na - WikiWoordenboek (original) (raw)

Nederlands

Uitspraak

• Geluid: na (hulp, bestand)
• IPA: / na / (1 lettergreep)

Woordafbreking

• na

Woordherkomst en -opbouw

• In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1200 [1]
• [1],[2] erfwoord via Middelnederlands na van Oudnederlands nah[2]
• [3] van Hebreeuws נע (na) "bewegend, mobiel"

Bijvoeglijk naamwoord

na

1. dichtbij staand
   • Dit vereist een nader onderzoek.
     Ik proef in 't zuivre morgenlicht
     Als een nog woordeloos gedicht
     Uw naë afwezigheid — Boutens
2. verwant
   • Dit is zijn naaste familie.
3. (Jiddisch-Hebreeuws) bewegend (in: schwa na)[3]

Opmerkingen

• De vormen van de stellende trap zijn verouder(en)d en de vergrotende en overtreffende trap functioneren meer en meer als afzonderlijke bijvoeglijke naamwoorden.

Hyponiemen

• [1], [2] (intensivering) allernaast

Voorzetsel

• na

1. in tijd volgend op
   • Na regen komt zonneschijn.
     ▸ Toen Van Mierlo zich na de vorming van het kabinet-Den Uyl in 1973 terugtrok als fractieleider, werd Terlouw zijn opvolger. Het verschil met de oude leider had nauwelijks groter kunnen zijn. Van Mierlo, een ex-journalist en ex-katholiek, was een slonzige, wat warrige en breedsprakige kroegtijger; Terlouw een keurige, kalme en rationeel redenerende domineeszoon.[4]
     ▸ Uiteindelijk verloor Buikhuisen ook de steun van de universiteit. Na enkele jaren vertrok de hoogleraar naar Spanje, waar hij antiekhandelaar werd.[5]
2. later komend in de bewegingsrichting
   • Je moet na de kerk linksaf slaan.
3. later in tijd
   • We worden na zeven uur verwacht.
4. later in volgorde
   • De hofdame kwam na de koningin binnen.

Synoniemen

• 2. voorbij
• 3. later dan
• 4. later dan

Antoniemen

• 1. voor
• 2. voor
• 3. voor
• 4. voor

Afgeleide begrippen

Uitdrukkingen en gezegden

• op sterven na dode
• op sterven na dood
• bier na wijn geeft venijn
• wijn na bier geeft plezier
• Na gedane arbeid is het goed rusten.

na het werk doet het goed te kunnen uitrusten

• Na mij de zondvloed.

dat is een probleem dat zich pas voordoet als ik er niet meer ben - het zal mijn tijd wel duren

• Na regen komt zonneschijn.

als er wat naars is gebeurd, wordt het daarna weer beter

• Na wat gepimpel, is de geest wat simpel.

na wat te hebben gedronken ben je meestal niet meer helder van geest

• Berouw komt na de zonde

als het eenmaal gebeurd is komt pas de berouw

• Iemand het vuur na aan de schenen leggen

streng ondervragen

• Mosterd na de maaltijd zijn

een te late maatregel ofwel: een voorstel of oplossing die pas komt als het al voorbij is

• Op geen stukken na (halen)

met grote achterstand iets niet halen

Vertalingen

1. in tijd volgend op

4. later in volgorde (achter)

Bijwoord

| | vnw. bijw. | | | | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | -------------------------------------------------- | -------------------------------------------------- | | voorzetselbijwoord | na | | | persoonlijk | erna | | | aanwijz. | nabij | hierna | | veraf | daarna | | | vragend/betrekk. | waarna | |

1. bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord
   nakijken: hij keek het huiswerk na
2. prepositioneel deel van een voornaamwoordelijk bijwoord
   erna: hij heeft er weinig na weten te bereiken.
3. te ~ te dicht erbij, te veel in iemands vaarwater
   • Je moet hem niet te na komen, dan krijg je problemen.

Uitdrukkingen en gezegden

• Dat is mijn eer te na

Dat is beneden mijn waardigheid

• Iemand niet te na gesproken

Iemand, veelal uit respect, uitsluiten van de gedane uitspraak

De goeden niet te na gesproken, maar de zorg kan naar mijn idee zovele malen beter.

