Mieczyk (original) (raw)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Ten artykuł dotyczy rodzaju roślin należącego do rodziny kosaćcowatych. Zobacz też: Mieczyk (akwarystyka) – słodkowodna ryba akwariowa.

Mieczyk

IlustracjaMieczyk błotny i dachówkowaty
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd szparagowce
Rodzina kosaćcowate
Rodzaj mieczyk
Nazwa systematyczna
Gladiolus L.Sp. Pl. 36. 1753
Typ nomenklatoryczny
Gladiolus communis L.[3]
Synonimy Acidanthera Hochst. Anisanthus Sweet Anomalesia N.E.Br. Antholyza L. Ballosporum Salisb. Bertera Steud. Cunonia Mill. Dortania A.Chev. ×Gladanthera J.M.Wright Hebea R.Hedw. ×Homoglad Ingram Homoglossum Salisb. Hyptissa Salisb. Keitia Regel Kentrosiphon N.E.Br. Liliogladiolus Trew Oenostachys Bullock Ophiolyza Salisb. Petamenes Salisb. ex J.W.Loudon Petamenes Salisb. ex N.E.Br. Ranisia Salisb. Solenanthus Steud. ex Klatt Sphaerospora Sweet Symphydolon Salisb.[4]
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku

Mieczyk dachówkowaty

Kwiat mieczyka błotnego

Odmiana 'Priscilla'

Mieczyk[5], gladiola[6] (Gladiolus L.) – rodzaj roślin należący do rodziny kosaćcowatych. Należy do niego co najmniej 285 gatunków[4]. Występują one w Europie (z wyjątkiem północnej części), w zachodniej Azji i w Afryce[4][7]. Najbardziej zróżnicowany jest w południowej Afryce, gdzie rośnie co najmniej 168 gatunków. Na Madagaskarze jest 8, w górach równikowej Afryki – 84 gatunki. W Europie rośnie 6 gatunków[8], z czego dwa w Polsce: mieczyk błotny Gladiolus palustris i dachówkowaty G. imbricatus[5].

Nazwa pochodzi z łacińskiego gladius – miecz.

W wielu gatunkach stwierdzono występowanie substancji aktywnych biologicznie, w tym o działaniu przeciwdepresyjnym (w G. dalenii)[9]. Wiele gatunków ma jadalne bulwy[8]. Najważniejsze znaczenie ekonomiczne mają jako rośliny ozdobne, uprawiane w ogrodach i na kwiaty cięte. Wyhodowano dziesiątki tysięcy odmian ozdobnych, zwykle mieszańcowego i bardzo złożonego pochodzenia. Uprawne mieczyki o złożonym, mieszańcowym pochodzeniu zwane są mieczykiem ogrodowym G. ×hybridus hort.[5] lub G. ×hortulanus[8].

Łodyga

Nierozgałęziona, zgrubiała u nasady.

Liście

Mieczowate.

Kwiaty

Niezróżnicowany okwiat dwubocznie symetryczny składający się z 6 owalnych działek.

Część podziemna

Łodyga tworzy bulwę okrytą suchymi łuskami.

Mieczyk pospolity

Gladiolus tristis

Gladiolus equitans

Gladiolus decoratus

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)

Jeden z rodzajów podrodziny Crocoideae G. T. Burnett w obrębie kosaćcowatych (Iridaceae) należących do rzędu szparagowców (Asparagales) w obrębie jednoliściennych[2].

Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.), nadrząd Lilianae Takht., rząd kosaćcowce (Iridales Raf.), podrząd Iridineae Engl., rodzina kosaćcowate (Iridaceae Juss.), podrodzina Gladioloideae Klatt, plemię Gladioleae Dumort., rodzaj mieczyk (Gladiolus L.)[10].

Wykaz gatunków[4][11]

  1. ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. ↑ a b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-09] (ang.).
  3. ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-03].
  4. ↑ a b c d Gladiolus Tourn. ex L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-11-14].
  5. ↑ a b c ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 89, ISBN 978-83-62975-45-7 .
  6. ↑ mieczyk, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2019-05-25] .
  7. ↑ GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
  8. ↑ a b c David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 389, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
  9. ↑ RenataR. Matraszek-Gawron RenataR., MirosławaM. Chwil MirosławaM., PaulinaP. Terlecka PaulinaP., Michał M.M.M. Skoczylas Michał M.M.M., Recent Studies on Anti-Depressant Bioactive Substances in Selected Species from the Genera Hemerocallis and Gladiolus: A Systematic Review, „Pharmaceuticals”, 12 (4), 2019, s. 172, DOI: 10.3390/ph12040172, PMID: 31775329, PMCID: PMC6958339 (ang.).
  10. ↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Gladiolus. The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-03]. (ang.).
  11. ↑ Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 91. ISBN 978-83-925110-5-2.

Identyfikatory zewnętrzne: