doe - Wiktionary (original) (raw)
Algemein Gesjreve Limburgs
[bewirk]
doe (Nederlands: toen)
Persuunlik veurnaamwaord
[bewirk]
doe (Nederlands: gij, jij)
- Broenssems: doe
- Hessels: dzjië
- Mestreechs: diech
- Mofers: doe~
- Remunjs: doe
- Tungers: dzjie
- Valkebergs: doe, diech
- Venloos: doe, dich
- Wieërts: doe, geej
Varrejasie
doe (Nederlands: nadat)
Persuuenlik veurnaamwaord
[bewirk]
doe /dú: ~ du̽/
- (nominatief, twieëdje persoean, inkelvaad) verwies nao d'n óntvenger (loesterieër) of de laezer
Doe mós det zelf doon; dao hulp tich geine mit.
Raod
"doe" gebroek me taenge jónger luuj of luuj wo m'n 'ne goje vrundjsjap mit haet; de belaefdje vorm is "geer".
Aafbraeking
- doe
Synonieme
Aafleijinge
Zagswies
- doe zègke (taengen emes): emes aanspraeke mit doe en dich (en neet geer en uch)
- Noe doe, dan ich: Dit wuuert gebroek wen de spraeker spraokeloos is euver waat juus gezag is geworen en de loesterieër(s) dinkelik ouch.
Vermeljing
- Bakkes, Pierre: Mofers Waordebook, Stichting Mofers Waordebook (2007); p. 102.
't Waord doe wuuert döks ónbeklemtoeandj oetgespraoken es se of te. 't Waord te is d'n aadste vorm, mer allewiel klink veural se:
- Waat höbs te dichzelf noe weer aangedaon?
- Wie mèns se det?
Benaodrök wuuert de vorm toe gebroek nao e wirkwaord:
- Mós toe det gans allein doon; wo is dae Wiel?
't Waord doe broek me wen 't 't óngerwerp vanne zats is; nao 't veurzitsel es, broek me zowaal dich (mit thornversjuving: tich) of doe (of toe), boete wen 't wuuert benaodrök of wuuert veuraafgegange door 'n biezats:
- Wimke is eine kop klènder es tich. of Wimke is eine kop klènder es toe.
- Waem haet gewónne? - Det lieks toe te zeen.
- Dem waat t'r zeuk bös toe! (biezats, dus doe)
- De bèste verkuiper blieks toe te zeen. (benaodrök, dus doe)
't Waord dich is noeatj óngerwerp van 'ne zats: Dich höbs ... of Bös dich ... kump in Mofert neet veur.
Veur naodrök te ligke kan me de paragogische sjwa toeveuge:
- Waem mèns se det det gedaon haet? - Det bös toe-e!
De paragogische sjwa kan m'n ouch toeveugen anen accusatief:
- Neet allein iche; ouch diche!
- Det glaas waat dao steit is nag van diche.
E deil wirkwäörd, worónger dunke, broeke neet de nominatief doe, meh d'n accusatief dich:
- Dich tunk det waal, mer ich vinj det neet!
De biebehuuerendje bezittelike veurnaamwäörd zeen: diene(n) (mannelik), dien (vrouwelik, mieëvaad), die(n) (ónziejig attributief) en ('t) dient (ónziejig predikatief):
- Haet diene miens die ganse badkamer verboedj?
- Det glaas is 't dient. (Det is die glaas. - Det glaas is van dich.)
