gul - Wîkîferheng (original) (raw)

Binêre herwiha: Gul

• IPA(kilîd): /ˈɡʊl/
• Kîtekirin: gul

çend gul

gul m

1. (riwek) Giyayên kulîlkdar, giyayên bikulîlk; giyayên ku kulîlk pê ve şên dibin.
   • Mane li dorê cema
     Hin gulê bo'enber in
     Hin di şîrîn esmer in — (Melayê Cizîrî, Dîwan, ~1640)
2. (Reşwî) Dendikeke bo xwarinê.
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

• kurdî-erebî: گول

• kurdî-krîlî: гӧл

• çîçek

• kulîlk

• beybûn

• gulberoj

• nesrîn

• rihan

• sorgul

• şîlan

• gol

• bulbul

• kul

• nikul, nukul

• qul

• gul be gula biharê li bin darê çinarê

• gul bê bîn nabe

• gul bê istirî nabin, rind bê kêmasî nabin

• gul bê qisûr nabin

• gul bû, baran hat şil bû

• gul dan kerê ku bêhn bike, kerê gul xwar

• gul ew gul bû, baran jî lê hat şil bû

• gul hene gula winda dikin, kulin jî hene kula winda dikin

• gul heye gula winda dikê, kul heye kula winda dikê

• gul jî bi istirî ne

• gul jî di zibil de şîn dibin

• gul li gulê dinêre, sor dibe

• gula ber derîya şîn bibe, wê her roj di bin linga de be

• gula govenda, bûk e

• gula ku her kes bênke, bên tê de namîne

• gulan

• gulav

• gulberroj

• gulbihar

• gulbijêr

• gulbijêrk

• gulçin

• gulçinî

• gulçîn

• gulçînî

• gulçînîtî

• guldan

• guldank

• guldeste

• guleberbiro

• gulebûk

• gulfîdan

• gulgîn

• gulgulî

• gulhingivîn

• gulik

• gulistan

• gulistanî

• gulî

• gulkelem

• gulkelemî

• gulnas

• gulnasî

• gulnesrîn

• gulperî

• gulşen

• gulyar

• gulyarî

• gulzan

• gulzanî

Peyva "gul" bo xwarinê (bi tirkî, ayçiçek çekirdeği, înglîzî, sunflower seeds) ji peyva ji gulê gulberojê dihê ku li ser dendik heye. Li şûna wê "gul" "gil", "gûl" û "gula" jî dihê gotin.

hevreh soranî گوڵ (guł), farisî گل (berê "gul", niha "gol"), tacikî гул (gul), pehlewiya nûtir 𐭢𐭫 (gul) pehlewi kevntir wred, lekî gil, zazakî vil, hewramî vilî, semnanî û talîşî vile, pertî 𐫇𐫀𐫡 (war), sogdî werd, avestayî 𐬬𐬀𐬭𐬆𐬜𐬀‎ (varǝδa-), îngilîziya kevn word (teraş, devî, dehl), norwecî orr / erre (teraş), albanî hurdhe (daralînk), latînî rubus (dirîk, strî)... hemû ji proto-hindûewropî *wr̥dʰo- (nesrîn).

Ev peyva îranî di sê serdemên cuda de ketiye gelek zimanên cîran û dûrtir jî:

• Serdema kevn belkî ji zimanên îranî → yûnaniya kevn βρόδον (bródon) (brodon) / ῥόδον (rhódon) → latînî rosa → fransî, îngilîzî û gelek zimanên din yên ewropî rose
• Serdema navîn yan serdema kevn ji zimanên îranî → aramî ורדא (werda), siryanî ܘܪܕܐ‎ (werda), erebî وردة (werde), ermenî վարդ (vard) (vard)
• Serdema nû ji zimanên îranî → osmanî گل (gül), tirkî/azerî/tirkmenî gül, ozbekî gul, hindî गुल (gul), ûrdûyî گل‎ (gul), bengalî গুল (gul), qazaxî гүл (gül), sirbokroatî ђул / đul...

