na - Wîkîferheng (original) (raw)

Binêre herwiha: Na û na-

• IPA(kilîd): /ˈnɑː/
• Deng (Bidlîs)ⓘ
• Kîtekirin: na

Na!

na

1. nexêr, ne, no, bersiva redker,
   bersiva neyînî bo pirseke erênî,
   peyvikek e ku wateya dijî gotinekê didiyê:
   – Gelo ew kurd e?
   – Na. ― Ew ne kurd e.
   – Tu dê îro biçî?
   – Na. ― Ez naçim.
2. erêkirina pirseke neyînî, qebûlkirina pirseke negatîv
   Gelo ew ne kurd e? – Na. ― Ew ne kurd e.
   Tu îro nayê? – Na. ― Ez nayêm.
3. peyveke qedexekirinê yan haydarkirinê:
   Na, wisa nekin!

• kurdî-erebî: نا

• kurdî-krîlî: на

• ne (1)

• nexêr (1)

• no (1)

• belê

• erê

• a

• e

• lebê

• na-

• ma-

• na-

• me-

• an

• ba

• ca

• ça

• da

• ga

• ha

• ka

• la

• ma

• pa

• ra

• sa

• şa

• ta

• va

• wa

• ya

• za

Herwiha ne û no, hevrehên soranî نا (na) û نه (ne), goranî/hewramî ne, zazakî nê, farisî نا (na) û نه (ne, nê) û نی‎ (nê), tacikî на (na) û не (ne), pehlewî 𐭫𐭠‎ (nê), avestayî 𐬥𐬀‎ (na, /ne/), osetî нæ (næ), hexamenişî nai (/ney/), sanskrîtî न (ná), hindî न (na) û ना (nā), ûrdûyî نہ‎ (na, ne), ‎latviyayî ne, lîtwanî nè, rusî не (nʸê, nʸi), bulgarî не (nê), çekî ne, polonî û slovakî nie, bretonî ne, îrlendî ní, latînî nē û nōn, fransî ne û non, îtalî no û non, spanî no, portugalî não, romanî nu, îngilîzî no û not, almanî nein, danmarkî û swêdî nej (/ney, nêy/), norwecî nei... hemû ji proto-hindûewropî *ne.

Peyv wek ne ... ne ji zimanên îranî ketiye tirkî jî.

Peyva kurdî nexêr û ya farisî نخیر‎ (nexêyr) awayekî rêzgirtin û ihtiramê yê gotina na, ne ye û ji ne ya îranî û خیر‎ (xeyr) (xêr, xweşî, bereket) ya erebî hatiye çêkirin wek heçku mirov bibêje "bixêr be lê na" yan "na lê bixêr be".

Peyva tirkî hayır (na, ne, nexêr) jî dîsa ji erebî خیر‎ (xeyr) (xêr, xweşî, bereket) e û wê di tirkî de bergeha bikaranînê li yok ya xwemalî teng kiriye. Di zimanên din yên tirkîkî de bi piranî hevrehên peyva yok hem li cihê yok û hem jî cihê hayır tên bikaranîn.

Çavkanî:

• Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.

• Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg

• Lubotsky, Alexander. Indo-Aryan inherited lexicon . University of Leiden.

• Nişanyan, Sevan: Çağdaş Türkçenin Etimolojisi [Etîmolojiya Tirkiya Niha] (bi tirkî)

• Pokorny, Julius, Ferhenga etîmolojî ya hindûewropî ["Indogermanisches etymologisches Wörterbuch (bi almanî)"], Bern, 1959

• Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010

• Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots[1], Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an

• Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <etymonline.com> by Douglas Harper.

• The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi îngilîzî û rusî): http://starling.rinet.ru/

• Soranî: نا‎ (na), نه‌‎ (ne), nexêr

• Xwarîn: na, ne, nexêr

• Hewramî: ne

• Zazakî: nê, ney, nêxêr

• Abxazî: мап (māṗ)

• Afrîkansî: nee → af

• Albanî: jo → sq, nuk → sq

• Almanî: nein → de ; nee → de, nö → de Şablon:a

• Alutîqî: qang'a

• Aramî:
  Îbranî: לא (lā’)
  Siryanî: ܠܐ (lā’)

• Aromanî: nu

• Asamî: নাই (nai), নহয় (nohoy), না (na)

• Astûrî: nun → ast

• Azerî: yox → az, xeyr → az

• Baskî: ez → eu

• Başkîrî: юҡ (yuq)

• Belarusî: не → be (nje)

• Bengalî: না → bn (na), জি না (ji na), জ্বী না → bn (jī na)

• Bîkoliya naverast: dai, bako

• Bretonî: nann → br

• Bulgarî: не → bg (ne)

• Burmese:, မဟုတ်ပါဘူး (ma.hutpabhu:), ဟင့်အင်း → my (hang.ang:)

• Çamicuroyî: kala

• Çeçenî: хӏан-хӏа (han-ha)

• Çekî: ne → cs

• Çerokî: ᏝᏃ (tlano), Ꮭ → chr (tla)

