edelgranslekta (original) (raw)

Abies alba, vanleg edelgran også kalla europaedelgran. Foto frå: Hobro, Jylland, Danmark

Edelgranartane blir brukt ein del til juletre og det blir kvart år planta ein del til dette formålet.

Edelgran kan utvikle seg til store tre, maksimal biologisk alder er heilt opp mot 500 år.

Edelgranslekta er ei slekt i furufamilien med 40–48 artar i Asia, Europa, Nord-Afrika og Amerika. Ingen av desse bartrea veks opprinneleg vilt i Noreg, men mange artar blir planta og finst av og til forvilla. Trea har flate nåler og opprette frøkongler som mistar skjela når dei modnar. Dei fleste artane er vakre og dekorative, og ei rekkje av dei blir planta i hagar og parkar. Baret av mange artar har stor bruk som pyntegrønt fordi det ikkje så lett mistar nålene.

Faktaboks

Vitskapeleg namn

Abies

Beskriven av

Philip Miller

Artar

Den mellom- og sør-europeiske arten Abies alba blir kalla edelgran, vanlig edelgran eller europaedelgran. Andre artar i Sør-Europa er gresk edelgran_, Abies cephalonica,_ og spaniaedelgran, Abies pinsapo. Den siste finst også i Nord-Afrika.

Frå Nord-Amerika stammar:

stillehavsedelgran, Abies amabilis (også kalla purpuredelgran)
balsamedelgran, Abies balsamea
kjempeedelgran, Abies grandis
koloradoedelgran, Abies concolor
nobeledelgran, Abies procera
fjelledelgran, Abies lasiocarpa
praktedelgran, Abies magnifica
fraseredelgran, Abies fraseri

Frå Kaukasus stammar nordmannsedelgran, Abies nordmanniana.

Frå Sibir stammar sibiredelgran, Abies sibirica.

Frå Japan stammar:

veitchedelgran, Abies veitchii
nikkoedelgran_,_ Abies homolepis
marieseedelgran, Abies mariesii
sakhalinedelgran, Abies sachalinensis (finst også i dei austlegaste delane av asiatisk Russland)

Frå Korea stammar koreaedelgran, Abies koreana.

Bruk som pyntegrønt

Dei artane som blir mest brukte til pyntegrønt er purpuredelgran, gresk edelgran, nikkoedelgran, koreaedelgran, nordmannsedelgran, nobeledelgran, fraseredelgran og veitchedelgran.

Status i framandartslista

I framandartslista til Artsdatabanken har dei edelgranartane som er planta i Noreg hamna i ulike klassar.

Ingen kjend risiko

Praktedelgran og mariesiedelgran har ingen kjent risiko (kategori NK).

Låg risiko

Purpuredelgran, gresk edelgran, koreaedelgran, sakhalinedelgran, sibiredelgran og veitchedelgran har låg risiko (LO).

Potensielt høg risiko

Balsamedelgran, kjempeedelgran, nordmannsedelgran og nobeledelgran har potensielt høg risiko (PH).

Høg risiko

Koloradoedelgran og fjelledelgran har høg risiko (HI).

Ikkje vurdert

Vanleg edelgran er ikkje vurdert (kategori NR), då arten kom til Noreg før år 1800, men han kan representere eit problem fleire stader i Sør-Noreg. Han invaderer mellom anna naturreservat med edellauvskog og kan der skugge ut og fortrenge artar som er naturleg heimehøyrande i den verna vegetasjonen. Nikkoedelgran og fraseredelgran er heller ikkje vurdert.

Volum og tilvekst av edelgranartar i Noreg

Landsskogtakseringa har berekna samla kubikkmasse og tilvekst for edelgranartar (Abies spp.) på produktiv skogsmark i Noreg. Berekninga viser ein kubikkmasse på 1 128 881 kubikkmeter i hogstklassane II-V på produktiv skogsmark. Produktiv skogsmark er areal der det kan drivast økonomisk skogbruk. Areal under og inntil kraftlinjer, verneområde med meir er altså ikkje med i dette omgrepet. Produktive areal i skogbrukssamanheng er område som produserer minst 0,1 kubikkmeter trevirke per dekar (1000 kvadratmeter). Samla tilvekst for edelgranartar i heile landet er berekna til 60 047 kubikkmeter for dei same hogstklassane.

Systematikk

Nivå	Vitskapleg namn	Norsk namn
Rike	Plantae	planteriket
Rekke	Pinophyta	nakenfrøete planter, nakenfrøingar
Klasse	Pinopsida	bartrær
Orden	Pinales	furuordenen
Familie	Pinaceae	furufamilien
Slekt	Abies	edelgranslekta