ber - Wîkîferheng (original) (raw)

IPA(kilîd): /ˈbɛɾ/
(Daçek) (Navdêr 2) (Navdêr 3) (Navdêr 4) Deng (Bidlîs)ⓘ
(Navdêr 6) Deng (Bidlîs)ⓘ
Kîtekirin: ber
Navdêr 5 û 6 IPA(kilîd): /bɛr/ r-ya req

ber

pêş, pêşber, miqabil, hember
Li ber malê.
sîng

Hêdî bi lefzê hal bibêj
Ber “Mîm û Hê û Dal” bibêj
Şerh û beyana kaxetê — (Feqiyê Teyran, , ~1620)
kurdî-erebî: به‌ر
kurdî-krîlî: бәр
beraber
beramber
ber bi ...
ber bi ... de
ber bi ... ve
berî
hember
hemberî
hevber
hevberî
pêşber
ji berê xwe

Ji proto-îranî *pari- (“dor”), ji proto-hindûewropî *peri (“dor”). Pêşî ramana li dor daye, bi pirranî wek pêşlêkerekê; di hemû zimanên kurdî de wek pêş guherriye.

Hevreha soranî بەر (ber), zazakî ver, Ji îraniya navîn per, hevreha farisiya navîn [skrîpt hewce ye] (per-) (pêşlêkereke bi ramana dor).

Guherîna wateyî di serdema îraniya navîn pêk hatibû. Bi partî li şûna ped (îro bi) bi asayî per bi kar dihat, ne mîna farisiya navîn. Di serdemên bê de jî bûye pêş. Ramana dor di bêjeyên wek navber, dorber da dikare bê dîtin.

ber n

Kevir, malzemeyên req yên ne maden.
Berek li serê wî da û xwîn jê hat.
çîya
- Fîlhal xwe ji berî avet û telef bû. — (1857, Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, sala weşandinê: 2022, r. 100)

Hevreha soranî soranî به‌رد (berd), osetî wir, vir, ji zimanên îranî (verte-) ji proto-hindûewropî *wel-.[_çavkanî hewce ye_]

Almanî: ?Vorderteil, Stein → de n
Erebî: حجر → ar
Farisî: سنگ → fa
Îngilîzî:stone → en, ?receipt → en
Tirkî: ?ön → tr, ?pala → tr, ?semere → tr, ?sergi → tr, ?sili → tr, ?taife → tr, ?taş → tr, ?uğur → tr, ?ürün → tr, ?üst → tr, ?verim → tr, ?yamaç → tr, ?yan → tr, ?yön → tr

ber n

rû, serûçav, dêm
Berê xwe da min. ― Li min nerî

berê xwe danê

Ji proto-hindûewropî *wer-.

ber n

Derî yan dev.
Berê tifengê da me. ― Cihê fîşek jê derdikevin bi nik me ve kir.

Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.