• Çîçewayî: iyayi

• Çîkasawî: ki'yo

• Çînî:
  Kantonî: 不 (bat1)
  Dunganî: бу (bu)
  Mandarînî: 不 → zh (bù), 否 → zh (fǒu), 沒 / 没 → zh (méi), 沒有 / 没有 → zh (méiyǒu)

• Çoktawî: kíyo

• Danmarkî: nej → da

• Endonezyayî: tidak → id

• Erebî: لَا → ar (lā)
  Erebiya misrî: لَأ (laʔ), لَا (lā)
  Erebiya hîcazî: لَأ (laʔ), لَا (lā)
  Erebiya fasî: لَا (lā)
  Erebiya başûrê şamê: لَأ (laʔ)

• Ermenî: ոչ → hy (očʻ), չէ → hy (čʻē)

• Esperantoyî: ne → eo

• Estonî: ei → et

• Farisî: نه → fa (na), نخیر → fa (naxeyr), خیر → fa (xeyr)

• Ferî: nei → fo

• Fîjî: sega → fj

• Fînî: ei → fi

• Fransiya kevn: non

• Fransî: non → fr

• Friyolî: no

• Frîsî: nee → fy

• Galîsî: non → gl

• Garîfunayî: inó, uá

• Gayî: daabi, dabida

• Gotî: 𐌽𐌴 (nē)

• Guaraniyiya paraguayanî: nahániri

• Gujaratî: ના (nā)

• Gurcî: არ (ar), არა (ara)

• Guwaranî: nahániri → gn

• Halkomelemî: éwe

• Hawayî: ʻaʻole

• Hindî: नहीं → hi (nahī̃), जी नहीं (jī nahī̃)

• Hîlîgaynonî: indi, dili

• Holendî: nee → nl, neen → nl

• Îbanagî: ari

• Îbranî: לֹא → he (lo)

• Îdoyî: no → io

• Îngilîziya kevn: nese

• Îngilîzî: no → en

• Înterlîngua: no

• Înuîtî: ᐋᒃᑲ (aakka)

• Îrlendî: ní hea.

• Îtalî: no → it

• Îzlendî: nei → is

• Japonî: いいえ → ja (iie), いえ → ja (ie), ううん → ja (u'un), 違う → ja (ちがう, chigau), いや → ja (iya)

• Javayî: ora → jv

• Kannadayî: ಇಲ್ಲ → kn (illa)

• Kapampanganî: ali, e

• Karelî: ei

• Katalanî: no → ca

• Keçwayî: mánan

• Kinaray-ayî: indi

• Kirgizî: жок → ky (cok)

• Kîngalî: නැ (næ)

• Komançî: kee

• Koreyî: 아니요 → ko (aniyo), 아뇨 → ko (anyo), 아니 → ko (ani)

• Latgalî: nā

• Latînî: minime → la, non → la, ne → la

• Latviyayî: nē → lv

• Lawsî: ບໍ່ (bǭ)

• Lîmbûrgî: nae → li

• Lîtwanî: ne → lt

• Luksembûrgî: nee, neen → lb

• Makedonî: не (ne)

• Malayalamî: അല്ല → ml (alla), ഇല്ല → ml (illa)

• Malezî: tidak → ms, tak → ms

• Maltayî: le → mt

• Mandinkayî: hani

• Manksî: cha nee

• Maorî: kāo

• Maratî: नाही (nāhī)

• Mecarî: nem → hu

• Miskitoyî: apia

• Misrî: (m-bjꜣt)

• Mongolî: үгүй → mn (ügüj)

• Napolîtanî: none

• Navajoyî: dooda, ndagaʼ

• Nepalî: नाई (nāī), हुन्न (hunna), अहँ → ne (ahã)

• Nootkayî: wik

• Norsiya kevn: nei

• Norwecî: nei → no
  Norweciya nînorskî: nei → nn

• Ohloniya bakur: 'ák̄we

• Ojibweyî: gaawiin

• Oksîtanî: non → oc

• Osetî: нӕ (næ), нӕй (næj)

• Osmanî: یوق (yok)

• Oygurî: ياق (yaq)

• Ozbekî: yoʻq → uz

• Palawî: ng diak

• Pangasînanî: andi

• Papyamentoyî: nò

• Peştûyî: نه → ps (na)

• Pîpîlî: inte, te, tesu

• Plodîşî: nä

• Polonî: nie → pl

• Portugalî: não → pt

• Puncabî: ਨਹੀਂ (nahī̃), نہیں (nheṉ)

• Qazaxî: жоқ → kk (joq)

• Qiptî: ⲙⲙⲟⲛ (mmon)

• Romancî: na

• Romanî: na

• Romanyayî: nu → ro

• Rusî: нет → ru (net)

• Rusînî: нїт (njit)

• Samiya bakurî: a-a

• Samoayî: leai

• Sanskrîtî: नहि → sa (nahi)

