heft - Wîkîferheng (original) (raw)

Binêre herwiha: Heft

• IPA(kilîd): /ħæft/, حەفت
• Deng (Bidlîs)ⓘ
• Kîtekirin: heft

heft

heft

1. hejmar 7 (VII, ۷)
   • Sê ne s̤elas̤; erbeʿe çar in, ʿeyan
     Xemse u sittet çi ne? ew pênc u şeş
     Ḥeft in u heşt in ev in sebʿe s̤eman — (Ehmedê Xanî, Nûbihara Biçûkan, 1683)
   • Lew lêre he asitannişîn im
     Ev qeṣre ko heşt ṭebeq ʿeyan in
     Yek ya min he ḥeft ṭebeq di wan in — (Ehmedê Xanî, Mem û Zîn, ~1692)
   • Hin silsilebend u hin di seyyar
     Encumṣifet encum in firûzan
     Heft şev di temam u heft-i rûzan — (Ehmedê Xanî, Mem û Zîn, ~1692)
   • Ṣed wekî şahê Xurasanê di ferwarê te bî
     Gerçi der iqlîmê rabiʿ hate textê selṭenet
     Padişahê heft-i iqlîman selamkarê te bî — (Melayê Cizîrî, Dîwan, ~1640)
   • Mîm û Hey heftê felek çûn,
     Ji Hicretê dewran gelek çûn,
     Sal hizar û çil û yek çûn,
     Ev xezel anî diyare. — (Feqiyê Teyran, , ~1620)
   • Di çîrokan de ev gotina wiha cihê xwe digire: Heft bira, heft tebeqe binê erdê, heft sal, heft roj, hûtê heft serî, heft şev û heft roj û hwd. — (2015, Mehmet Bozkoyun, Beşek Ji Folklora Kurdî: Çîrok[1], Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi)

• kurdî-erebî: حەفت

• kurdî-krîlî: һ’әфт

• (0) sifir

• (1) yek

• (2) du

• (3) sê

• (4) çar

• (5) pênc

• (6) şeş

• (7) heft

• (8) heşt

• (9) neh

• (10) deh

• (11) yazde

• (12) dazde

• (13) sêzde

• (14) çarde

• (15) pazde

• (16) şazde

• (17) hevde

• (18) hejde

• (19) nozde

• (20) bîst

• (30) sî

• (40) çil

• (50) pêncî

• (60) şêst

• (70) heftê

• (80) heştê

• (90) not

• (100) sed

• (1.000) hezar

• (1.000.000) milyon

• (1.000.000.000) milyar

• heft in, bikefteleft in

• soranî: hewt, heft

• kurdiya başûrî: heft

• goranî/hewramî: hewt

• zazakî: hewt

Ji proto-hindûewropî *septḿ̥ (“heft”). Hevreha soranî حەوت (ħewt), kurdiya başûrî û lekî heft, goranî/hewramî hewt, zazakî hewt, hot, farisî هفت (heft), tacikî ҳафт (heft), belûçî ہپت (hept), farisiya navîn 𐫍𐫛𐫤‎ (hpt‎) (h'pt), 𐫍𐫜𐫤‎ (h'ft), osetî авд (avd), sogdî 𐼰𐼱𐽂𐼳‎ (ʾβth) û 𐼰𐼱𐽂𐼰‎ (ʾβtʾ), avestayî  (hapta, /hepte/)... yûnaniya kevn ἑπτά (hêpta), yûnaniya niha επτά (eptá) û εφτά (eftá)... ermeniya kevn եաւթն (êawtʿn), ermeniya niha յոթ (yotʿ)... sanskrîtî सप्तन् (septan)... lîtwanî septyni, latviyayî septiņi... latînî septem, fransî sept, îtalî sette, portugalî sete, spanî siete... gotî 𐍃𐌹𐌱𐌿𐌽 (sibun), inglîzî seven, almanî sieben, danmarkî syv, swêdî sju...

S-ya proto-hindûewropî di zimanên îranî de dibe H. Binêre bo nimûne: havîn, hev, hemû.

Peyva hindûewropî dişibe hevwateya xwe zimanên samî jî: erebî سبعة (seb'e), maltayî sebgħa, aramî שבעא (şeb'a), siryanî ܫܒܥܐ (şeb'a), îbrî שבע (şeva) lê nêzîkiya wan ihtimalen tenê tesedifî ye.

Çavkanî:

• Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.

• Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg

• Kümmel, Martin Joachim (2016): Einführung ins Ostmitteliranische [Nasandina îraniya rojhilatî-navendî] (bi almanî), Jena: Friedrich-Schiller-Universität Jena.

• Novák, Ľubomír (2013) Problem of Archaism and Innovation in the Eastern Iranian Languages (PhD dissertation)‎[[2]], Prague: Univerzita Karlova v Praze, filozofická fakulta.

• Pokorny, Julius, Ferhenga etîmolojî ya hindûewropî ["Indogermanisches etymologisches Wörterbuch (bi almanî)"], Bern, 1959

• The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi îngilîzî û rusî): http://starling.rinet.ru/

• Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010

• Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots[3], Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an

• Aarî: tabzá

• Abxazî: бжьба (bž̍bā)

• Adîgeyî: блы (blə)

• Afarî: malcíin

• Afrîkansî: sewe → af

• Akanî: ason, asong

• Aklanon: pito

• Albanî: shtatë → sq

• Almaniya bilind a kevn: sibun

• Almaniya Pennsylvania: siwwe

• Almanî: sieben → de

• Altayiya başûrî: јети (ǰeti)

• Alutîqî: mallrungin

• American Sign Language:

• Amharî: ሰባት → am (säbat) (numeral: ፯ (7))

• Apaçî:
  Apaçiya rojava: gosts'idi

• Aragonî: siet, siete, set

• Aramî:
  Aramiya nû ya asûrî: ܫܲܒ݂ܥܵܐ n (šāwʿa), ܫܒ݂ܲܥ m (šwāʿ)
  Siryaniya klasîk: ܫܒܥܐ n (šaḇʿā), ܫܒܥ m (šəḇaʿ)
  Aramiya babîlonî ya cihûyî: שִׁבְעָא n (šiḇʿā), שְׁבַע m (šəḇaʿ)
  Neo-aramiya rojavayî: ܫܒܥܐ n (šobʿa), ܐܫܒܥ m (ʾešbaʿ)

• Argobbayî: ሳኢንት (sa'int)

• Aromanî: shapti, shapte

• Asamî: সাত (xat) (numeral: ৭)

• Asî: pito

• Astûrî: siete → ast

• Atong (Hindistan): sene

• Avarî: анкьго (ankkˡʼgo)

• Aymarayî: paqallqu

• Aynuyî: アㇻワン (arwan)

• Azerî: yeddi → az

• Balînî: pitu

• Banjarî: pitu

• Baskî: zazpi → eu

• Bassayî: mɛ̀nɛ̌ìn-sɔ̃́

• Başkîrî: ете (yete)

• Belarusî: сем → be (sjem), сямёра (sjamjóra)

• Bengalî: সাত → bn (śat) (numeral: ৭)

• Bîkoliya naverast: pito

• Bîslamayî: seven

• Bretonî: seizh → br

• Bruneyî: tujuh

• Buduxî: йийиб (jijib), йийид (jijid)

• Bugî: pitu

• Bukidnon manoboyiya rojavayî: pitu

• Bulgarî: се́дем (sédem)

• Burmayî: ခုနစ် → my (hku.nac) (numeral: ၇ → my (7))

• Buryatî: долоон (doloon)

• Conxayî: བདུན (bdun)

• Cuyunonî: pito

• Çamicuroyî: kanchis

• Çeçenî: ворхӏ (vorh)

• Çekî: sedm → cs

• Çerokî: ᎦᎵᏉᎩ (galiquogi)

• Çinook jargonî: sinamakwst

• Çîçewayî: sanu n'ziwiri

• Çînî:
  Kantonî: 七 (cat1)
  Dunganî: чи (či)
  Hakkayî: 七 (chhit)
  Mandarînî: 七 → zh (qī) (numeral: 柒 → zh)
  Min dongî: 七 (chék)
  Minnanî: 七 → zh-min-nan (chhit)
  Wuyî: 七
  Xiangî: 七

• Çukçî: ӈэръамытлыӈэн (ṇėrʺamytlyṇėn)

• Çuvaşî: ҫиччӗ (śiččĕ), ҫичӗ (śičĕ), ҫич (śič)

• Çûkî: fis, fisu, fuchö, fumön

• Dalmatî: sapto

• Danmarkî: syv → da

• Dena'inayî: qents'ughi'i

• Divehî: ހަތް (hat̊)

• Dolganî: һэттэ (hette)

• Drungî: seunyit

• Dupaningan agtayî: pitu

• Dusuniya navendî: turu

• Efateyiya başûr: ilaru

• Endonezyayî: tujuh → id

• Erebî: سَبْعَة → ar (sabʕa), (numeral: ٧ (7))
  Erebiya misrî: سبعة (sabaʕa)

