lopen - WikiWoordenboek (original) (raw)

Nederlands

Uitspraak

Geluid: lopen (hulp, bestand)
IPA: / ˈlopə(n) / (2 lettergrepen)

Woordherkomst en -opbouw

In de betekenis van ‘gaan’ voor het eerst aangetroffen in 901 [1]

stamtijd
onbepaalde wijs	verleden tijd	voltooid deelwoord
lopen	liep	gelopen
klasse 7	volledig

Werkwoord

lopen

(Noord-Nederlands) ergatief stappen, gaan, wandelen
- Lopen naar het stadhuis is sneller dan met de auto.
  ▸ Jack was een kale man van in de zestig die 35 jaar geleden zelf de PCT had gelopen.[3]
  ▸ Meteen liep ik naar mijn tent die onder het gewicht van de sneeuw voor de helft bleek te zijn ingestort.[3]
(Zuid-Nederlands) ergatief rennen
- Je zal moeten lopen als je de trein nog wil halen.
(Noord-Nederlands) inergatief stappen, gaan
- Hij heeft gisteren een heel stuk gelopen.
- Er wordt daar niet veel gelopen.
  ▸ Jack was een kale man van in de zestig die 35 jaar geleden zelf de PCT had gelopen.[3]
(Zuid-Nederlands) inergatief rennen
- Hij heeft gisteren tien kilometer gelopen.
ergatief voortgang maken
- De zaken lopen erg goed.
ergatief vloeien of stromen
- Het water loopt in mijn kleren.
hulpwerkwoord ~ te: duratief hulpwerkwoord, iets doen terwijl men loopt
- Ach, loop niet zo te zeuren, man!
- Hij heeft de krant lopen rondbrengen.
grammaticaal in orde zijn
- De zin loopt niet lekker.

Schrijfwijzen

loopen ww (officiële spelling tot 1935 in Nederland en 1946 in België)

Uitdrukkingen en gezegden

Lopen als een kievit

erg gemakkelijk en vlug lopen

Aan de leiband lopen

niet zelfstandig een beslissing kunnen nemen, maar het laten afhangen van een ander

Als een lopend vuurtje

(een nieuwtje dat) gauw door de hele gemeenschap doorverteld

Als twee honden vechten om een been, loopt de derde er mee heen.

als twee personen ruzie hebben of er niet uit komen, kan een derde daarvan profiteren

De gal loopt over

boos worden

De kantjes er vanaf lopen

Zijn best niet doen

een blauwtje lopen
worden afgewezen
Er loopt een streep door
Er de kantjes vanaf lopen

Zijn best niet doen

Ergens een streepje door lopen

erg vreemd zijn, zich abnormaal gedragen

Gods water over Gods akker laten lopen

geen voorzorgsmaatregelen nemen, maar alles laten komen zoals het komt

Hard van stapel lopen

nu te veel willen

Het loopt als een tiet
Het hoofd loopt me om.

niet meer weten wat te doen (bv bij drukte)

Het water loopt altijd naar de zee.

mensen die veel hebben krijgen er ook altijd steeds meer bij

In de fuik lopen

door eigen stommiteiten in een valstrik lopen

In de papieren lopen

Veel geld kosten

In de tredmolen lopen

erg eentonig werk doen iedere dag

In de val lopen

betrapt worden

In geen twee sloten tegelijk lopen

voorzichtig zijn en op zichzelf kunnen passen

In het gareel lopen (ook: in de pas lopen)

precies zo doen als de anderen

In het oog lopen

opvallen

In iemands gareel lopen

zonder enige tegenwerping doen wat iemand je opdraagt

Met het hoofd tegen de muur lopen

mislopen

Met molentjes lopen

in de war zijn ofwel: niet goed bij het verstand zijn

Met zijn ziel onder de arm lopen

zich vervelen

Naar de maan lopen

hou op met zeuren en ga weg

Naar de pomp lopen

Ga weg!

Naast je schoenen lopen

veel te trots zijn op iets

Op je tandvlees lopen
Over de hoge schoenen lopen

te ver gaan of niet realistisch zijn

Over veel schijven lopen

veel mensen die ergens zich mee bemoeien

Spaak lopen

mislukken

Spitsroeden lopen

de fout onder ogen moeten zien en daarop uitgelachen worden

Te hard van stapel lopen
Te hoop lopen

in opstand komen

[1]: Tegen de lamp lopen

betrapt/gesnapt worden

Wie boter op zijn hoofd heeft moet niet in de zon gaan lopen.

als je zelf iets gedaan hebt wat verkeerd is, moet je een ander niet van beschuldigen als die hetzelfde gedaan heeft

[1]: Zich het vuur uit de sloffen lopen

heel erg zijn best doen

[5]: uit de hand lopen

onbeheersbaar worden

[2]: het op een lopen zetten

vluchten

[5]: Het kwik loopt op.

het wordt warmer

[7]: aan komen lopen

op bezoek komen

[1] zijn lul achterna lopen

Opmerkingen

In Nederland heeft dit woord de connotatie van stappen of gaan. Voor zich snel verplaatsen met de benen gebruikt men eerder rennen.
In België heeft dit woord de connotatie van rennen. Voor zich traag voortbewegen met de benen gebruikt men eerder gaan of stappen.
[7] In samengestelde tijden vervalt te.

Verwante begrippen

Afhankelijk van de omstandigheden en de snelheid wordt lopen anders genoemd:

benen = met grote passen lopen darren = heen en weer lopen doodlopen = rennen tot je erbij neervalt doorstappen = lopen zonder op te houden draven = rennen (meestal gezegd van dieren) drentelen = doelloos lopen dribbelen = met kleine passen lopen hardlopen = snel lopen hollen = snel lopen hompelen = kreupel lopen ijlen = snel lopen ijsberen = rusteloos heen en weer lopen klossen = lopen zonder de benen op te tillen klunen = met de schaatsen aan lopen kreupelen = kreupel lopen kruipen = lopen op handen en knieën kuieren = rustig wandelen laveren = zigzaggend lopen marcheren = geordend lopen pikkelen = hinkelend of snel lopen pootjebaden = door het water lopen rennen = snel lopen scharrelen = heen en weer lopen (gezegd van kippen) schrijden = met waardige passen lopen schoffelen = zeer langzaam lopen schuifelen = zeer langzaam lopen sjokken = langzaam lopen

sjouwen = met inspanning lopen slaapwandelen = lopen terwijl men slaapt slenteren = rustig lopen slijpen = zonder doel lopen sloffen = lopen zonder de benen op te tillen slungelen = slingerend lopen snellen = zich met haast ergens naartoe begeven snelwandelen = snel lopen (sport) sprinten = extra snel lopen (sport) stappen = met vaste tred lopen steltlopen = op stelten lopen stiefelen = met grote passen lopen stieren = lopen zonder op of om te kijken stormen = snel lopen strompelen = gebrekkig lopen sukkelen = moeilijk lopen door ouderdom, ziekte of blessure trekkebenen = gebrekkig lopen tippelen = met korte passen lopen treden = literair lopen trippelen = met korte pasjes lopen trippen = met korte pasjes lopen tuinen = met grote passen lopen voortschrijden = verder lopen wachtlopen = lopen en uitkijken wandelen = lopen voor je plezier zaklopen = voortbewegen met de benen in een zak (spelletje)