as - WikiWoordenboek (original) (raw)

Universeel taalgebruik

Woordherkomst en -opbouw

Samenstelling van “s” (seconde) met het voorvoegsel “a” (atto-)

Symbool

(tijdrekening), (natuurkunde), (eenheid) het symbool voor attoseconde, een tijdseenheid van 10−18 seconde

Verwante begrippen

eenheden van tijd
ys • zs • as • fs • ps • ns • μs • ms • cs • ds • s • das • hs • ks • Ms • Gs • Ts • Ps • Es • Zs • Ys
a • ha • ka • Ma • Ga

Nederlands

A 1. staafvormig voorwerp waarom of waarmee iets ronddraait

Uitspraak

Geluid: as (hulp, bestand)
IPA: / ɑs / (1 lettergreep)

Woordherkomst en -opbouw

In de betekenis van ‘verbrandingsresidu’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901 [1]
[A] Van het Middelnederlandse asse. Voert terug op het Oudgermaanse *ahso [2]
[B1,2] Van het Oudnederlandse asca, Middelnederlandse assc(h)e. Voert terug op het Oudgermaanse *asko [3]
[B3,4,5] Samentrekking van a (5) met het achtervoegsel -es

enkelvoud	meervoud
naamwoord	as	assen
verkleinwoord	asje	asjes

Zelfstandig naamwoord

[A] de as v / m

(werktuigbouwkunde) staafvormig voorwerp waarom of waarmee iets ronddraait, aandrijfas etc.
- De achteras van de auto bevat een differentieel als de auto via achterwielen aangedreven wordt.
(wiskunde) denkbeeldige lijn (aslijn) door het midden van een voorwerp, ruimte of vlak
- In het assenstelsel kennen we de vertikale y-as en de horizontale x-as.
(beschrijvende plantkunde) middelste deel van een plant, waaromheen de bladachtige organen en/of de wortels vastzitten

Vertalingen

enkelvoud	meervoud
naamwoord	as	assen
verkleinwoord	asje	asjes

Zelfstandig naamwoord

[B] de as v / m

overblijfsel van iets dat verbrand is
- De as van sigaretten wordt opgevangen in een asbak.
- As is verbrande turf zei oma altijd.
  ▸ ' Hij zuchtte en tikte de as van zijn sigaret in de asbak.[4]
  ▸ Hij legt de klemtoon op het woord 'gebeurtenissen' want 'Arabische Lente' smaakt als as in zijn mond.[5]
1. (scheikunde) verbrandingsresidu b.v. vliegas, potas, loodas
stof opgeworpen door een vulkaan
(muziek) een met een halve toon verlaagde toon "a"
- De toon “as” klinkt in de getempereerde stemming, gelijk aan de toon “gis”.
(muziek) de grondtoon (tonica) van de “as-mineurtoonladder”, tevens een korte aanduiding van die toonladder
- Op de notenbalk van een sonate in as, staan vier mollen.
(muziek) de grondtoon van het “as-mineurakkoord”, de kleine drieklank op de eerste trap (tonica-akkoord) van de kleinetertstoonladder op die toon
- De drie tonen van het as-mineurakkoord (symbool: A♭m) in grondligging, zijn: as - ces - des.

Synoniemen

[1] verbrandingsresidu, verbrandingsrest
[3] gis
[4] as-kleinetertstoonladder, as-klein, as-mineurtoonladder, as-mineur
[5] as-klein, as-kleinakkoord, as-mineur, as-mineurakkoord, A♭m

Antoniemen

[3] As, Ais
[4] As, As-groot, As-majeur, As-grotetertstoonladder
[5] As, As-groot, As-majeurakkoord, A♭

Uitdrukkingen en gezegden

As is verbrande turf

Aan een voorwaardelijke belofte of onderstelling heb je niets[6]

In de as leggen

Geheel verwoesten (van gebouwen, steden e.d.)