• Ermenî: յոթ → hy (yotʻ)
  Ermeniya kevn: եօթն (eōtʻn)

• Erzayî: сисем (sisem)

• Esperantoyî: sep → eo

• Estonî: seitse → et

• Etiyopiya klasîk: ሰብዐቱ n (säbʿätu), ሰብዑ m (säbʿu) (numeral: ፯ (7))

• Evenî: надан (nadan)

• Evenkî: надан (nadan)

• Extremaduranî: sieti

• Farisî: هَفت (haft) (numeral: ۷)

• Fatalukuyî: fitu

• Ferî: sjey → fo

• Fîjî: vitu → fj

• Fînî: seitsemän → fi

• Fransî: sept → fr

• Friyolî: siet

• Frîsiya bakur:
  Frîsiya bakur: sööwen
  Frîsiya bakur: seeben
  Frîsiya bakur: soowen

• Frîsiya kevn: siūgun

• Frîsiya saterlandî: sogen

• Frîsî: sân → fy

• Gaelîka skotî: seachd, seachdnar n

• Galîsî: sete → gl

• Garîfunayî: sedü

• Gîlekî: هفت (haft)

• Gotî: 𐍃𐌹𐌱𐌿𐌽 (sibun)

• Gujaratî: સાત → gu (sāt) (numeral: ૭)

• Gurcî: შვიდი → ka (švidi)

• Guwaranî: pokõi

• Haîtî: sèt

• Hawayî: hiku, ʻehiku

• Hawsayî: bakwài

• Higaononî: pito

• Hindî: सात → hi (sāt) (numeral: ७ → hi (7)), सत → hi (sat), सप्त → hi (sapt)

• Hîlîgaynonî: pito

• Hlaiyî: tou

• Hmongî: xya

• Holendî: zeven → nl

• Hopîyî: tsangeʼ

• Hunsrikî: sieve

• Îbranî: שֶׁבַע m (sheva), שִׁבְעָה n (shiv'a)

• Îdoyî: sep → io

• Îgboyî: asaa

• Îlokanoyî: pito

• Îngilîziya kevn: seofon

• Îngilîziya navîn: seven

• Îngilîzî: seven → en

• Îngriyî: seitsen

• Înterlîngua: septe → ia

• Îranunî: pitu

• Îrlendî: seacht → ga

• Îsnagî: pitto

• Îstriyotî: siete, sjete

• Îstro-romanyayî: șåpte

• Îtalî: sette → it

• Îzlendî: sjö → is

• Japonî: 七 → ja (しち, shichi; なな, nana); 七つ → ja (ななつ, nanatsu)

• Jarayî: tơjuh

• Javayiya kevn: pitu

• Javayî: pitu → jv

• Jurçenî: nadan

• Kabardî: блы (blə)

• Kalalîsûtî: arfineq marluk

• Kalmîkî: долан (dolan)

• Kannadayî: ಏಳು → kn (ēḷu) (numeral: ೭ → kn (7))

• Kanuriyî: túlùr

• Kapampanganî: pitu

• Kapverdî: seti

• Karaçay-balkarî: джети (ceti)

• Karelî: seiččemen

• Kaşûbî: sétmë

• Katalanî: set → ca

• Kaurnayî: wangu

• Keçwayî: qanchis, gancis

• Kinaray-ayî: pito

• Kirgizî: жети → ky (ceti)

• Kîkongoyî: nsambwadi

• Kîkûyûyî: mũgwanja

• Kîngalî: හත → si (hata)

• Kîrîbatî: itiua

• Komî-permyakî: сизим (sizim)

• Komî-zîriyî: сизим (sizim)

• Koreyî: 일곱 → ko (ilgop), 칠 → ko (chil), 七 → ko

• Kornî: seyth

• Korsîkayî: setti → co

• Kreyoliya fransî ya Louisiana: sèt

• Kreyoliya morîtanî: set

• Krî: tepakohp

• Kumikî: етти (yetti)

• Ladînî: set

• Lakotayî: šakówiŋ

• Latgalî: septeni n, septenis m

• Latînî: septem → la

• Latviyayî: septiņi → lv n, septiņas m

• Lawsî: ເຈັດ (chet) (numeral: ໗ (7))

• Lezgînî: ирид (irid)