• Sardînî: no, non, nu

• Sebwanoyî: dili

• Sicîlî: no → scn

• Silesî: ńy

• Sirboxirwatî:
  Kirîlî: не
  Latînî: ne → sh

• Skotî: naw

• Slaviya kevn: ⱀⰻ (ni)

• Slovakî: nie → sk

• Slovenî: nè → sl

• Sorbî:
  Sorbiya jêrîn: ně

• Spanî: no → es

• Swahîlî: hapana → sw, sivyo

• Swêdî: nej → sv

• Tacikî: на → tg (na), не → tg (ne)

• Tagalogî: hindi → tl

• Tamîlî: இல்லை → ta (illai)

• Tayî: ไฮ้ → th (hái), ไม่ → th (mâi), เปล่า → th (bplào)

• Telûgûyî: కాదు → te (kādu), లేదు → te (lēdu)

• Temazîxtiya atlasa navendî: ⵓⵀⵓ (uhu)

• Teterî: юк (yuk)

• Tirkî: yok → tr, hayır → tr

• Tirkmenî: ýok, ýook

• Urdûyî: نہیں (nahī̃), جی نہیں (jī nahī̃)

• Ûkraynî: ні → uk (ni)

• Viyetnamî: không → vi

• Volapûkî: no → vo

• Warayî: diri

• Weylsî: na

• Wiradhurî: wiray

• Wînnebagoyî: kaʼo

• Wolofî: déedéet

• Ximêrî: ទេ → km (tei), អត់ទេ (ʼɑttei), បាទទេ (baattei)

• Yidîşî: ניין (neyn)

• Yorubayî: kò, kọ

• Yûnanî: όχι → el (óchi)
  Kevn: οὐχί (oukhí), οὔ (oú)

• Zimanê destan ê emerîkî: H^o@Side-PalmForward Flatten

• Zuluyî: cha → zu, qha

• ǃXóõ: ʻĩĩ

Ev qismê Wergerê ji malûmatên naveroka vê versiyona madeya no a Wîkîferhenga îngilîzî pêk tê.

na

1. (vê demê, vî zemanî): Guhartoyeke niha.
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

na

1. (navber, nav) Guhartoyeke nav. (2)
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

na

1. Kesê sêyem yekjimar raboriya sade ji lêkera nan.

na

1. na, ne, nexêr
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

na

1. vê, ev (bo mêzayendan)
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

bi metatezê hevreha farisî an, belûçî ã, kurmancî hin- (wê/wî: hingê = wê demê) ji zimanên îranî

na

1. tu (wek biker)
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

na

1. û (herwiha, hem)
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

na

1. li ser
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

Ev made ji wergerên li ser hatiye çêkirin. Dibe ku tê de xeletiya wergerê hebe.[rûpelên din]

na

1. ji (bo berhevdanê)
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

Ev made ji wergerên ji hatiye çêkirin. Dibe ku tê de xeletiya wergerê hebe.[rûpelên din]

na

1. piştî, li pey, li dûv
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

na

1. û (herwiha, hem)
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

na

1. yan, an
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

na

1. û (herwiha, hem)
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

na

1. û (herwiha, hem)
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

na

1. (element) sodyûm
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

Ev made ji wergerên sodyûm hatiye çêkirin. Dibe ku tê de xeletiya wergerê hebe.[rûpelên din]

na

1. li ser
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

Ev made ji wergerên li ser hatiye çêkirin. Dibe ku tê de xeletiya wergerê hebe.[rûpelên din]

• Deng (São Paulo, Brezîl)ⓘ

na

1. li ser
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

Ev made ji wergerên li ser hatiye çêkirin. Dibe ku tê de xeletiya wergerê hebe.[rûpelên din]

na

1. li ser
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

Ev made ji wergerên li ser hatiye çêkirin. Dibe ku tê de xeletiya wergerê hebe.[rûpelên din]

na

1. li ser
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

Ev made ji wergerên li ser hatiye çêkirin. Dibe ku tê de xeletiya wergerê hebe.[rûpelên din]

na

1. li ser
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

Ev made ji wergerên li ser hatiye çêkirin. Dibe ku tê de xeletiya wergerê hebe.[rûpelên din]

na

1. li ser
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

Ev made ji wergerên li ser hatiye çêkirin. Dibe ku tê de xeletiya wergerê hebe.[rûpelên din]

na

1. û (herwiha, hem)
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

na

1. ji (bo berhevdanê)
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

Ev made ji wergerên ji hatiye çêkirin. Dibe ku tê de xeletiya wergerê hebe.[rûpelên din]

na

1. (malbat) kur (zarokê nêr yê kesekî)
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

na

1. (avahî) xanî, avahî, bîna
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

Ev made ji wergerên xanî hatiye çêkirin. Dibe ku tê de xeletiya wergerê hebe.[rûpelên din]

na

1. ji (bo berhevdanê)
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

Ev made ji wergerên ji hatiye çêkirin. Dibe ku tê de xeletiya wergerê hebe.[rûpelên din]