avel - Wikeriadur (original) (raw)
Ur pennad eus ar Wikeriadur, ar geriadur liesyezhek frank a wirioù.
Brezhoneg
Etimologiezh
Meneget er C'hatholicon (1499): auel.[1]
Da geñveriañ gant ar gerioù awel en kembraeg ha kerneveureg.
| Indezeuropeg | Henamzer uhel Kentkeltiek h.a. | Henamzer Predeneg h.a. | Krennamzer uhel Henvrezhoneg h.a. | Krennamzer izel Krennvrezhoneg h.a. | Amzerioù modern Brezhoneg h.a. | Yezhoù all |
|---|---|---|---|---|---|---|
| *h₂ewh₁eleh₂ *h₂wéh₁n̥ts(en) | *awelā(en),(fr),[2] *wintos(en),[3] | *awel(en) | avelou | avel, auel guent | awel gwent | |
| auhel guins | awel gwyns | awel gwyns | Kerneveureg | |||
| awel gwynt | awel gwynt | Kembraeg | ||||
| *awilā | Galianeg | |||||
| fet? | Gouezeleg | |||||
| *wentos(en) | ventus | vent | vent | vent [gall.] | Romaneg | |
| *windaz(en) *wēaną(en) | *wāan(en) | vindr wāen | vinder wæjen | vind [sv.] wehen [alam.] | Germaneg | |
| *aweľľā *áwēmi(en) | αὔελλα (aúella), ἄελλα (áella) ἄϝημι (áwēmi), ἄημι (áēmi) | Gresianeg | ||||
| *h₂weh₁- + -trā *h₂wḗh₁ti(en) | *wḗˀtrāˀ(en) *wḗˀtei(en) | *větrъ(en) *vějati(en) | вѣтръ (větrŭ) вѣꙗти (vějati) | вѣтръ (větr) | ві́тер (víter) [ukr.] ві́яти (víjaty) | Slaveg |
| *h₂wéh₁-n̥t-os | *HwáHatas > -tah *Hwā́ti > vāiti | *vātah > vād | bād | bād [pers.] | Iraneg | |
| *h₂wéh₁-n̥t-os | *HwáHatas > vā́ta *Hwā́ti > vā́ti | vātara | vārā | vārā [marat.] | Sanskriteg |
Anv-kadarn
avel /ˈaːvɛl/, /ˈaːwəl/, /ˈɑːɥel/, /ˈael/, /ˈɛːl/ hollek gourel nepreizh (liester aveloù, avelioù)
- Fiñv naturel an aer o tilec'hiañ hervez un durc'hadur resis.
- [...], rak nao blavez kraza a ia gand eur sourrad avel. — (Lan Inizan, Emgann Kergidu Lodenn 2, J.B. hag A. Lefournier, Brest, 1878, p. 280.)
- E voue, gant an avel, a lamme war vrug al lanneier, [...]. — (Yann ar Floc'h, Koñchennou eus Bro ar Stêr Aon, Levrdi Le Dault, Kemper, 1950, p. 39.)
- Oadet e oa a dregont vloaz, ha n'en doa graet anaoudegezh nemet gant an avel arnev ha gant heol an torgennoù. — (Jakez Riou, Geotenn ar Werc'hez ha danevelloù all, Al Liamm, 1957, p. 31.)
- Deuet a zo ur bannac'h avel. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 31.)
- Tapet e voe koulskoude, ha kaset d'ar prizon, da Bontrev, hag e voe barnet da vezañ krouget ha devet, ha gwentet e ludu gant an avel. — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl/3, Al Liamm, 1988, p. 216.)
- C'hwezhañ avel en ur c'hwezhigell.
Notenn
Kemmadur dre vlotaat goude « avel ».
Distagañ
- Penn-ar-C'hrann (Bro-Leon, Penn-ar-Bed): "avel /ˈaːvɛl/"
- Breizh: "avel /ˈaːvɛl/"
Doareoù-skrivañ all
En doare-skrivañ etrerannyezhel e vez skrivet awel.