| inkelvaad | mieëvaad | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1e pers. | 2e pers. | ↑2e pers. | 3e pers. m. | 3e pers. v. | 3e pers. ó. | 1e pers. | 2e pers. | 3e pers. | ||
| nom. | sjrif | ich↓iche | doe | geer | haedae | hetdetdie↑zie | det | veer | geer | ziedie |
| IPA | /ɪç//ɪçe/ | /dú:/ | /ʝé:r/ | /hɛ́://dɛ́:/ | /hæt//dæt//dì://zí:/ | /dæt/ | /vé:r/ | /ʝé:r/ | /zí://dì:/ | |
| acc. | sjrif | mich | dichtich | uch | dem'm | ós | uch | häör | ||
| IPA | /mɪç/ | /dɪç//tɪç/ | /øç/ | /dæ̀m//ə̽m/ | /ʊs/ | /øç/ | /hœ́:r/ | |||
| ↑loc. | sjrif | mienentj | dienentj | eurentj | zienentj | ozentj | eurentj | häörentj | ||
| IPA | /mí:neɲ̊c/ | /dí:neɲ̊c/ | /ø̀:reɲ̊c/ | /zí:neɲ̊c/ | /ó:zəɲ̊c/ | /ø̀:reɲ̊c/ | /hœ́:reɲ̊c/ | |||
| †dat. | sjrif | meerm'r | deerteerd'rt'r | uch | demhem'm | ós | uch | häör | ||
| IPA | /mé:r//mə̽r/ | /dé:r//té:r//də̽r//tə̽r/ | /øç/ | /dæ̀m//hæ̀m//ə̽m/ | /ʊs/ | /øç/ | /hœ́:r/ | |||
| nom. enc. | sjrif | 'ch | toetese↓de | g'r | d'rt'r | 't | v'r | g'r | ze | |
| IPA | /ə̽x/ | /tú://tə//sə//də̽/ | /ɣə̽r/ | /də̽r//tə̽r/ | /ə̽t/ | /və̽r/ | /ɣə̽r/ | /zə/ | ||
| refl. | sjrif | michzelf | dichzelf | uchzelf | zichzelf | ószelf | uchzelf | zichzelfhäörzelf | ||
| IPA | /mɪçz̥æ̀le̽f/ | /dɪçz̥æ̀le̽f/ | /øçz̥æ̀le̽f/ | /zɪçz̥æ̀le̽f/ | /ʊz̥æ̀le̽f/ | /øçz̥æ̀le̽f/ | /zɪçz̥æ̀le̽f//hœ́:rzæ̀le̽f/ |
[1]
- Algemein Gesjreve Limbörgs: doe
| Arabisch: أنت(ar:) Bengaals: আপনি(bn:), তুই(bn:), তুমি(bn:) Bölgaars: ти(bg:) Catalaans: tu(ca:) Frans: tu(fr:) Gotisch: 𐌸𐌿(got:) Grieks (nuuj): εσύ(el:) Hindi: तुम(hi:), तू(hi:) Ieslandjs: þú(is:) Ingels: you(en:), thou(en:) Japans: あなた(ja:) | Koreaans: 당신(ko:), 너(ko:) Letien: tu(la:) Lets: tu(lv:) Litouws: tu(lt:) Luuksembörgs: du Macedonisch: ти(mk:) Malagassisch: ianao(mg:) Nahuatl (klassiek): tehhuatl(nah:), ti-(nah:) Nederlandjs: jij(nl:), je(nl:), gij, ge Oekraïens: ти(uk:) | Portegees: tu(pt:) Pruus: du(de:) Remeens: tu(ro:) Russisch: ты(ru:) Servisch: ти(sr:) Sjinees: 乃(zh:), 爾(zh:), 你(zh:), 您(zh:) Spaans: tú Tagalog: ikaw(tl:), ka(tl:) Witrussisch: ты(be:) Zweeds: du(sv:) |
|---|
[doe zègke]
- Algemein Gesjreve Limbörgs: doewe
- Frans: tutoyer
- Ieslandjs: þúa
- Nederlandjs: tutoyeren
- Pruus: duzen
- Slowaaks: tykať
- Zweeds: dua
doe /dù: ~ du̽/
- op of achter 'n aangegaeve tiedspuntj in 't vergangene
Raod
De variant mit thornversjuving (toe) wuuert allewiel op eder meugelike plaats gebroek.
Aafbraeking
- doe
Variaasje
Verwantje wäörd
Zagswies
- En doe en doe en doe kneep de koe häör gaat toe: Me mót neet te dök achterein de wäördjes en doe gebroeke (veural gezag taenge kinjer).
Vermeljing
Bakkes, Pierre: Mofers Waordebook, Stichting Mofers Waordebook (2007); p. 102.
Algemein Gesjreve Limbörgs: doe
| Albanees: atëherë(sq:) Frans: alors Ieslandjs: síðan, þá(is:) Ingels: then(en:) | Nederlandjs: toen Pruus: dann Spaans: después Zweeds: då |
|---|
doe /dù: ~ du̽/
- (synoniem) (óngersjikkendj) anger waord veur wie (op 't (vergange) tiedspuntj det)
Raod
De variant mit thornversjuving (toe) wuuert ouch op eder meugelike plaats gebroek.
Of 't gebroek van "doe" es e voogwaord oearsprunkelik is vèltj te betwiefele. Dinkelik broekdje m'n hie ieëre allein "wie" veur.
Aafbraeking
- doe
Variaasje
Verwantje wäörd
| voogwaord | persoean | ||
|---|---|---|---|
| vrie | sjrif | doe | |
| IPA | /dù:/ | ||
| 2 iv. | sjrif | doets | tese |
| IPA | /dù:ts/ | /(t)ə/ | |
| 2 mv. | sjrif | doetj | g'r |
| IPA | /dù(:)c/ | /çə̽r/ |
Raod
Allewiel kump in 't inkelvaad ouch de vorm does veur.