In zak en as zitten

Niet meer weten wat te doen in een troosteloze situatie

Uit zijn as herrijzen

Opnieuw opgebouwd zijn na een brand

Vertalingen

in de as leggen

Duits: in Schutt und Asche legen

4. as-kleinetertstoonladder

enkelvoud	meervoud
naamwoord	as	assen asses
verkleinwoord	asje	asjes

Zelfstandig naamwoord

[C] de as m

(numismatiek) Romeinse munt

Gangbaarheid

Het woord as staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "as" herkend door:

99 %	van de Nederlanders;
99 %	van de Vlamingen.[7]

Meer informatie

Zie Wikipedia voor meer informatie. (mechanica)

Meer informatie

Zie Wikipedia voor meer informatie. (wiskunde)

Meer informatie

Zie Wikipedia voor meer informatie. (verbranding)

Meer informatie

Zie Wikipedia voor meer informatie. (vulkaan)

Verwijzingen

↑ "as" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
↑ as op website: Etymologiebank.nl
↑ as op website: Etymologiebank.nl
↑
Jessie Burton vert. Marja Borg
“De muze” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789024574704
↑
Safae el Khannoussi
“Oroppa” (2024), Uitgeverij Pluim , ISBN 9789493339125
↑ Het gaat hier in feite niet om het zelfstandig naamwoord as, maar om het voegwoord als, wat in de gesproken taal meestal hetzelfde klinkt.
↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

Afrikaans

Woordherkomst en -opbouw

[A] Afgeleid van het Nederlandse as
[B] Afgeleid van het Nederlandse as
[C] Afgeleid van het Nederlandse als

enkelvoud	meervoud
naamwoord	as	asse
verkleinwoord	assie	assies

Zelfstandig naamwoord

as [A]

as; spil

enkelvoud	meervoud
naamwoord	as	-

Voegwoord

as [C]

als; wanneer
als; indien
als; in de hoedanigheid van, de rol hebbende of spelende
dan; na een vergrotende trap van een bijvoeglijk naamwoord of van een bijwoord

Duits

Uitspraak

Geluid: as Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?

Zelfstandig naamwoord

as o

(muziek) de toon ”as”
(muziek) as: korte aanduiding van de toonaard “as-mineur”
«Eine Sonate in as.»
Een sonate in as kleine terts.

Verwante begrippen

[1,2] A, hes, Hes, ces, Ces, des, Des, es, Es, fes, Fes, ges, Ges

Engels

Uitspraak

Geluid: as (VS) (hulp, bestand)
IPA: /ӕz/

Naar frequentie	98 (bijwoord)

Bijwoord

Naar frequentie	31 (voegwoord)

Voorzetsel

Uitdrukkingen en gezegden

as for

wat betreft

as if

alsof

as though

alsof

as to

wat betreft

Frans

Uitspraak

zn: Geluid: as (hulp, bestand)
ww: IPA: /a/, /ɑ/
zn: IPA: /as/, /ɑs/

Werkwoord

vervoeging van
avoir

tweede persoon enkelvoud van avoir

enkelvoud	meervoud
zonder lidwoord	met lidwoord	zonder lidwoord	met lidwoord
as	l'as	as	les as

Zelfstandig naamwoord

as m

(kaartspel) aas
(spreektaal) uitblinker, kei
«Gilles, c'est l'as de la mécanique.»
Gilles is een kei in mechanica. [1]
(numismatiek) as; munt gebruikt in het Romeinse Rijk
(sport) (tennis) ace

Verwijzingen

↑ Wouw, Berry van de, Woordenboek populair Frans - Nederlands. Woordenboek van het Frans dat u op school nooit leerde, 2e druk, Breda: Uitgeverij Arti-Choc, 2014; p. 16

Fries

Woordherkomst en -opbouw

[A] Afgeleid van het Oudfriese als / alsa / alse / as / asa / ase
[B] Afgeleid van het Oudfriese *ax

Verwijzingen

Wurdboek fan de Fryske taal - Instituut voor de Nederlandse taal

enkelvoud	meervoud
naamwoord	as	assen
verkleinwoord

Zelfstandig naamwoord

as [B]

(werktuigbouwkunde) as; staafvormig voorwerp waarom of waarmee iets ronddraait, aandrijfas etc.
(wiskunde) as; denkbeeldige lijn (aslijn) door het midden van een voorwerp, ruimte of vlak

Verwijzingen

Wurdboek fan de Fryske taal - Instituut voor de Nederlandse taal

Indonesisch

Woordherkomst en -opbouw

uit het Nederlands "as" (staafvormig voorwerp waarom of waarmee iets ronddraait)
uit het Nederlands "aas"