Çavkanî:

• Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010, r. 399-400

• Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press, r. 224.

• Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 206.

• Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots[1], Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an, r. 102

• MacKenzie, David Neil, The dialect of Awroman (Hawraman-i Luhon) Grammatical sketch, texts, and vocabulary[2], Kommissionaer: Munksgaard (København), 1966, r. 133

• Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <etymonline.com> by Douglas Harper.

• Hewramî: vilî

• Xwarîn: guł

• Lekî: gil

• Soranî: guł

• Zazakî: vil

• Abxazî: ашәҭ (āš°t)

• Afrîkansî: blom → af

• Albanî: lule → sq m

• Almanî: Blüte → de m, Blume → de m

• Amharî: አበባ (ʾäbäba)

• Aragonî: flor m

• Aramî:
  Siryanî: ܗܒܒܐ n (habbāḇāʾ), ܗܒܬܐ m (habb(ə)ṯāʾ)

• Arçî: тӏеӏ (tʼẹ)

• Aromanî: floari m, floarã m, floare → roa-rup m, lilici m, lilice → roa-rup m, lãludã m

• Asamî: ফুল (phul)

• Astûrî: flor → ast m

• Avarî: тӏе (tʼe), тӏегь (tʼeh)

• Aynuyî: エプィケ (epuyke), エプィゲ (epuyge), トㇺ (tom), ノンノ (nonno)

• Azerî: çiçək → az

• Baskî: lore → eu

• Başkîrî: сәскә (säskä)

• Batsbî: ბუბუკ (bubuḳ)

• Belarusî: кве́тка m (kvjétka)

• Belûçî: پل (pull)

• Bengalî: ফুল → bn (phul)

• Bîkoliya naverast: burak

• Boleyî: bitte

• Bretonî: bleuñv → br, bleuñvienn m, bleunienn → br m, boked → br n, fleur

• Bulgarî: цвят → bg n (cvjat)

• Burmayî: ပန်း → my (pan:)

• Buryatî: сэсэг (seseg)

• Conxayî: མེ་ཏོག (me tog)

• Çamicuroyî: chepeka

• Çeçenî: зезаг (zezag)

• Çekî: květ → cs n

• Çerokî: ᎠᏥᎳᏍᎩ (atsilasgi)

• Çîçewayî: duwa

• Çînî:
  Kantonî: 花 (faa1)
  Dunganî: хуа (hua), хуар (huar)
  Hakkayî: 花 (fâ)
  Jinî: 花 (hua1)
  Mandarînî: 花 → zh (huā), 花兒 / 花儿 → zh (huār), 花朵 → zh (huāduǒ), 花卉 → zh (huāhuì)
  Min dongî: 花 (huă)
  Minnanî: 花 → zh-min-nan (hoe, hoa), 花蕊 → zh-min-nan (hoe-lúi)
  Wuyî: 花

• Çuvaşî: чечек (čeček)

• Dalmatî: fiaur n

• Danmarkî: blomst → da g

• Dargwayî: вава (vava)

• Divehî: މާ (mā)

• Drungî: wvt

• Dusuniya navendî: bunga

• Cham:
  Çamiya rojhilatî: ꨝꨊꨭꨩ (bangu), ꨝꨪꨊꨭꨩ (bingu)

• Endonezyayî: bunga → id, kembang → id, puspa → id

• Erebî: زَهْرَة → ar m (zahra), زُهُور p (zuhūr), أَزْهَار p (ʔazhār), وَرْدَة m (warda)
  Erebiya misrî: وَرد n (ward), وَرْدَة m (warda) (singulative)

• Ermenî: ծաղիկ → hy (caġik)

• Erzayî: цеця (cecja)

• Esperantoyî: floro → eo

• Estonî: õis → et, lill → et

• Extremaduranî: frol

• Farisî: گل → fa (gol), اسپرغم → fa (esparğam)

