dîk - Wîkîferheng (original) (raw)

Binêre herwiha: dik

• IPA(kilîd): /ˈdiːk/
• Deng (Amed)ⓘ
• Kîtekirin: dîk

Dîkek

dîk n

1. (teyr) nêrên mirîşkan, mirîşkên nêr
   (bi bangdana spêdeyan navdar in)
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]
2. (teyr) nêrên hemû firindeyên ji binemala mirîşkan
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]
3. (mecazî) wêrek, biste, mêr, mêrxas, netirs, bêtirs
   • Nimûneyekê lê zêde bike [ biguhêre ]

• dîkil

• keleşêr, xiroz, xoroz, xiros, xoros

• çûçelk

• mamir

• mirîşk

• varik

• elok

Ji erebî ديك (dîk), forma "dîkil" jî ji erebî "-ديك ال" ("dîk el-..." anku "dîkê ...") hatiye, hevreha wê di hin di zimanên lêzimî erebî de jî hene, bo nimûne amharî: dekkeye (bi wateya "werdek"). Bo wergirtina vê pêşpirtika erebî wek paşpirtik di kurdî de bide ber sercil ji erebî "serc". Ji bilî kurmancî û zazakî, "dîk/dîkil" di zaravayên din yên kurdî de bi hin navên din e. Herdu forman di devokên kurmancî de cihê xiros (dîk) ya kurdî-îranî (bi pehlewî xiros, bi farisî خروس / "xuros" > tirkî horoz) girtiye. "Xiros" hevreha lêkera xreos- (qîrîn) ya avestayî ye.

• Soranî: کەڵەشێر (kelleşêr), kełeşêr, kelebab

• Kelhûrî: kełeşêr, kiłeşêr

• Hewramî: kełeşêr

• Lekî: kiłeyşêr

• Zazakî: dîk, keleşêr

• Afrîkansî: haan → af n

• Albanî: kokosh → sq n, gjel → sq n

• Almanî: Hahn → de n
  Elmanîşî: Hane n, Güggel n, Guli n

• Amharî: አውራ ዶሮ (ʾäwra doro)

• Astûrî: gallu → ast n, pitu → ast n

• Azerî: xoruz → az

• Banjarî: hayam jagau

• Baskî: oilar

• Başkîrî: әтәс (ätäs)

• Belarusî: пе́вень n (pjévjenʹ), пяту́х n (pjatúx)

• Bîkoliya naverast: sulog

• Bretonî: kilhog → br n

• Bulgarî: пете́л n (petél)

• Burmayî: ကြက်ဖ → my (krakhpa.)

• Çamicuroyî: kayo

• Çeçenî: боргӏал (borğal), нӏаьна (nˀäna)

• Çekî: kohout → cs n

• Çerokî: ᎠᏨᏯ (atsvya)

• Çîkasawî: aka̠nakni'

• Çînî:
  Kantonî: 雞公 / 鸡公 (gai1 gung1)
  Mandarînî: 雄雞 / 雄鸡 → zh (xióngjī), 公雞 / 公鸡 → zh (gōngjī)
  Minnanî: 雞公 / 鸡公 → zh-min-nan (ke-kang\)

• Çukçî: ӄԓегтанӈыгатԓе (qḷegtanṇygatḷe)

• Çuvaşî: автан (avtan)

• Danmarkî: hane → da g, kok → da g

• Endonezyayî: jago → id,ayam jantan, ayam jago → id

• Erebî: دِيك → ar n (dīk), ذَكَر n (ḏakar)
  Erebiya misrî: ديك n (dīk), دكر n (dakar)
  Erebiya hîcazî: ديك n (dīk)
  Erebiya fasî: فروج n (farrūj)
  Erebiya tunusî: سردوك n (serdūk)

• Ermenî: աքլոր → hy (akʻlor), աքաղաղ → hy (akʻaġaġ), խորոզ → hy (xoroz)

• Erzayî: атякш (atjakš)

• Esperantoyî: virkoko n, kokiĉo → eo n

• Estonî: kukk → et, kikas

• Eweyî: koklotsu n

• Farisî: خروس → fa (xorus)

• Ferî: hani n

• Fînî: kukko → fi

• Frankoprovansî: jal n

• Fransî: coq → fr n

• Friyolî: gjal n

• Frîsî: hoanne → fy

• Gaelîka skotî: coileach n

• Galîsî: galo → gl n

• Gotî: 𐌷𐌰𐌽𐌰 (hana)

• Gujaratî: કૂકડો n (kūkḍo)

• Gurcî: მამალი → ka (mamali)

• Guwaranî: kupyju

• Hindî: मुर्ग़ा → hi n (murġā), मुरगा → hi n (murgā), कुक्कुट → hi n (kukkuṭ)

• Holendî: haan → nl n

• Hunsrikî: Haan n

• Îbranî: תרנגול → he n (tarnegól), גֶּבֶר n (géver), שֶׂכְוִי n (sechví)

• Îdoyî: hanulo → io

• Îngilîziya kevn: hana n

• Îngilîzî: rooster → en, cock → en

• Înterlîngua: gallo

• Îrlendiya kevn: caileach n

• Îrlendî: coileach → ga n

• Îtalî: gallo → it n

• Îzlendî: hani → is n

• Japonî: 雄鳥 (おんどり, ondori)