Gerioù heñvelster
Deveradoù
- avel a-benn
- avel a-dreuz
- aveladenn
- avel a-du
- aveladur
- avelaj
- avelañ
- avelant
- avelantaat
- avel c'hlav
- avelek
- avelenn
- avelennek
- avelerez
- avel fall
- avelus
- avel red
- avel reizh
- Keravel
- Lonk-Avel
Gerioù kevrennek
- avel-c'hwezh
- avel-dreuz
- avel-dro
- avel-sil
- avel-sterenn
- avel-vor
- banne avel
- barr-avel
- barrad-avel
- bro an avel izel : an toull revr
- fourrad avel
- kaouad avel
- kuchenn avel
- mouch avel
- sourrad avel
Troioù-lavar
- c'hwezhañ gant an avel
- kousket e maner Lonkavel
- lojañ e maner Lonk-Avel
- lonkañ un banne avel
- malañ avel diwar-goust unan bennak
- mont e puñs an avel
- ober avel
- reiñ avel d'ar c'had
- skeiñ kaoc'h en avel
- treiñ an avel war-bouez ur gordenn
- war askell an avel
Krennlavarioù
- Deiz Gouel ar Chandelour e sko ar Werc'hez ar vilienn er mor hag e skañva an avel. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 322.)
- Deiz Gouel ar Chandelour e sko ar Werc'hez ar vilienn er mor hag e vez skañvoc'h an avel. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 322.)
- Gwell eo moged forn
Evit avel skorn. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 307.) - Moged tomm a zo gwelloc'h evit avel yen. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 357.), — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 307.)
- N'a ket da gozh an hini na laosk ket a avel eus e gof. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 310.)
- N'eus forzh pegen gwasket e vez an ti ec'h arru avel tro pe dro. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 312.)
- Pa vez avel eo gwentañ. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 302.)
- Ruzell veure, ruzell noz
Glav pe avel antronoz
Ruzell veure, ruzell deiz
Glav pe avel da greisteiz. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 326.) - Ruzell veure, ruzell noz
Glav pe avel d'hanternoz
Ruzell veure, ruzell deiz
Glav pe avel da greisteiz. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 326.)
Troidigezhioù
- afrikaans : wind (af)
- alamaneg : Wind (de)
- albaneg : erë (sq) , frymë (sq)
- arabeg : ريح (ar)
- belaruseg : вецер (be) (vécer)
- daneg : vind (da)
- esperanteg : vento (eo)
- euskareg : haize (eu)
- faeroeg : vindur (fo)
- finneg : tuuli (fi)
- frizeg : wyn (fy)
- galleg : vent (fr)
- gresianeg : αέρας (el) (aéras) , άνεμος (el) (ánemos)
- henhebraeg : רוחַ(*)
- hensaozneg : wind (ang)
- hungareg : szél (hu)
- ido : vento (io)
- indonezeg : angin (id)
- inuktitut : ᐊᓄᕆ (iu) (anuri)
- islandeg : veður (is) , vindur (is)
- italianeg : vento (it)
- japaneg : 風 (ja) (kaze)
- katalaneg : vent (ca)
- kembraeg : gwynt (cy) , awel (cy)
- kerneveureg : gwyns (kw) , awel (kw)
- latin : anima (la) , ventus (la)
- malayseg : angin (ms)
- mayaeg Yucatán : iik’ (*)
- nederlandeg : wind (nl)
- norvegeg : vind (no)
- papiamento : biento (*) , bientu (*)
- perseg : باد (fa) (bâd)
- poloneg : wiatr (pl)
- portugaleg : vento (pt) , sopro (pt)
- roumaneg : vînt (ro)
- rusianeg : ветер (ru) (véter)
- sámi an Norzh : biegga (*)
- saozneg : wind (en)
- sinaeg : 风 (zh) (fēng)
- skoseg : gaoth (gd)
- slovakeg : vietor (sk)
- sloveneg : veter (sl)
- sranan : winti (*)
- spagnoleg : viento (es)
- svedeg : vind (sv)
- swahili : upepo (sw)
- tagalog : hángin (tl)
- tchekeg : vítr (cs)
- tsolyáni : íssakh
- turkeg : rüzgar (tr) , rüzgârı
- ukraineg : вітер (uk) (víter)
- zouloueg : umoya (zu)
![]()
Daveoù
Roll an daveoù :