tcherdjî — Wiccionaire (original) (raw)

Èn årtike di Wiccionaire.

Tayon-bodje patwès latén * « carricare » (minme sinse), pal voye do vî francès « chargier ».

• AFE :
  • diferins prononçaedjes : /t͡ʃɛʀ.ˈd͡ʒiː/ /t͡ʃɛʀ.ˈd͡ʒi/ /t͡ʃɛʀ.ˈd͡ʒɛ/ /t͡ʃɛʀ.ˈd͡ʒe/ /kɛʀ.ˈd͡ʒiː/
  • prononçaedje zero-cnoxheu : /t͡ʃɛʀ.ˈd͡ʒiː/
• Ricepeures : tcher·djî

tcherdjî (viebe å coplemint)

1. fé monter (ene martchandijhe) so ene ahesse pol tcheryî.
   • Tcherdjî on batea. — Motî Forir (fråze rifondowe).
   • Les longowès fotches tcherdjèt les hôts tchårs d' on grin bén setch ki xhiltêye la k' on l' etaesse. — Henri Simon (fråze rifondowe).
   • Ci fourit l' afwaire d' on dmey cwårt d' eure po nosse poirteu ås saetchs do tcherdjî l' cofe, li banse di l' efant et kékès bardaxhreyes sol tcherete. — Joseph Vrindts, Li pope d'Anvers, (1896), p.27 (fråze rifondowe).
   • On lzès tcherdjive so on tchår ås schaletes råyî pa onk ou deus boûs atelés å tamon oubén al crustale. — Manfred Lejoly (fråze rifondowe).
2. (imådjreçmint) ahessî, rimpli di tolminme cwè.
   • Gn a nou dandjî a trop tcherdjî ene vôsseure. — Motî Forir (fråze rifondowe).
   • Li djalozreye ki rind såvadje
     Divins leus cours a fwait ravadje,
     Et tcherdjî leus åmes di pwezon. — Joseph Vrindts, Vîx Lîge, (1901), p.35, “Battaye di Feumme !” (fråze rifondowe).
3. prinde (ene sakî) e-n otostop.
   • Volant mostrer dadroet
     Mes cwålités d' rôleu,
     A m' feme ki barbotéve sol pavêye,
     Dji l'tcherdja dierinnmint
     Sol passete drî mi … Mins …
     Ele djura « k' on n' l' î åreut k' ene feye ! »
     C' est k' nosse moteur, come on djeu, nondihu,
     Bén lon, foû voye, vina pår a taper djus ! — Camille Gaspard, Camille Gaspard, auteur wallon : vie et œuvre d'un chansonnier wallon au XXᵉ siècle, p. 270, « Dj’a l’ moto ! » (7 di decimbe 1950) (fråze rifondowe).
4. (mot d’ militaire) mete ene åre a feu e-n alaedje.
   • Tcherdjî on fizik. — Motî Forir (fråze rifondowe).
5. (éndjolike) aberweter (on programe, des dnêyes).
6. (mot d’ electricyin) rimpli d' foice electrike (ene batreye).
7. dimander di fé ene sacwè e s' plaece.
   • Tcherdjî ene sakî do fé ene sacwè. — Motî Forir (fråze rifondowe).
   • Dji tchedje mi camaeråde Dumont, mayeur et medcén, do fé shure ces clawes recta. — Dieudonné Salme, "Guiyåme li bracneu", 1903, p.9 (fråze rifondowe).
8. (viebe å prono) fé ene ovraedje lu-minme.
   • Dji m’ tchedje di l’ amoirçaedje, des viers, del tchene et des molons — Félicien Barry (fråze rifondowe).
9. (viebe å prono) assaetchî ene sacwè so lu-minme.
   • Tot do long dj' a polou naxhî
     Divins les afwaires ripoizêyes,
     Ou cwand i m' sititche d' ascoxhî
     Les moumints prezints, mi côp d' ouy,
     Si tcherdjî d' poennes, si tcherdjî d' croes,
     Et shure e l' espåce li minme voye ! — Joseph Vrindts, Pâhûles rîmês, (1897), p.1 (fråze rifondowe).
   • Vî pere, vis è sovnoz vs co bén,
     Cwand dji hantéve Mareye
     Et k' vos m' dijhîz : « Ni vs pressez nén
     Po vs tcherdjî d' ene femreye » ? — Jean Dessard, D'ine cohe so l'aute, 1939, p.106, Ombåde a m’ vî pere (1905) (fråze rifondowe).
10. (viebe å prono) rimpli..