• Na aan het hart gaan/liggen

Veel waarde hebben of van groot belang zijn; dierbaar zijn

Dat ligt me na aan het hart.

Gangbaarheid

• Het woord na staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "na" herkend door:

Verwijzingen

1. ↑ "na" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
2. ↑ na op website: Etymologiebank.nl
3. ↑ Stichting Hebreeuwse en Jiddisje woorden in het Nederlands
4. ↑ Weblink bron
   Dik Verkuil
   “Het vertrouwen van Jan Terlouw was zijn kracht en zijn zwakte” (16 mei 2025), NOS
5. ↑ Weblink bron “Criminoloog Wouter Buikhuisen (91) overleden” (10 mei 2025), NOS
6. ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

Afrikaans

Voorzetsel

na

1. naar
   «Ek smag nog na die miere, die krieke, die bye, die besies en die bloedrooi grond. »
   Ik smacht nog naar de mieren, de krekels, de bijen, de beestjes en de bloedrode grond.

Lingala

Voorzetsel

na

1. aan, met, in

Voegwoord

na

1. en

Papiaments

Voorzetsel

na

1. naar; in de richting van

Pools

Uitspraak

• IPA: /na/

Woordafbreking

• na

Voorzetsel

na

1. op; aan de bovenkant aanrakend, rustend op

Slowaaks

Uitspraak

• IPA: /na/

Woordafbreking

• na

Voorzetsel

na

1. op; aan de bovenkant aanrakend, rustend op
2. op; geeft een beweging aan naar oppervlak
3. voor

Surinaams

Bijvoeglijk naamwoord

na

1. dichtbij

Voorzetsel

na

1. te

Tlingit

Zelfstandig naamwoord

na

1. volk

Tsjechisch

Uitspraak

• IPA: /na/
• Geluid: na (hulp, bestand)

Woordafbreking

• na

Voorzetsel

na + accusatief

1. op; geeft een beweging aan naar oppervlak
   «Položila na televizor zelený kolíček na prádlo.»
   Ze heeft de groene wasknijper op de televisie gelegd.
2. op; met gebruik van
   «Hrála na piano.»
   Ze speelde op de paino.
3. voor
   «Jdeš s námi na pivo?»
   Ga je met ons mee voor een biertje?
4. in; gedurende, tijdens
   «Na podzim padá listí se stromů.»
   In de herfst vallen de bladeren van de bomen.
5. in
   «Takových případů je známo na tisíce.»
   Van dergelijke gevallen zijn er in de duizenden bekend.
6. naar
   «Díval se celý den jen na televizi.»
   Hij keek de hele dag alleen maar naar de televisie.

Afgeleide begrippen

• například (bw.)

Typische woordcombinaties

• na příklad (bw.)

Verwante begrippen

• např.

Voorzetsel

na + locatief

1. op; aan de bovenkant aanrakend, rustend op
   «Na stole leží čtyři kancelářské sponky.»
   Op tafel liggen vier paperclips.
2. aan
   «Jeden z obrazů již nevisel na zdi.»
   Eén van de schilderijen hing al niet meer aan de muur.
3. in; iets dat iets anders bevat
   «Na sále je k dispozici občerstvení.»
   In de zaal zijn drankjes beschikbaar.

Verwijzingen

• Internetová jazyková příručka - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)

Tyap

Uitspraak

• [A] Geluid: na Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
  • IPA: /ná/
• [B] Geluid: na Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
  • IPA: /nà/

Woordafbreking

• na

Lidwoord

[A] na

1. de, het

Opmerkingen

• Het Tyap kent geen onbepaald lidwoord, maar wel zes bepaalde lidwoorden. Bij een specifiek zelfstandig naamwoord hoort altijd maar een van de zes lidwoorden; bij de meervoudsvorm hoort vaak een ander lidwoord.
• Het lidwoord "na" hoort vaak bij meervoudsvormen die afkomstig zijn van woorden die in het enkelvoud het lidwoord "ka" of "hu" hebben.

Verwante begrippen

• lidwoorden in het Tyap: ba - hu - ji - ka - na - wu

Zelfstandig naamwoord

[B] na mv

1. meervoud van het zelfstandig naamwoord a̱na: darmen