• Lîgûrî: sette

• Lîtwanî: septyni → lt n, septynios m

• Lîvonî: seis

• Lombardî: set, sètt

• Lueyî: ᦵᦈᧆ (ṫsed) (numeral: ᧗)

• Luksembûrgî: siwen → lb

• Mòçenoyî: sim

• Madurayî: pɛttɔʔ

• Maguindanaoyî: pitu

• Makasaeyî: fitu

• Makasarî: tuju

• Makedonî: седум → mk (sedum)

• Malagasî: fito → mg

• Malay:
  Malezî: توجوه, ڤيتو, سڤتا
  Rûmî: tujuh → ms, pitu → ms, sapta

• Malayalamî: ഏഴു → ml (ēḻu), ഏഴ് → ml (ēḻŭ) (numeral: ൭)

• Maltayî: sebgħa → mt

• Mançûyî: ᠨᠠᡩᠠᠨ

• Mangarevanî: hitu, itu

• Manksî: shiaght

• Mansakayî: pito

• Maorî: whitu → mi

• Maranaoyî: pito

• Maratî: सात (sāt)

• Marî:
  Mariya rojhilatî: шымыт (šymyt)

• Marîkopayî: paxkieg

• Marşalî: jimjuon

• Mazenderanî: هفت

• Mecarî: hét → hu

• Mizoyî: pa-sari

• Mînangkabawî: tujuah

• Mîrandî: siete

• Mokşayî: сисем (sisem)

• Mongolî:
  Cyrillic: долоо → mn (doloo)
  Mongolî: ᠳᠣᠯᠤᠭ᠎ᠠ (dolug-a) ᠗ (7)

• Monî: ထပှ် (həpɔh)

• Montagnaîsî: nishuasht, nishuautash

• Munsî: níishaash

• Muongî: páy

• Nahwatliya klasîk: chicōme

• Nahwatlî: chicome → nah

• Namayî: hû

• Nambasiya mezin: isaru

• Nanayî: надан (nadan)

• Navajoyî: tsostsʼid

• Nawrûyî: aeiu

• Nedersaksî:
  Saksoniya jêrîn ya holendî: söben, söven, seben, seven
  Almaniya jêrîn a almanî: sëwe, sëwen, sæwen, sæben, söven

• Nepalî: सात → ne (sāt)

• Nîvxî: ӈамк (ŋamk)

• Nîwî: fitu

• Nogayî: ети (yeti)

• Norsiya kevn: sjau

• Norwecî: sju → no, syv → no

• O'odhamî: vevkam

• Ohloniya başûr: tsaquichi

• Ojibweyî: niizhwaaswi

• Oksîtanî: sèt → oc

• Oriyayî: ସାତ (satô) (numeral: ୭ (7))

• Orokî: нада (nada)

• Oromoyî: torba

• Osetî: авд (avd)

• Oskanî: 𐌔𐌄𐌚𐌕𐌄𐌍 (seften)

• Osmanî: یدی (yedi)

• Oygurî: يەتتە → ug (yette)

• Ozbekî: yetti → uz

• Palî: सत्त (satta), satta

• Pangasînanî: pito

• Papyamentoyî: shete

• Peştûyî: اوه (uwë)

• Piedmontîsî: set

• Pijînî: seven

• Polonî: siedem → pl, siedmioro → pl

• Portugalî: sete → pt

• Puncabî: ਸੱਤ → pa (satta) (numeral: ੭ (7))

• Qazaxî: жеті → kk (jetı)

• Qiptî: ϣⲁϣϥ (šašf)

• Rarotongî: ’itu

• Rohingyayî: hant

• Romagnolî: sët

• Romancî: set, siat, seat

• Romanî: efta
  Romaniya kalo fînî: efta

• Romanyayî: șapte → ro

• Rusî: семь → ru (semʹ), се́меро (sémero)

• Rusînî: сім (sim)

• S'gaw karenî: နွံ (nwee)

• Sahoyî: malxin

• Samî:
  Samiya înarî: čiččâm
  Samiya bakurî: čieža
  Samiya skoltî: čiččâm
  Samiya başûr: tjïjhtje

• Samoayî: fitu → sm

• Sanskrîtî: सप्तन् → sa (saptan)

• Santalî: ᱮᱭᱟᱭ (eyay)

• Sardînî: sete
  Sardînî: setti

• Sebwanoyî: pito

• Sicîlî: setti → scn, sietti → scn

• Sidamoyî: lamala

• Silesî: śedym

• Sindhî: سَتَ (sata)

• Sirananî: seibi, seybi

• Sirboxirwatî:
  Kirîlî: седам
  Latînî: sedam

• Sîkkîmî: དུཨིན (du.in)