• Ferî: blóma → fo m, blomstur → fo nt

• Fînî: kukka → fi

• Fransî: fleur → fr m
  Fransiya kevn: fleur m
  Fransiya kevn: flor m, flur m

• Friyolî: flôr, rose m

• Frîsiya bakur: blööm m

• Frîsî: blom → fy g

• Gaelîka skotî: blàth n, dìthean n, flùr n

• Galîsî: flor → gl m, fror m, frol m

• Gorontaloyî: bunga

• Gujaratî: ફૂલ → gu (phūl), પુષ્પ (puṣp), સુમન (suman)

• Gurcî: ყვავილი → ka (q̇vavili)

• Haîtî: flè

• Hawayî: pua

• Hawsayî: fure → ha

• Higaononî: bulak

• Hindî: फूल → hi n (phūl), पुष्प → hi n (puṣp)

• Hîlîgaynonî: bulak

• Hmongî: paj

• Holendî: bloem → nl m

• Îbranî: פֶּרַח n (pérakh)

• Îdoyî: floro → io

• Îgboyî: ìfulū

• Îlokanoyî: sabong

• Îngilîziya kevn: blostma n

• Îngilîziya navîn: flour

• Îngilîzî: flower → en

• Îngûşî: зиза (ziza)

• Înterlîngua: flor

• Înuîtî: nunangoark, perusiatsiark

• Îranunî: sumping

• Îrlendî: bláth → ga, plúr n

• Îstriyotî: fiuri n p

• Îtalî: fiore → it n

• Îu mienî: biangh

• Îzlendî: blóm → is nt

• Japonî: 花 → ja (はな, hana)

• Jarawa: ohag

• Jarayî: bơnga

• Javayiya kevn: wunga, kĕmbang

• Javayî: kembang → jv

• K'içe': kotz’i’j

• Kalmîkî: цецг (tsetsg)

• Kannadayî: ಹೂವು → kn (hūvu)

• Kapampanganî: sampaga

• Kaşûbî: kwiat n

• Katalanî: flor → ca m

• Kayingangî: ka fej

• Keçwayî: tuktu, t'ika, sisa → qu, wayta, waita

• Khmuyî: ຣາງ

• Kirgizî: гүл → ky (gül)

• Kîngalî: මල → si (mala)

• Komî-permyakî: дзоридз (dzoridz)

• Konkanî: ಪುಲ್ (pul)

• Koreyiya navîn: 곶 (kwòc)

• Koreyî: 꽃 → ko (kkot)

• Korsîkayî: fiore → co n

• Kreyoliya morîtanî: fler

• Kumikî: чечек (çeçek)

• Ladakhiyî: མེན་ཏོག (men tog)

• Lakotayî: wanahca

• Latgalî: zīds n, puče m, puke m

• Latînî: flōs → la n

• Latviyayî: zieds → lv n, puķe → lv m

• Lenape:
  Unamî: òtaès

• Lawsî: ດອກໄມ້ (dǭk mai), ດອກ (dǭk)

• Lezgînî: цуьк (cük), гуьл (gül)

• Lîgûrî: sciura m

• Lîtwanî: žiedas n, gėlė → lt m

• Lombardî: fior n

• Lubuagan kalingayî: sabong

• Lueyî: ᦡᦸᧅᧈ (ḋoak1), ᦡᦸᧅᧈᦺᦙᧉ (ḋoak1may2)

• Lugandayî: ekimuli

• Luhyayî: liua

• Luksembûrgî: Blumm → lb m

• Maguindanaoyî: ulak

• Makedonî: цвет n (cvet)

• Malagasî: voninkazo → mg

• Malayalamî: പൂവ് → ml (pūvŭ), പുഷ്പം → ml (puṣpaṃ), മലർ → ml (malar), അലർ → ml (alar), കുസുമം → ml (kusumaṃ)

