mens - WikiWoordenboek (original) (raw)

Nederlands

mens

Uitspraak

Geluid: mens (hulp, bestand)
IPA: / mɛns / (1 lettergreep)

Woordherkomst en -opbouw

In de betekenis van ‘(m.) hoogst ontwikkelde wezen’ voor het eerst aangetroffen in 1236 [1]
Het woord "mens" (Duits Mensch, Zweeds människa, Deens menneske) is een variant van "man" (Duits Mann, Engels man), die uiteindelijk teruggaat op een Indo-Europese stam *men-: "denken" of *me-: "meten". Deze stam treft men aan in Latijn mens, mentis: "geest, verstand" (vergelijk Engels mind), memoria: "geheugen, herinnering", Grieks menos: "geest", mnèmè: "geheugen", Sanskriet man-: "denken, geest". In het Oud-Indisch bestaat tevens Manu: "(oer)mens", modern Hindi manusha: "mens, man"

enkelvoud	meervoud
naamwoord	mens	mensen
verkleinwoord	mensje	mensjes

Zelfstandig naamwoord

de mens m

(primaten) Homo sapiens , het zoogdier waar wij toe gerekend worden en dat zich door zijn rede en taal van de dieren onderscheidt
- De mens heeft een sterk ontwikkeld brein, maar kan niet vliegen.
- Freud schrijft: „De waarheid achter dit alles, die men liever verloochent, is dat de mens geen zachtaardig wezen is dat liefde nodig heeft en zich hoogstens weet te verdedigen als het wordt aangevallen; in zijn driftleven is hij juist begiftigd met een enorme dosis agressie. Bijgevolg is zijn naaste voor hem niet alleen een potentiële helper en seksueel object, maar ook iemand die hem ertoe verleidt zijn agressie op hem uit te leven, zonder vergoeding te profiteren van zijn werkkracht, hem zonder instemming seksueel te gebruiken, zich van zijn bezittingen meester te maken, hem te vernederen, pijn te doen, te martelen en te doden.”[2]
  ▸ De jongen naast me deed zijn koplamp aan waardoor de in de muur gekraste namen zichtbaar werden: hier waren al eerder mensen gestrand.[3]
  ▸ Slechts vier mensen, waaronder ik, hadden microspikes voor onder hun schoenen.[3]

het mens o

(pregnant), (pejoratief), (informeel) vrouw [1], meestal in ongunstige zin (omdat zij vervelend, lastig, raar e.d. is)
- Zij is een raar mens.
- Ach mens, doe toch eens normaal.

Schrijfwijzen

mensch (officiële spelling tot 1935 in Nederland en 1946 in België)

Mensen doen elkaar onprettige dingen aan

De mens wikt, maar God beschikt

De mensen maken allerlei plannen, maar het is niet aan hen of dat ook gebeurt

Een mens lijdt dikwijls het meest door het lijden dat hij vreest
Een mens zijn zin, is een mens zijn leven

Stoett-2654 [4]

Een brutaal mens heeft de halve wereld

Iemand die wat durft te zeggen krijgt het meestal wel voor elkaar

Een gewaarschuwd mens telt voor twee

Iemand die vooraf weet wat er fout kan gaan moet zich er maar op voorbereiden

Kinderen en dronken mensen zeggen de waarheid

Stoett-1145 [5]

Stukken van mensen (kosten)

Heel veel geld (heel veel kosten)

Van brood alleen kan de mens niet leven

Stoett-370 [6]

Vertalingen

1. de Homo sapiens, het zoogdier waar wij toe gerekend worden

Bosnisch: čovjek (bs) m Bulgaars: човек (bg) m Catalaans: home (ca), humà (ca) Chinees: 人 (zh), 人类 (zh) Deens: menneske (da) Duits: Mensch (de) m Elamitisch: ruh (elx) Welsh: dyn (cy) Engels: human (en), human being (en), man (en) Estisch: inimene (et) Fins: ihminen (fi) Frans: homme (fr) Grieks: άνθρωπος (el) m (ánthrwpos) Hongaars: ember (hu) Ido: homo (io) Indonesisch: manusia (id) Interlingua: humano (ia) m, humana (ia) v, esser human (ia) Italiaans: uomo (it), umano (it) Japans: 人間 (ja) (にんげん (ja), ningen), 人類 (ja) (じんるい (ja), jinrui) Koreaans: 사람 (ko) (saram), 인류 (ko) 人類 (ko) (inryu)

Latijn: homo (la) m, humanus (la) Lets: cilvēks (lv) m Lingala: moto (ln) 1 Litouws: žmogus (lt) m Noors: menneske (no) o Nynorsk: menneske (nn) o Oekraïens: людина (uk) v (l'udyna) Perzisch: آدمی (fa) (adami) Papiaments: hende Pools: człowiek (pl) m Portugees: homem (pt), humano (pt) Roemeens: om (ro) m Russisch: человек (ru) Servisch: čovek (sr) Sloveens: človek (sl) m Spaans: hombre (es) m, humano (es) m, individuo (es) m, persona (es) v Tsjechisch: člověk (cs) m, lidé (cs) Turks: insan (tr) Vietnamees: người (vi), con người (vi), người ta (vi) Xhosa: umntu, 1 Zweeds: människa (sv) g Zaza: insan, merdım

Gangbaarheid

Het woord mens staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "mens" herkend door:

99 %	van de Nederlanders;
100 %	van de Vlamingen.[7]

Verwijzingen

↑ "mens" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
↑ www.nrc.nl (25 dec 2025)
1 2
Tim Voors
“Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
↑ www.dbnl.org
↑ www.dbnl.org
↑ www.dbnl.org
↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

Frans

Werkwoord

vervoeging van
mentir

mens

eerste en tweede persoon enkelvoud onvoltooid tegenwoordige tijd (indicatif présent) van mentir
tweede persoon enkelvoud gebiedende wijs (impératif présent) van mentir

Latijn

Zelfstandig naamwoord

mens v

geest, verstand
«Mens sana in corpore sano.»
Een gezonde geest in een gezond lichaam.

Verbuiging

enkelvoud	meervoud
nominatief	mens	mentēs
genitief	mentis	mentium
datief	mentī	mentibus
accusatief	mentem	mentēs
vocatief	mens	mentēs
ablatief	mente	mentibus

Noors

Uitspraak

Geluid: mens Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
IPA: / mens /

Woordherkomst en -opbouw

Voegwoord: Afkomstig van het Oudnoorse woord meðan
Zelfstandig naamwoord: Verkorting van het Noorse zelfstandige naamwoord menstruasjon

Naar frequentie	377

Voegwoord

mens

terwijl
«Lær spansk mens du jobber.»
Leer Spaans terwijl je werkt.

| | enkelvoud | meervoud | | | | | --------------------------------------------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------- | -------- | | onbepaald | bepaald | onbepaald | bepaald | | | nominatief | mens | mensen | mensmenser | mensene | | genitief | mens' | mensens | mens'mensers | mensenes |

Zelfstandig naamwoord

mens, m

(medisch), (informeel), (afkorting) menstruatie, ongesteldheid

Uitdrukkingen en gezegden

få mensen

de ongesteldheid krijgen

ha mensen

de ongesteldheid hebben

Nynorsk

Uitspraak

Geluid: mens Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
IPA: / mens/

Woordafbreking

mens

Woordherkomst en -opbouw

Verkorting van menstruasjon

| | enkelvoud | meervoud | | | | | --------------------------------------------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------- | ------- | | onbepaald | bepaald | onbepaald | bepaald | | | nominatief | mens | mensen | mensar | mensane |

Zelfstandig naamwoord

mens, m

(medisch), (informeel), (afkorting) menstruatie, ongesteldheid

Uitdrukkingen en gezegden

få mensen

de ongesteldheid krijgen

ha mensen

de ongesteldheid hebben

Veluws

Zelfstandig naamwoord

mens

(primaten) mens; het zoogdier waar wij toe gerekend worden en dat zich door zijn rede en taal van de dieren onderscheidt

Schrijfwijzen

mèèns meens meense mèènse	mense mins minse