• Skotî: seiven

• Slaviya kevn:
  Kirîlî: седмь (sedmĭ) (numeral: з҃)

• Slovakî: sedem → sk

• Slovenî: sédem → sl

• Somalî: toddoba → so

• Sorbî:
  Sorbiya jêrîn: sedym
  Sorbiya jorîn: sydom

• Spanî: siete → es

• Swahîlî: saba → sw

• Swêdî: sju → sv

• Şanî: ၸဵတ်း (tsét) (numeral: ႗)

• Şerpayî: བདུན (bdun)

• Tabasaranî: ургуб (urgub)

• Tacikî: ҳафт → tg (haft)

• Tagalogî: pito → tl

• Tahîtî: hitu

• Tamîlî: ஏழு → ta (ēḻu) (numeral: ௭)

• Taşelhitî: sa n yan m

• Tatiya cihû: хьэфд (ħəfd)

• Tausugî: pitu

• Tay dam: ꪹꪊꪸꪒ

• Tayî: เจ็ด → th (jèt) (numeral: ๗ → th (7))

• Tedim çinî: sagih

• Telûgûyî: ఏడు → te (ēḍu) (numeral: ౭ → te (7))

• Temazîxtiya atlasa navendî: ⵙⴰ (sa)

• Teteriya krîmî: yedi

• Teterî: җиде → tt (cide)

• Tetûmî: hitu

• Tigreyî: ሰቡዕ (säbuʿ) (numeral: ፯ (7))

• Tigrînî: ሸውዓተ → ti (šäwʿatä) (numeral: ፯ (7))

• Tirkiya kevn: 𐰘𐱅𐰃 (y²t²i /⁠yeti⁠/)

• Tirkî: yedi → tr

• Tirkmenî: ýedi → tk

• Tîbetî: བདུན (bdun) (numeral: ༧ (7))

• Tokpisinî: sevenpela

• Tongî: fitu

• Toxarî A: ṣpät

• Toxarî B: ṣukt

• Tuvalûyî: fitu

• Tuvanî: чеди (çedi)

• Udî: вуъгъ (vu̱ɣ)

• Udmurtî: сизьым (sizʹym)

• Unamî: nishash

• Urdûyî: سات (sāt)

• Ûkraynî: сім → uk (sim), се́меро (sémero)

• Venîsî: sete

• Vepsî: seicheme

• Viyetnamî: bảy → vi

• Volapûkî: vel → vo

• Voroyî: säidse

• Votî: seittse

• Walonî: set → wa

• Warayî: siete

• Weylsî: saith → cy

• Wîlamowî: zejwa

• Wînnebagoyî: šaagowį

• Wolofî: juróom ñaar

• Xakasî: читі (çití)

• Ximêrî: ប្រាំពីរ → km (prampii) (numeral: ៧ (7))

• Xosayî: sixhenxe

• Yagnobî: авд (avd)

• Yakanî: pitu'

• Yakutî: сэттэ (sette)

• Yaoyî: msano na wili

• Yidîşî: זיבן (zibn)

• Yiyiya siçuwayî: ꏃ (shyp)

• Yupîkiya navendî: malrunlegen

• Yûnanî: επτά → el (eptá), ζ΄
  Kevn: ἑπτά (heptá), ζ΄

• Zhuangî: caet (Sawndip 七)

• Zouyî: segi

• Zuluyî: isikhombisa → zu

• Zuniyî: kwilelekk'ya

heft m

1. behî, tazî
   • Li pey merasima goristanê îca ya li malê dest pê dikir. Li Cizîrê berê û pêş de cihê serxweşiyê (tazîye) mizgeft e. Ji ber ko mala yê mirî mêhvanên zêde raneke, yan jî daku kesên têne serxweşiyê bi awakî rehet karibin nimêja xwe bikin û we’iz bête dayîn çanda mizgeftê rûniştiye. Li navenda Cizîrê navekî din yê cihê serxweşiyê heye, ew jî hefte. “Me hefta xwe danî filan mizgeftê”, “ez ê herim filan mizgeftê, li wêdê heft jî heye” filan. — (12/2010, Abdulkadir Bingöl, Li Cizîra Botan mirin û dêlindêza mirinê [arşîv], Nefel.com)

Ihtimalen ji navê hejmara heft, 7 anku taziya heft rojan.

• Deng (DYA)ⓘ

heft

1. giranî, sengînî, qursî
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]
2. kêş, wezn
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]