve) w. do Levant

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

• airtchî : R9 (lére), R10 (lére), R11 (lére)

Ôtès ortografeyes (avou des sourdants nén rkinoxhous) :

Li mot n’ est nén dins : C8, R13

onk k’ a èn air ås fritches

Categoreyes :

• Mots do walon
• Walon
• Mots do walon vinant do latén
• Mots do walon do minme sourdant k' on mot do vî francès
• Sustantifs do walon avou l' cawete -î
• Mots avou l' betchfessî ai (halcrosse rîlêye)
• Mots do walon di deus pîs
• Sustantifs do walon
• Motlî do walon po les nos d' oujhea
• Mots do walon esplikés pa leu no sincieus
• Mots do grand Payis d' Lidje