Zelfstandig naamwoord

as (staafvormig voorwerp waarom of waarmee iets ronddraait)
aas

Limburgs

Zelfstandig naamwoord

(werktuigbouwkunde) as; staafvormig voorwerp waarom of waarmee iets ronddraait, aandrijfas etc.
(wiskunde) as; denkbeeldige lijn (aslijn) door het midden van een voorwerp, ruimte of vlak
(plantkunde) as; middelste deel van een plant, waaromheen de bladachtige organen en/of de wortels vastzitten
as; overblijfsel van iets dat verbrand is

Middelengels

Noord-Fries

Werkwoord

derde persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van wees

Nynorsk

Uitspraak

Geluid: as Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
IPA: / ɑs /

Werkwoord

[A+B]: as

gebiedende wijs van ase

Oudsaksisch

Pennsylvania-Duits

Voegwoord

dat
«Ich bin arrig dankbaar as mei gleene neie Dochder aa gsund iss un ich bede as sie so bleibt!»
Ik ben erg dankbaar dat mijn nieuwe dochtertje gezond is en ik bid dat dat zo blijft.
zoals
«As viel vun eich schunn wisse, der Dr. Martin Luther King hot versucht unsre Gsellschaft zu refermiere.»
Zoals vele van jullie al weten, heeft Dr. Martin Luther King geprobeerd onze samenleving te hervormen.

Opmerkingen

Duits:
- [1]: dass
- [2]: wie
Engels:
- [1]: that
- [1]: as

Pools

Zelfstandig naamwoord

aas; speelkaart die met A aangeduid wordt; vaak hoogste in het spel
(militair) aas, vliegende aas; een in oorlogstijd succesvolle jachtvlieger
(numismatiek) as; een Romeinse munteenheid
(muziek) as; een met een halve toon verlaagde toon "a"

Saterfries

Woordherkomst en -opbouw

Afgeleid van het Oudfriese als / alsa / alse / as / asa / ase

Spaans

Uitspraak

Geluid: as Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?

Woordafbreking

enkelvoud	meervoud
as	ases

Verwijzingen

as in: Diccionario de la lengua española, 23e druk, op website: Real academia española

Tsjechisch

Woordherkomst en -opbouw

Leenwoord uit het Latijn, waarvan ook het woord eso is afgeleid

Zelfstandig naamwoord

as m onbezield

(numismatiek) as; een Romeinse munteenheid
(natuurkunde)(eenheid) as; een Romeinse eenheid van massa

| | enkelvoud | meervoud | | | ---------------------------------------------------------------------------- | ---------------------------------------------------------- | ---------------------------------------------------------------------------------------------- | | nominatief | as | asy | | genitief | asu | asů | | datief | asu | asům | | accusatief | as | asy | | vocatief | ase | asy | | locatief | asu | asech | | instrumentalis | asem | asy |

Verwijzingen

Internetová jazyková příručka - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)
Příruční slovník jazyka českého - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)

Zelfstandig naamwoord

as m bezield

(mythologie) Aas; een tot de Asen behorende Germaanse god

Verbuiging

enkelvoud	meervoud
nominatief	as	asové
genitief	asa	asů
datief	korte vorm	asu	asům
lange vorm	asovi
accusatief	asa	asy
vocatief	ase	asové
locatief	korte vorm	asu	asech
lange vorm	asovi
instrumentalis	asem	asy

Verwijzingen

Internetová jazyková příručka - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)

Zelfstandig naamwoord

as o

(muziek) as; een met een halve toon verlaagde toon "a"

Verbuiging

| | enkelvoud | meervoud | | | ---------------------------------------------------------------------------- | ---------------------------------------------------------- | --------------------------------- | | nominatief | as | as | | genitief | as | as | | datief | as | as | | accusatief | as | as | | vocatief | as | as | | locatief | as | as | | instrumentalis | as | as |

Synoniemen

Verwante begrippen

asas

Verwijzingen

Příruční slovník jazyka českého - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)

Bijwoord

(verouderd) ongeveer; drukt een mate van mindere nauwkeurigheid uit

Synoniemen

asi
přibližně

Verwijzingen

Internetová jazyková příručka - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)
Příruční slovník jazyka českého - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)