kilîd - Wîkîferheng (original) (raw)

• Deng (Bidlîs)ⓘ

çend kilîd

kilîd m, k-ya req

1. Asinkê derî pê tê vekirin; amûra qilf pê vedibe yan tê girtin.
   Hevmane: mifte, enextar
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]
2. (mecazî) çare, çareserî, hel
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]
3. (mecazî) pirr giring
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

• Bo tîrê qeda kirîne amanc
  Goya ko li serhedan kilîd in
  Her ta'ife seddek in sedîd in — (Ehmedê Xanî, Mem û Zîn, ~1692)
• kurdî-erebî: کلید
• kilîld
• kilîdk

Bide ber soranî کلیل (kilîl), farisî کِلید (kelid) / کَلید (kalid) û farisiya navîn *kilēd, taliyê ji yûnaniya kevn κλείς, κλειδός (kleís, kleidós) ji proto-helenî *klāwī́ds, ji proto-hindûewropî *kleh₂u- (“kilîl/qilf”). Yûnanî κληΐς (kliḯs) herwiha serekaniya fransî clé, clef in ku ya fransî cotrehê qilf ya kurdî ye.

• Almanî: Schlüssel → de m, Türschloss → de m, Verschluss → de m, Schloss → de m, ?Schloß → de
• Endonezyayî: kunci → id
• Farisî: کلید → fa, قفل → fa, مفتاح → fa
• Fînî: avain → fi
• Fransî: clef → fr m, clé → fr m
• Holendî: sleutel → nl
• Îngilîziya kevn: cæg → ang
• Îngilîzî: key (device for opening a lock)
• Îtalî: chiave → it m
• Japonî: kagi → ja (kagi)
• Katalanî: clau → ca
• Latînî: clavis → la
• Lîtwanî: raktas → lt m
• Norwecî: nøkkel → no m
• Oksîtanî: clau → oc
• Polonî: klucz → pl m
• Portugalî: chave → pt
• Romanyayî: cheie → ro m
• Rusî: ключ → ru (ključ)
• Slovakî: kľúč → sk m
• Slovenî: ključ → sl m
• Spanî: llave → es m
• Swahîlî: ufunguo → sw, funguo → sw
• Swêdî: nyckel → sv
• Tirkî: anahtar → tr, kilit → tr, açar → tr, açacak → tr