• Si tcherdjî li stoumak avou del påstedjreye. — Motî Forir (fråze rifondowe).

fé aler ene martchandijhe so ene ahesse pol tcheryî

| | singulî | pluriyal | | | ---------- | --------------------------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------ | | omrin | tcherdjî | tcherdjîs | | femrin | tcherdjeye | tcherdjeyes |

tcherdjî omrin

1. Pårticipe erirece omrin do viebe « tcherdjî ».

| | singulî | pluriyal | | | -------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------------------------- | | omrin | tcherdjî | tcherdjîs | | femrin padrî | tcherdjeye | tcherdjeyes | | femrin padvant | tcherdjeye | tcherdjeyès |

tcherdjî omrin (come addjectif djondrece, metou padvant u padrî l’ no)

1. k' a on gros pwès sor lu.
   • Les verts vantrins d’ mossea so les pîs des grands åbes
     Les vîs rotchîs tcherdjîs di grands leres come d’ ene båbe. — Martin Lejeune, Bultén del Societé d' Lidje, "L’crèyåcion d’Eve", tome 43, p. 140 (fråze rifondowe).
2. rimpli.
   • La wårdant s’ vire,
     Pus fir
     K’ i n’ fourit nawaire,
     On vî tchestea
     Si tait,
     Tcherdjî d’ istweres… — Jules Claskin, « Jules Claskin : Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, (1956), « Payîs walon », 1922, p.91-92 (fråze rifondowe).
   • L' awousse esteut fini, les djåbes estént rintrêyes
     Et les cinas tcherdjîs disk' al sovronde do toet
     Fjhît drener dzo leu poeds les sômîs viermouyeus. — Louis Lagauche, Mayon, (1923), p. 28 (fråze rifondowe).
   • Adon, ki l' gayole enairixhe
     Disk' å djoû les berlinnes tcherdjeyes
     Di ç' tcherbon la, k' fwait d' nos schaveus
     Li clé des oujhenes, des ovroes,
     Et l' pan beni d' tote l' industreye. — Jean Dessard, D'ine cohe so l'aute, 1939, p.74, Dizos lès molètes (1935) (fråze rifondowe).
3. rascovrou.
   • Les bateas tot tcherdjîs d' waerglaece
     K' on veyeut riglati d' å lon. — Joseph Vrindts, Vîx Lîge, (1901) p. 4, "Sov’nance d’Hiviér", (fråze rifondowe).
4. k' a bevou bråmint (di l' alcol).
   • I babouye totes sôres di contes,
     Po dislaxhî s’ cour tcherdjî d’ peket. — Joseph Vrindts, Pâhûles rîmês, (1897), «Li jou d’l’ an», p.96 (fråze rifondowe).
5. ki poite des fleurs, des fruts.
   • Onk danse, ou bén rôle a faxhene ;
     Èn ôte, ledjir come on tchivrou,
     Court al håye, råye divins les spenes,
     Des coxhes dedja tcherdjeyes di fleurs. — Martin Lejeune, Œuvres lyriques du poète wallon Martin Lejeune, p.148, « Nos ‘nn’ alans » (fråze rifondowe).
6. gårni, dressî.
   • C' est la ki l' djoû d' Sint Nicolai,
     A nole eure, nos esténs so pî,
     Po vey si l' tåve esteut tcherdjeye
     Et si l' shabot esteut vudî ! — Jean Dessard, D'ine cohe so l'aute, 1939, p.99, Amoûr di payisan (1934) (fråze rifondowe).
7. (mot d’ medcén).
   • Mostrez m' on on pô vosse linwe. (Après aveur loukî) Elle est bele et n' est nén tcherdjeye. — Jean Lejeune, Po marier Lèyontine, 1928, ake I, sinne XVI, p.18 (fråze rifondowe).

ki poite des fruts, des fleurs

1. tcherdjî come on bådet, tcherdjî come on moulet
2. tcherdjî come on Polonès