• Malezî: bunga → ms, kesuma

• Maltayî: fjura m

• Mançûyî: ᡳᠯᡥᠠ

• Mansakayî: bolak

• Mansiya bakurî: сё̄ри (së̄ri)

• Maorî: putiputi, puāwai, puaka

• Maranaoyî: bolak

• Maratî: फूल (phūl)

• Marî:
  Mariya rojhilatî: пеледыш (peledyš)

• Masayî: ntapukai, ntapuka p

• Mayayiya yukatekî: lool, nikte’

• Mbya guaraniyî: poty

• Mecarî: virág → hu

• Megrelî: პეული (ṗeuli)

• Misrî: (wnb n)

• Mînangkabawî: bungo

• Mîrandî: frol

• Mokşayî: панчф (pančf)

• Mongolî: цэцэг → mn (ceceg)

• Mwanî: luwa

• Nahuatl:
  Nahwatliya navendî: xochitl
  Nahwatliya huastecaya navendî: xochitl
  Nahwatliya koatepek: xuchi
  Klasîk: xochitl
  Nahwatliya mîçoakanê: xuchil

• Namayî: ǃkhas

• Nanayî: силакта (silakta)

• Napolîtanî: fiore n

• Navajoyî: chʼil bílátah hózhóón, chʼilátah baa hózhónii

• Nedersaksî: Bloom → nds m

• Nepalî: फूल → ne (phūl)

• Newarî: स्वां (swāṃ)

• Ngunawalî: gamburra p

• Normandî: flieur m

• Norwecî:
  Norwecî: blomst → no n
  Norweciya nînorskî: blom n, blome → nn n, blomster → nn n

• Ojibweyî: waabigwan, waabigwaniin p

• Oksîtaniya kevn: flor m

• Oksîtanî: flor → oc m, hlor → oc m

• Oriyayî: ଫୁଲ → or (phulô), ପୁଷ୍ପ → or (puṣpô)

• Oromoyî: abaaboo

• Osetî: дидинӕг (didinæg)

• Osmanî: چیچك (çiçek)

• Oygurî: گۈل → ug (gül), چېچەك (chëchek)

• Ozbekî: chechak → uz, gul → uz

• Pacohî: piêr

• Palawî: bung

• Palî: puppha nt
  Palî: पुप्फ nt (puppha)

• Pangasînanî: dalapdap

• Papyamentoyî: flor

• Peştûyî: ګل n (gul)

• Pîpîlî: shuchit, xuchit

• Plodîşî: Bloom m

• Polabî: kjot n

• Polonî: kwiat → pl m nezindî

• Portugaliya kevn: chor, flor, fror

• Portugalî: flor → pt m

• Puncabî: ਫੁੱਲ (phulla)

• Purepeçayî: tsïtsïki

• Pwoyiya rojavayî: ဖီၫ

• Qazaxî: гүл (gül)

• Qiptî:
  Bohaîrî: ϩⲣⲏⲣⲓ m (hrēri)
  Sahîdî: ϩⲣⲏⲣⲉ m (hrēre)

• Rohingyayî: fúl

• Romagnolî: fiôr n

• Romancî: flur

• Romanî: luludǐ m

• Romanyayî: floare → ro m

• Rusî: цвето́к n (cvetók), цветы́ p (cvetý)

• Rusînî: цві́тя (cvítja), цві́ток n (cvítok), цві́тка m (cvítka)

• Samiya bakurî: rássi, lieđđi

• Samiya başûr: plåamstere, rïesege

• Samoayî: fuga → sm

• Sangoyî: kongö → sg

• Sanskrîtî: पुष्प → sa nt (puṣpa), पुल्ल → sa (pulla), कुसुमम् → sa (kusumam), प्रसूनम् → sa (prasūnam), सुमम् → sa (sumam)

• Santalî: ᱯᱷᱩᱞ (phul), ᱵᱟᱦᱟ (baha)

