doet — Wiccionaire (original) (raw)

• Début
• 1 Walon (Rifondou)
  • 1.1 Etimolodjeye 1
  • 1.2 Prononçaedje
  • 1.3 Sustantif
    * 1.3.1 Ratourneures
    * 1.3.2 Parintaedje
    * 1.3.3 Mots d’ aplacaedje
    * 1.3.4 Dizotrins mots
    * 1.3.5 Ortografeyes
    * 1.3.6 Ratournaedjes
    * 1.3.7 Waitîz eto
  • 1.4 Etimolodjeye 2
  • 1.5 Prononçaedje
    * 1.5.1 Codjowa
    * 1.5.2 Ratournaedjes

Èn årtike di Wiccionaire.

Tayon-bodje latén « digitus » ‎(« dĭgĭtus ») (minme sinse).

• AFE :
  • diferins prononçaedjes : /dwɛ/ /døː/ /dø/ /dɛ/ /dœ/ /dwa/ /duː/ /dyː/ (betchfessî oe)
  • prononçaedje zero-cnoxheu : /dwɛ/
• Ricepeures : nén rcepåve

doet omrin

1. (antomeye) dibout des mimbes dizeutrins d' ene djin, k' i gn a cénk a tchaeke bresse.
   • Louke a ti di n' ti nén raclaper les doets.
2. (antomeye des biesses) dibout del pate des biesses å tetes, des oujheas, des cwarpeces, k' i gn a onk a cénk a tchaeke pate.
   • C' est mi k' acsegnive les maladeyes do doet des bovrins.
3. pitite cwantité.
   • Rimetoz on doet d' sé.
4. (muzeure) muzeure di spexheur del lårdjeur d' on doet.
   • I mete deus doets d' boure so ses mitches.
   • Mins on bouxhreut bén djus l’ ome ki fwait l’ fricasseu d’ feves et ki rmonte si col di troes doets po fé l’ yane. — Arthur Xhignesse, Bwègnes mèssèdjes èt p'titès gotes, (1905), p.13 (fråze rifondowe).
5. (mot d' texheu) betchete do want la ki l' doet si stitche.
   • Les doets d' on want. — Motî Pirsoul (fråze rifondowe).
6. a deus doets di.
7. ås doets.
8. a s’ raletchî les doets.
9. aveur a s’ doet.
   • Dji so lûteu ;
     Dj' etind bén l' djeu
     Tot come beacôp d' ôtes
     Avou ene bele crapåde.
     Dji so lûteu ;
     Dj' etind bén l' djeu,
     Cwand dj' tome ki dj' end a ene a m' doet. — François Barillié, Li camarad′ dè l'joie, 1852, Li novelle lutte, p.97 (fråze rifondowe).
10. bouter l’ doet e l’ ouy.
    1. si bouter l’ doet e l’ ouy.
11. conter so tos ses doets po viker.
12. deus doets.
13. disk’ al betchete des doets.
14. divni come on doet.
15. endè sait pus dvins si ptit doet k’ èn ôte po tot s’ coir.
16. esse a deus doets di.
17. fé rivni so s’ doet.

• [sondje d' ene sakî ki moenne des colon ki djåzèt inte di zels al tape] - A voste åjhe -, dijheut i, dji voe pa les creveures,
  Tos les segnes ki vos fjhoz a li ptite maytêye noere.
  Pinses tu co fé rivni cist oujhea la so t' doet ?
  Louke a twè k' on ti fwaiye pus tård rmaxhî t' djeu. — Toussaint Brahy, Toussaint Brahy, œuvres wallonnes posthumes, Li songe da Babilone, 1887, p.34 (fråze rifondowe).

1. les cénk doets d’ nosse mwin n’ sont nén pareys.
2. leyîz m’ oder vosse pitit doet, dji voerè si vs avoz dit l’ vraiy.
3. magnî a rletche doets.
4. mete li doet dsu.
5. mete si doet dsu et l' trover dzo.
6. mi ptit doet dit.
7. mostrer ses deus doets.
8. n’ aveur k’ a s’ lever l’ doet.
9. ni måy mete e s’ doet èn anea trop stroet.
10. ni nén mete si doet inte li clitche et l’ ferou.
11. on lyi dene li doet et i prind l' bresse.
12. s’ è hagnî les doets.
13. si dner l’ doet.
14. si stitchî l’ doet dins l’ ouy.
15. toumer å doet di.

• I sait k' dj' inme do fé des clignetes
  Et d' rinde sots come des lamponetes,
  Les djonneas ki toumèt-st a m' doet,
  Afîsse do rire ene eure ou deus. — Jean Bury, Joyeux rèspleus, (1899), "Mi galant" (fråze rifondowe).

1. esse å doet di.
2. trover a s’ doet.

• Mi djonne cuzén k' est awureus,
  D' esse ouy del cofrereye
  Il a pris ene feme k' i trouve a s' doet
  Et ki frudje a merveye. — Henri Forir, Blouwett lîgeoiss, Li marièche di m'kuzin Flip, 1843, p.12 (fråze rifondowe).
• doetea, doetî, doetion, doetoe, doeket
• doetrece
• erî-doet; blanc doet, doets-d’-leu, doet-d’-trûtche, doet d’ tchén
• bon doet, doet d’ pî, doet a l’ anea, grand doet, gros doet, gros doet d’ pî, doet do mitan, pitit doet, cwatrinme doet
• a rletche-doets
• teyåte des doets
• Peutchet, Laridet, Grande Dame, Djan d' l' assô, Pitit courtåd (nos des doets dins les rime-rames d' efant)

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

Lijhoz l’ årtike doet so Wikipedia

Do viebe « diveur »

• AFE :
  • diferins prononçaedjes : /dwɛ/ /dɛ/ /døː/ /dyː/ /dœ/ /dwa/ /dɔ/ (betchfessî oe)
  • prononçaedje zero-cnoxheu : /dwɛ/
• Ricepeures : nén rcepåve

doet

1. indicatif prezintrece, troejhinme djin do singulî, do viebe « diveur » «diveur».
   • Cwè çk' on vs doet?
   • I doet fé tchôd, asteure, dins ces payis la.
   • Ele doet esse so s' buro tos les djoûs a ût eures å matén.

riwaitant do viebe «diveur» å prezint

Categoreyes :

• Mots do walon
• Walon
• Mots do walon vinant do latén
• Mots avou l' betchfessî oe
• Mots do walon d' on seu pî
• Sustantifs do walon
• Motlî do walon po l' antomeye
• Motlî do walon po l' antomeye des biesses
• Motlî do walon po les mzeures
• Motlî do walon des texheus
• Mots do walon avou des ratourneures
• Codjowas do walon
• Codjowas do rwaitant d' l' Indicatif Prezintrece do walon