• Javayî: jago → jv

• Katalanî: gall → ca n

• Keçwayî: k'anka

• Keşmîrî: کۄکُر → ks (kọkur)

• Kirgizî: короз → ky (koroz)

• Komorî: kukui sinif c5/c6

• Koreyî: 수탉 → ko (sutak)

• Kumikî: хораз (xoraz), дедукъ (deduq)

• Ladînoyî:
  Îbranî: גאייו n
  Latînî: gayo n

• Latgalî: gaiļs

• Latînî: gallus → la n

• Latviyayî: gailis n

• Lawsî: ສະກາ (sa kā)

• Lîtwanî: gaidys → lt n

• Lueyî: ᦺᦂᧈᦗᦴᧉ (k̇ay1puu2)

• Makedonî: петел n (petel)

• Malayalamî: പൂവങ്കോഴി → ml (pūvaṅkōḻi)

• Malezî: ayam jantan

• Maltayî: serduk n, serduq n

• Mançûyî: ᠠᠮᡳᠯᠠ ᠴᠣᡴᠣ

• Manksî: kellagh n

• Maorî: tame heihei, pīkaokao

• Maratî: कोंबडा n (kombḍā)

• Mazenderanî: تلا (telâ)

• Mecarî: kakas → hu

• Mîkmakî: lape'w zindî, nape'w zindî

• Mongolî: эр тахиа (er taxia)

• Napolîtanî: gallo n

• Navajoyî: naaʼahóóhai bikąʼí

• Nedersaksî: Hahn n

• Nepalî: भाले → ne (bhale)

• Nîvxî: арфэӄ (arfeq)

• Norwecî: hane → no n

• Nupeyî: bishe ebá

• Ojibweyî: naabese

• Oksîtanî: gal → oc n

• Oriyayî: ଗଞ୍ଜା → or (gôñja)

• Oromoyî: kormaa

• Osmanî: خروس (horos)

• Oygurî: خوراز → ug (xoraz)

• Ozbekî: xo'roz → uz

• Papyamentoyî: gai

• Plodîşî: Hon n

• Polonî: kogut → pl n; kur → pl m zindî, kokot → pl n

• Portugalî: galo → pt n

• Qazaxî: әтеш (äteş), қораз (qoraz)

• Romagnolî: gal

• Romanyayî: cocoș → ro n

• Rusî: пету́х n (petúx); ко́чет n (kóčet), пе́вень n (pévenʹ)

• Samiya skoltî: ååʹreskääʹnn

• Sanskrîtî: कुक्कुट → sa n (kukkuṭa)

• Sardînî: pudhu

• Sicîlî: jaddu → scn n, gaddu → scn n

• Sirboxirwatî:
  Kirîlî: петао n / пијетао n, певац n / пијевац n, хороз n
  Latînî: petao → sh n / pijetao → sh n, pevac → sh n / pijevac → sh n, horoz → sh n

• Slaviya kevn: кокотъ n (kokotŭ)
  Kirîlî: коуръ n (kurŭ)

• Slovakî: kohút n

• Slovenî: petelin → sl n

• Sorbî:
  Sorbiya jêrîn: kokot n

• Spanî: gallo → es n

• Swahîlî: jogoo → sw

• Swêdî: tupp → sv g

• Şîngazîcayî: kuɗume sinif c5/c6

• Tagalogî: rooster n, tandang → tl

• Tamîlî: சேவல் → ta (cēval)

• Taosî: gòyu’úna

• Tarifitî: yaẓiḍ n

• Taşelhitî: ⴰⴼⵓⵍⵍⵓⵙ n (afullus), ⴰⵢⴰⵥⵉⴹ n (ayaẓiḍ)

• Tayî: ไก่ตัวผู้

• Telûgûyî: రూస్టర్ → te (rūsṭar), కోడిపుంజు → te (kōḍipuñju)

• Teteriya krîmî: horaz, qoraz

• Tirkî: horoz → tr

• Tirkmenî: horaz

• Udî: дадал (dadal)

• Urdûyî: مرغا n (murġā), خروس n (xurūs)

• Ûkraynî: пі́вень n (pívenʹ), ко́гут n (kóhut), ко́кош n (kókoš)

• Venîsî: gaƚo → vec n

• Viyetnamî: gà trống → vi, con gà trống

• Volapûkî: higok → vo

• Walonî: cok → wa n

• Weylsî: ceiliog → cy n, ceiliogod → cy n p

• Wolofî: séq gi → wo

• Ximêrî: មាន់ឈ្មោល (mŏənchmool)

• Yorubayî: àkùkọ

• Yûnanî: κόκορας → el n (kókoras), πετεινός → el n (peteinós), αλέκτορας → el n (aléktoras)
  Kevn: ἀλεκτρυών n (alektruṓn), ἀλέκτωρ (aléktōr)

• Zhuangî: gaeqboux

Ev qismê Wergerê ji malûmatên naveroka vê versiyona madeya rooster a Wîkîferhenga îngilîzî pêk tê.

(teyr)