• Sardînî: fiòre, flore

• Sebwanoyî: bulak

• Sicîlî: ciuri → scn n

• Silesî: kwjot n

• Sindhî: گلٍ (gilaa)

• Sirananî: bromki

• Sirboxirwatî:
  Kirîlî: цвет n, цвијет n
  Latînî: cvet → sh n, cvijet → sh n

• Sîkkîmî: མེན་ཏོག (men tog)

• Sîlhetî: ꠚꠥꠟ (fúl)

• Skotî: flouer

• Slaviya kevn: цвѣтъ n (cvětŭ)

• Slaviya rojavayî ya kevn: цвѣтъ n (cvětŭ)

• Slovakî: kvet n

• Slovenî: cvet → sl n

• Somalî: ubax → so

• Sorbî:
  Sorbiya jêrîn: kwětk n
  Sorbiya jorîn: kwět n

• Sotoyiya başûr: palesa → st

• Spanî: flor → es m

• Sundanî: kembang → su, puspa

• Svanî: მუღვა̈ჲ (muɣväy)

• Swahîlî: ua → sw sinif c5/c6

• Swêdî: blomma → sv g

• Şanî: မွၵ်ႇ (mòak)

• Şerpayî: མེན་ཏོག (men tog)

• Şonayî: ruva

• Tàyî: bjooc

• Tacikî: гул → tg (gul)

• Tagalogî: bulaklak → tl

• Tahîtî: pua, tiare

• Tamîlî: மலர் → ta (malar), பூ → ta (pū)

• Taosî: pȍbénemą

• Tarantinoyî: fiure n

• Tarifitî: ṯanewwašt

• Tausugî: sumping

• Tayî: ดอก → th (dɔ̀ɔk), ดอกไม้ → th, บุษบา → th

• Tayî nüa: ᥛᥩᥐᥱ (mǒak)

• Telûgûyî: పువ్వు → te (puvvu), పుష్పము → te (puṣpamu)

• Temazîxtiya atlasa navendî: ⴰⵊⴷⴷⵉⴳ n (ajddig)

• Ternateyî: saya

• Teteriya krîmî: şeşek

• Teterî: гөл → tt (göl), чәчәк → tt (çäçäq)

• Tetûmî: funan

• Tigrînî: ዕምባባ (ʿəmbaba)

• Tirkî: çiçek → tr

• Tirkmenî: gül

• Tîbetî: མེ་ཏོག (me tog)

• Tongî: matala'i 'akau

• Toxarî B: pyāpyo

• Tumbukayî: luwa

• Udmurtî: сяська (sjasʹka)

• Urdûyî: پھول n (phūl), پشپ n

• Ûkraynî: кві́тка m (kvítka), цвіт → uk n (cvit)

• Venîsî: fior → vec

• Vepsî: änik

• Viyetnamî: hoa → vi (花 → vi), bông → vi

• Volapûkî: flor → vo

• Walonî: fleur → wa

• Weylsî: blodyn → cy n

• Wolofî: ntortor

• Wutunhuayî: maidok, hu

• Ximêrî: ផ្កា → km (phkaa)

• Xosayî: intyatyambo

• Yagnobî: гул (gul)

• Yakanî: sumping

• Yakutî: чэчик (çeçik), сибэкки (sibekki)

• Yidîşî: בלום m (blum), קווייט n (kveyt)

• Yorubayî: òdòdó

• Yûnanî: άνθος → el nt (ánthos), λουλούδι → el nt (louloúdi), ανθός → el n (anthós)
  Kevn: ἄνθος nt (ánthos)

• Zêlandî: blomme m

• Zhuangî: va

• Zuluyî: imbali sinif c9/c10

gul

1. (devkî) gulê bûn:
   guh lê bûn, bihîstin
   Mi gul te nebû. ― Min guh li te nebû. Min dengê te nebihîst.
   Mi gul muzîkê bû. ― Min muzîk bihîst. / Dengê muzîkê hat min.