håye — Wiccionaire (original) (raw)

Èn årtike di Wiccionaire.

Loukîz eto : haye.

• 
  håye di hestreles
• 
  håye di fikîs amazirs
• 
  eraire di fier avou ene longue håye

Tayon-bodje vî francike * « hagja » (minme sinse); mot cité dins l’ FEW 16, 115a; Dataedje do mot : 1100.

• AFE :
  • diferins prononçaedjes : /hɔːj/ /haːj/ /hoːj/ /haj/ /aːj/ /aj/ /hɛj/ /hɛːj/ /ɛj/, miersipepieuzmint e l’ notule ALW 1.50 (betchfessî å); (H prumrece) (36 prononçaedjes)
  • prononçaedje zero-cnoxheu : /hɔːj/
• Ricepeures : nén rcepåve

håye femrin

1. rîlêye di bouxhons, sovint rtaeyîs, ki recloyèt on tchamp.
   • Li nivaye valsant avou l’ bijhe,
     Fjheut des damabondes di påwions
     Ki acovrént d’ ene sipesse tchimijhe
     Campagne et prés, håyes et bouxhons. — Martin Lejeune, Œuvres lyriques du poète wallon Martin Lejeune, "L’iviêr èt l’amour" (fråze rifondowe).
   • Elle a radmint corou s’ catchî padrî l’ håye ås pîs des montêyes del coû … — Jacques Desmet, On Sånî a pårt, 2011, mwaisse modele so Wikisourd (fråze rifondowe).
     (Léjhou pa Annie Lengelé, fevrî 2026)
   • L' ivier a sovint djowé ås måyes ; Asteure, il èva hinkeplink il èva ådtriviè des håyes Mins il a pierdou totes ses kinkes — Gérard Havelange (fråze rifondowe).
   • Les håye ridoxhèt d' årdispenes.
2. rîlêye d' ôte tchoi.
   • Ene håye di brikes.
   • I metént les frexhès brikes a håye por zeles souwer divant d' aler å for — Motî d’ Bastogne (fråze rifondowe).
   • Li Toû d' France, avou ses håyes di rwaitants.
3. vude bande po leyî passer ene on cortedje, des djins avou des djins ki rwaitèt tot do long Loukîz a : « fé l’ håye ».
4. fé l’ håye
5. taper l' cote sol håye
6. èn nén mete pinde ses lokes a des bassès håyes
7. ni nén souwer si bouwêye so des bassès håyes
8. nosse håye, mame, nosse håye, mame, c’ est l’ gade ki l’ a magnî
9. våt mî èn oujhea e s' mwin ki deus sol håye
10. Sôte, Mirôre, houte des håyes et des bouxhons : kimande des macrales a leu ramon, po k' i les emoenne dins les airs.
11. payis la k' on loye nén les håyes avou des såcisses : on payis la k' tot est beazet bea.
    On dit eto : Halbeskeute. F. pays de cocagne.
12. les håyes et les bouxhons schoûtèt : dijhêye po k' on s' dimefeye di çou k' on dit, k' i gn a des djins kel pôrént ôre, et vos fé do toirt.
    Franwal: ahåyant po: "les murs ont des oreilles".

• hayon, Les Hayons, hayete, hayisse
• håyner; Loukîz a : « håyner »
• håyî, håyaedje
• ehåyî, ehåyaedje (linwe-ehåyaedje)
• Delhåye (no d' famile).
• a des håyes
• pilé d' håye
• (po catchî et retourer) : håbe
• (bwès) busket, virêye, taeye
• /aj/
  • hay (alez, avance)
  • ay (criyaedje)
• /hay/
  • hay (alez, avance)
  • schaye (haye po les toets)
• /hɛy/
  • schaye (hèye po les toets)

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

• aye : C1, C8, C9, C13, O0, O3, O4, G201 p. 173
• hân.ye : E165
• hauye : S24, S25
• hôye : S24, G201 p. 173
• hâye : E2, E200, E212b, S17, S44, G201 p. 173
• hêye : G201 p. 173
• haye : C8, S0, G201 p. 173
• âye : O5, G201 p. 173
• hèye : S0, G201 p. 173
• håye : E1 (lére), E34, S117, G201 p. 173

ritaeyîs bouxhons po catchî ou retourer

Stindaedje do sinse do prumî mot, dandjreus paski les boirds di ces bwès la estént rtaeyîs a môde di håye, po n' nén fé d' l' ombrire so les tchamps astok.

håye femrin

1. retouré bwès, pu bwès k' on î va côper des åbes.
   • Il a metou ene håye a blanc
   • Ene boune håye, ça dene ene coide di bwès a l' åre — Motî d’ Bastogne (fråze rifondowe).

• Delhåye (no d' famile).
• Li Håye (veye di Holande]]

rasse, taeye, virêye

hé.

Tayon-bodje vî francike «hagja»; mot cité dins l’ FEW 16 114.

håye femrin

1. londjron d' l' eraire.
   • Li håye di l' eraire est sketêye.
2. diner on côp d' håye : diner on côp di spale. F. donner un coup de main.

Loukîz a : « schåye » Modele:Hp-fel

• 
  on pinséve ki ça vneut d' ene ratourneure «fé håye nete» = bén rtaeyî ene håye

håye femrin (vî vî mot)

1. todi dins l’ ratourneure fé håye nete

• håynete
• håynetmint

Lijhoz l’ årtike håye (discramiaedje) so Wikipedia